Theo Hãng tin Reuters, ngày 1-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ có mặt tại trụ sở Tòa án tối cao Mỹ, ngồi dự phiên tranh tụng miệng về việc xem xét sắc lệnh hạn chế quyền công dân theo nơi sinh do chính ông ban hành.
Tháp tùng ông có Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi…
Ông Trump được ghi nhận mặc vest đen, thắt cà vạt đỏ, ngồi hàng ghế đầu khu vực dành cho công chúng. Ông chỉ theo dõi và không tham gia vào quá trình tranh tụng.
Ông Trump ở lại hơn một tiếng rưỡi rồi rời đi, không lâu sau khi luật sư phía chính quyền kết thúc phần trình bày.
Sự có mặt của Tổng thống Mỹ được cho là khoảnh khắc lịch sử. Theo bà Clare Cushman, nhà sử học thường trú của Hiệp hội Lịch sử Tòa án tối cao, đây là lần đầu tiên một Tổng thống đương nhiệm có mặt tại phiên tranh tụng của tòa.
Trước đây, một số Tổng thống tại nhiệm trong thế kỷ 19 như các ông John Quincy Adams hay Benjamin Harrison từng tranh tụng trước tòa này, nhưng đều là sau khi rời nhiệm sở.
Hiến pháp Mỹ đã trao quyền công dân cho bất kỳ trẻ sơ sinh nào sinh ra trên đất Mỹ, bất chấp quốc tịch của cha mẹ trẻ. Quyền này được quy định trong Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp, thông qua vào năm 1868.
Văn bản này nêu rõ: “Tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Mỹ và chịu sự quản lý của Mỹ đều là công dân của Mỹ và của tiểu bang nơi họ cư trú”.
Tuy nhiên ngay ngày đầu tiên của nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai vào tháng 1-2025, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp, chỉ đạo các cơ quan liên bang không công nhận quốc tịch Mỹ cho trẻ sinh trên lãnh thổ Mỹ nếu cha mẹ đều không phải công dân hoặc thường trú nhân.
Sắc lệnh này đã bị tòa án liên bang bác bỏ, cho rằng nó vi phạm Tu chính án thứ 14. Chính quyền ông Trump lập tức kháng cáo và đưa vụ việc lên Tòa án tối cao phân xử.
Tổng biện lý D. John Sauer, người đại diện Nhà Trắng tranh tụng trước tòa, mở đầu bằng lập luận rằng việc cấp quyền công dân theo nơi sinh mà không có bất kỳ hạn chế nào “đi ngược thông lệ của đại đa số các quốc gia hiện đại” và tạo động lực cho nhập cư trái phép.
Ở chiều ngược lại, cả chín thẩm phán tối cao, bất kể quan điểm cấp tiến hay bảo thủ, đều đặt nhiều câu hỏi hóc búa cho ông Sauer.
Chánh án tối cao John Roberts nhận xét lập luận trên của phía chính quyền là “kỳ quặc” khi cố áp dụng những ngoại lệ, vốn chỉ áp dụng cho con cái các nhà ngoại giao nước ngoài hoặc quân chiếm đóng thù địch, sang toàn bộ người nhập cư bất hợp pháp.
Thẩm phán Sonia Sotomayor, mang tư tưởng cấp tiến, trích dẫn biên bản Quốc hội vào thời điểm Tu chính án 14 được thông qua, chỉ ra rằng chính lý thuyết pháp lý mà chính quyền Trump đang viện dẫn đã bị bác bỏ tại thời điểm đó.
Thẩm phán Elena Kagan thì cho rằng cách giải thích của chính quyền không được chính văn bản tu chính án hỗ trợ.
Ngay cả thẩm phán Neil Gorsuch, nổi tiếng với tư tưởng bảo thủ, cũng tỏ ra nghi ngờ trước lập luận của ông Trump và các cộng sự.
Ông cho rằng lập luận của chính quyền khó lòng đứng vững trước án lệ Wong Kim Ark năm 1898. Phán quyết lịch sử này đã xác lập rằng Tu chính án 14 trao quốc tịch cho trẻ sinh ra trên đất Mỹ, kể cả con của người nước ngoài.
Đây là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách siết chặt nhập cư của ông Trump. Tòa án tối cao với thế đa số bảo thủ 6-3 dự kiến ra phán quyết trước cuối tháng 6.
Trong thời gian gần đây, tòa đã nhiều lần ủng hộ các chính sách nhập cư cứng rắn của ông Trump, bao gồm cho phép mở rộng biện pháp trục xuất hàng loạt trong khi các vụ kiện vẫn đang được xem xét.
Washington Post hôm 8/5 dẫn nội dung phân tích được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) gửi đến các nhà hoạch định chính sách tuần này, trong đó kết luận Iran "có thể chống chịu được cuộc phong tỏa cảng biển của hải quân Mỹ trong ít nhất 3-4 tháng" trước khi phải đối mặt với khó khăn kinh tế nghiêm trọng hơn.
