“Bản thân tôi là người theo học ngành kỹ thuật ở đại học Bách khoa Hà Nội. Sau đó, tôi ra nước ngoài du học Thạc sĩ và ở lại làm việc. Nhưng thú thực, tôi hoàn toàn không có đam mê gì với các ngành kỹ thuật, nên cuộc sống của tôi cứ tàng tàng vậy thôi chứ không có gì gọi là bứt phá.
Từ hồi năm hai đại học, tôi đã biết mình không muốn làm kỹ thuật và nói với một giảng viên tôi tin tưởng về ý định muốn bỏ ngang. Khi ấy, cô chỉ nói với tôi một câu: ‘Nếu bỏ học, em định làm gì?’. Tôi không trả lời được câu hỏi đó, vì trước giờ cũng chỉ nghe bố mẹ định hướng học ngành này cho dễ xin việc, dễ kiếm tiền, chứ bản thân đã thử cái gì đâu mà biết mình thích làm cái này hay cái kia? Thế nên, cuối cùng tôi lại tiếp tục đi học.
Đến tận bây giờ, tôi vẫn chưa trả lời được câu hỏi đó nên vẫn chấp nhận làm một ông kỹ sư sáng cắp cặp đi, tối cắp cặp về. Đúng là tôi xin việc rất dễ, thu nhập cũng khá, lại an toàn, nhưng chắc chắn tôi không thể bằng được những người có đam mê, sẵn sàng mày mò nghiên cứu trong thời gian rảnh của họ dù không được trả tiền công. Vì xét cho cùng, đây không phải đam mê của tôi.
>> Tôi đầu tư 600 triệu cho con học đại học đáng giá từng đồng
Tôi luôn cảm thấy bản thân mệt mỏi vì phải gồng tám tiếng một ngày để làm công việc mà mình không thích. Nhưng tôi cũng không có can đảm bỏ hết lại những phúc lợi và sự an toàn hiện tại để bước chân vào khoảng không vô định. Vậy nên tôi vẫn không biết mình thích hay giỏi cái gì, chẳng khác nào một vòng tròn luẩn quẩn”.
Đó là chia sẻ của độc giả Tentruycap xung quanh câu hỏi “chọn trường đại học theo đam mê hay ưu tiên ngành dễ xin việc, thu nhập cao?”. Mỗi mùa tuyển sinh, hàng trăm nghìn học sinh lại đứng trước một lựa chọn khó giữa một bên là đam mê và cảm giác được sống với điều mình thích, còn bên kia là áp lực cơm áo, kỳ vọng gia đình và nỗi lo thất nghiệp sau tốt nghiệp. Trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, nhiều ngành “hot” hôm nay có thể bão hòa chỉ sau vài năm, còn những ngành từng bị xem là ít triển vọng lại bất ngờ khát nhân lực. Vì thế, câu chuyện chọn trường, chọn ngành vẫn là cuộc tranh luận chưa có lời giải chung cho tất cả.
Cũng chọn đại học theo định hướng của cha mẹ, bạn đọc Hố Đen lại có cách tìm ra điểm cân bằng với đam mê của bản thân: Bố mẹ tôi là giáo viên nên khi thi đại học, tôi cũng chọn trường Sư phạm dù bản thân không có ưu thế gì về ngành này. Tôi nói chuyện rất kém trước đám đông, thích ngồi chế tạo hơn là giao tiếp với nhiều người, cũng không phải người thích làm việc theo khuôn mẫu.
Khi ra trường, bố mẹ xin cho tôi vào dạy tại một ngôi trường ở quê. Tuy nhiên, sau một thời gian tôi quyết định nhảy ra ngoài, xin sang làm thử các ngành khác với tâm lý là chấp nhận rủi ro. Và rồi tôi nhận ra mình có thể tìm ra được một mảng công việc yêu thích ngay trong nghề dạy học, nên tôi quay lại.
Tôi thấy không ai thích hẳn một nghề nào đó mà thường chỉ yêu thích một mảng việc trong một nghề mà thôi. Tôi thích việc phân tích, tự thiết kế đồ dùng, sử dụng tin học, nên chọn mảng xây dựng hệ thống tin học, hỗ trợ các giáo viên khác và trung tâm dạy học của bản thân. Tôi tự thiết kế các đồ dùng, thiết bị hỗ trợ học sinh và giáo viên…
Vậy là tôi vẫn làm tiếp nghề mà tôi bị ép vào, nhưng vẫn có thể làm công việc mà mình yêu thích. Giờ tôi trở thành phụ trách mảng kỹ thuật, đánh giá chất lượng dạy và học của công ty giáo dục do mình và vợ lập nên. Như vậy có gọi là thành công?”.
Tôi năm nay 49 tuổi. Hồi đầu năm, tôi được nhận vào làm Trưởng phòng truyền thông cho một công ty khởi nghiệp công nghệ. Vấn đề là chỉ hơn một năm trước, tôi từng rơi vào cảm giác tuyệt vọng khi bị sa thải khỏi công ty nơi mình đã cống hiến suốt nhiều năm, trong thời điểm đầu đã hai thứ tóc. Ngày nhận quyết định nghỉ việc, tôi sốc vì lần đầu tiên cảm nhận rõ ràng sự tàn nhẫn của thị trường lao động với người trung niên.