4 quan chức Mỹ am hiểu tình hình cho biết lệnh phong tỏa do nước này áp đặt khiến Iran phải dùng các tàu chở dầu trống làm kho chứa tạm thời, cũng như chủ động giảm sản lượng khai thác để bảo vệ các giếng dầu. "Tình hình kinh tế Iran thực tế không bi đát như một số người tuyên bố", một người cho hay.
Một quan chức khác tin rằng phân tích của CIA thậm chí còn đánh giá thấp khả năng chịu đựng của Iran, do nước này có thể đưa dầu sang các quốc gia khác bằng đường bộ. Dù vận chuyển bằng xe tải hay tàu hỏa không thể sánh được với quy mô của xuất khẩu đường biển, đây vẫn là bệ đỡ kinh tế quan trọng.
"Nhiều khả năng họ sẽ bắt đầu chuyển dầu bằng đường sắt qua khu vực Trung Á", quan chức Mỹ giấu tên nói.
Mỹ đã áp lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4, vài ngày sau khi cuộc đàm phán giữa hai bên ở Pakistan không mang lại bước đột phá để chấm dứt xung đột. Mục tiêu của Washington là khiến Tehran không thể xuất khẩu dầu, nguồn doanh thu quan trọng với quốc gia này, từ đó gây áp lực kinh tế và buộc Iran nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ.
Tuy nhiên, Iran vẫn tỏ ra cứng rắn về lập trường đàm phán và siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz trong những ngày qua, bất chấp áp lực từ Mỹ.
Hãng thông tấn Fars News của Iran đưa tin đã xảy ra thêm nhiều cuộc đụng độ rải rác giữa lực lượng nước này và các tàu của Mỹ tại eo biển Hormuz trong ngày 8/5. Hãng tin Tasnim sau đó dẫn lời một nguồn tin quân sự Iran cho biết tình hình đã dịu bớt, nhưng cảnh báo khả năng sẽ có thêm các cuộc đụng độ.
Quân đội Mỹ cho biết họ đã tấn công hai tàu liên quan đến Iran đang cố gắng tiến vào một cảng của nước này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 7/5 cho biết lệnh ngừng bắn vẫn đang được duy trì, trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio nói với phóng viên rằng Washington "đang đợi câu trả lời" từ Tehran.
Iran tuần trước chuyển cho Mỹ đề xuất 14 điểm, nhưng nội dung không đề cập đến các yêu cầu then chốt của Washington, như Tehran dừng chương trình hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Mỹ sau đó chuyển lại cho Iran câu trả lời và đang chờ phản hồi.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 30-4, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã gửi thông điệp bằng văn bản đến người dân nước này, tuyên bố Tehran sẽ "loại bỏ những hành vi lạm dụng của kẻ thù" tại eo biển Hormuz dưới "cơ chế quản lý mới".
"Những người nước ngoài đến đây từ cách xa hàng nghìn km không có chỗ nào ở vùng biển này, ngoài đáy biển", ông Khamenei khẳng định.
Tuyên bố cho thấy Iran có ý định duy trì quyền kiểm soát đối với tuyến hàng hải chiến lược này.
Cùng ngày, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf, lãnh đạo phái đoàn Iran trong những cuộc đàm phán gần đây, cũng đưa ra các phát biểu mang hàm ý tương tự.
Tư lệnh lực lượng hàng không vũ trụ của Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran (IRGC) Majid Mousavi cũng cảnh báo mọi cuộc tấn công của Mỹ vào Iran, dù có giới hạn, sẽ kéo theo "những đòn đánh dài và đau đớn" nhắm vào các tài sản của Mỹ trong khu vực.
"Chúng tôi đã thấy điều gì xảy ra với các căn cứ của các vị trong khu vực. Chúng tôi sẽ thấy điều tương tự xảy ra với các tàu chiến của các vị", truyền thông Iran dẫn lời ông Mousavi.
Phát ngôn trên được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến nhận báo cáo về kế hoạch một loạt cuộc không kích mới nhằm vào Iran, với mục tiêu buộc Tehran phải đàm phán chấm dứt xung đột. Thông tin được trang tin Axios và Reuters dẫn nguồn thạo tin khẳng định.
Tin tức buổi báo cáo của ông Trump về kế hoạch không kích Iran đã đẩy giá dầu Brent ngày 30-4 có thời điểm vượt 126 USD/thùng, trước khi hạ nhiệt về quanh mức 113 USD/thùng.
Ngày 30-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai chỉ trích Thủ tướng Đức Friedrich Merz về những phát ngôn gần đây của ông liên quan đến tình hình Trung Đông.
"Thủ tướng Đức nên dành nhiều thời gian hơn cho việc chấm dứt chiến tranh Nga - Ukraine (lĩnh vực mà ông ấy hoàn toàn thiếu hiệu quả!) và sửa chữa đất nước đang đổ vỡ của mình, đặc biệt về nhập cư và năng lượng.
Ông ấy nên dành ít thời gian hơn cho việc can thiệp vào những người đang loại bỏ mối đe dọa hạt nhân Iran, qua đó làm cho thế giới, bao gồm cả Đức, an toàn hơn!".
Trước đó, ngày 28-4, ông Trump nói ông Merz "không biết mình đang nói gì", sau khi nhà lãnh đạo Đức cho rằng người Iran đang "sỉ nhục" Mỹ trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài hai tháng.
Theo Hãng tin AFP, ngày 30-4, quân đội Israel thông báo một binh sĩ đã thiệt mạng tại miền nam Lebanon. Đây là trường hợp tử vong thứ tư kể từ khi lệnh ngừng bắn mong manh có hiệu lực tại đây hồi đầu tháng 4-2026.
"Trung sĩ Liem Ben Hemo, 19 tuổi, thiệt mạng trong giao tranh ở miền nam Lebanon", quân đội Israel nêu trong tuyên bố, đồng thời cho biết một binh sĩ khác bị thương trong vụ việc.
AFP không nêu chi tiết về hoàn cảnh giao tranh khiến binh sĩ trên thiệt mạng, cũng như danh tính lực lượng đối phương trong vụ việc cụ thể này.
Tuyên bố của quân đội Israel chỉ ngắn gọn rằng vụ việc xảy ra "trong giao tranh" tại miền nam Lebanon.
"Tôi đã nói chuyện với những người đại diện cho Ukraine tại các cuộc đàm phán Istanbul năm 2022. Họ giải thích chi tiết rằng họ đã đồng ý với mọi thứ. Hơn nữa, điều rất quan trọng là họ nói Tổng thống từng sẵn sàng từ bỏ Donbass", Yuliia Mendel, cựu thư ký báo chí của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, nói trong chương trình podcast của Tucker Carlson phát sóng ngày 11/5.
Cựu thư ký báo chí của ông Zelensky giai đoạn 2019-2021 không đưa ra bằng chứng cho tuyên bố này, cũng không nêu danh tính những nguồn tin mà cô đề cập.
Trong cuộc phỏng vấn, Mendel nói thêm rằng sự hỗ trợ hợp lý nhất dành cho Ukraine vào thời điểm này là thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình. Cô chỉ trích Tổng thống Zelensky thể hiện hình ảnh ôn hòa trước công chúng nhưng cư xử "hiếu chiến" ở hậu trường.
Cô nhận định cuộc chiến đã "đánh mất ý nghĩa" đối với người Ukraine, lập luận rằng nếu mục tiêu là gia nhập NATO thì Kiev không có cơ hội, còn nếu nhằm giành lại lãnh thổ thì Ukraine vẫn đang thất thế.
Cuối cuộc phỏng vấn, Mendel gửi thông điệp bằng tiếng Nga đến Tổng thống Putin, kêu gọi chấm dứt các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào dân thường ở Kherson - quê hương của cô này. Cô mô tả xung đột hiện nay là "cuộc chiến không có người chiến thắng".
Văn phòng Tổng thống Ukraine ngày 12/5 bác bỏ tuyên bố từ Mendel và công kích uy tín của cựu thư ký báo chí.
"Cô ấy không tham gia đàm phán, không tham gia quá trình ra quyết định, từ lâu không còn am hiểu tình hình thực tế. Ai đã nói với cô ấy những thông tin này, hay liệu chúng có thực sự xảy ra hay không. Mọi thứ đều không phải đáng để bình luận nghiêm túc", một đại diện Văn phòng Tổng thống Ukraine nói.
Vấn đề nhượng lại Donbas từng được thảo luận trong nhiều vòng đàm phán hòa bình Nga - Ukraine năm 2022, song chưa rõ liệu các bên có tiến gần đến bất kỳ thỏa thuận nào hay không.
Theo những tiết lộ trên truyền thông những năm qua, Ukraine dường như đã đề xuất giữ chính sách trung lập để đổi lấy các đảm bảo an ninh và Nga trao trả các vùng lãnh thổ bị sáp nhập.
Tuy nhiên, cũng có tài liệu dự thảo trong vòng đàm phán Istanbul đề cập khả năng Nga rút khỏi một số khu vực của Ukraine nhưng vẫn kiểm soát Crimea và vùng Donbass. Đàm phán cuối cùng đổ vỡ, giao tranh tiếp diễn, trong khi Kiev luôn phủ nhận từng đồng ý nhượng lại Donbass cho Nga.