Sau hơn 20 năm làm việc, trải qua đủ những chiến dịch lớn nhỏ, những giai đoạn công ty tăng trưởng mạnh rồi suy thoái, tôi từng tin kinh nghiệm là tài sản lớn nhất của mình. Nhưng rồi, tôi nhận ra ở thời đại này, kinh nghiệm nếu không đi cùng khả năng thích nghi rất dễ trở thành thứ lỗi thời. Người thay thế tôi trẻ hơn, lương thấp hơn và nhanh hơn trong việc cập nhật xu hướng mới. Công ty không sai. Họ cần hiệu quả và tốc độ. Nhưng điều khiến tôi chạnh lòng là cảm giác mình bị đẩy ra bên lề chỉ sau một thời gian ngắn trở nên "không còn hợp thời".
Ở tuổi này, nhiều người bắt đầu sống trong nỗi sợ thất nghiệp âm thầm. Chúng tôi không còn trẻ để dễ dàng bắt đầu lại, nhưng cũng chưa già để được phép nghỉ ngơi. Với đàn ông trung niên, mất việc đôi khi không chỉ là mất thu nhập, mà còn là mất giá trị bản thân. Tôi từng gửi hàng chục bộ hồ sơ xin việc trong vô vọng. Thị trường lao động hiện nay nói nhiều về bình đẳng, nhưng tuổi tác vẫn là một rào cản rất lớn.
Thế hệ 7X như tôi từng lớn lên trong một giai đoạn ổn định hơn rất nhiều. Một kỹ năng có thể dùng hàng chục năm. Một công việc có thể làm đến lúc nghỉ hưu. Nhưng thế giới hiện nay thay đổi chỉ trong vài năm ngắn ngủi. Từ báo in sang báo điện tử, từ truyền hình sang YouTube, từ Facebook sang TikTok, từ thiết kế thủ công sang AI tạo nội dung. Những gì từng là lợi thế hôm nay có thể trở nên lạc hậu rất nhanh.
Nhiều người trung niên thất nghiệp không phải vì họ lười biếng hay kém cỏi, mà vì họ mắc kẹt trong "quán tính kinh nghiệm". Chúng tôi quen làm việc theo cách cũ, quen với tư duy cũ và tin rằng bề dày kinh nghiệm sẽ đủ để giữ mình an toàn. Nhưng công nghệ không quan tâm bạn đã làm nghề bao lâu?
>> Cử nhân Quản trị kinh doanh phải đứng bán mì tôm, nước ngọt
Sau cú sốc mất việc, tôi từng nghĩ AI là thứ đáng sợ nhất. Tôi nhìn thấy hàng loạt công việc sáng tạo bị thay thế nhanh chóng. Những thứ trước đây cần cả nhóm nhân sự làm nhiều ngày thì giờ chỉ cần vài cú nhấp chuột. Tôi từng oán trách công nghệ, cho rằng AI đang cướp đi việc làm của con người. Nhưng rồi tôi nhận ra thứ khiến mình tụt lại chính là sự sợ hãi thay đổi của bản thân.
Tôi bắt đầu học lại từ đầu như một sinh viên mới ra trường. Một người gần 50 tuổi ngồi xem video hướng dẫn dùng AI, hỏi han những đồng nghiệp trẻ hơn mình hàng chục tuổi, loay hoay tập viết câu lệnh, dựng video, tạo hình ảnh, tối ưu nội dung. Có những hôm tôi thấy mình thật lạc lõng. Nhưng càng học, tôi càng nhận ra AI không phải "kẻ thay thế", mà là công cụ khuếch đại năng lực của con người. Khi biết dùng AI như một trợ lý, tôi làm việc nhanh hơn rất nhiều. Ý tưởng được triển khai nhanh hơn, video được dựng hiệu quả hơn, nội dung được tối ưu tốt hơn.
Đầu năm nay, tôi được một người quen giới thiệu vào công ty công nghệ hiện tại. Họ không cần một người trẻ nhất, mà cần một người vừa có kinh nghiệm chiến lược, vừa biết ứng dụng AI để tạo hiệu quả công việc. Lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi nhận ra giá trị của lao động trung niên nằm ở khả năng kết hợp trải nghiệm với công nghệ mới.
Công nghệ sẽ còn tiếp tục phát triển nhanh hơn nữa. Những công việc hôm nay ổn định có thể vài năm nữa sẽ biến mất. Không ai có thể đứng yên. Nhưng tuổi tác không phải dấu chấm hết nếu con người còn sẵn sàng học hỏi. Ở tuổi này, tôi không còn nhanh như người trẻ, nhưng tôi học được cách linh hoạt hơn, cởi mở hơn và chấp nhận rằng muốn tồn tại, mình phải thay đổi liên tục. Thị trường lao động hiện đại rất khắc nghiệt, nhưng nó cũng công bằng theo một cách nào đó. Nó không loại bỏ người lớn tuổi, mà loại bỏ những ai ngừng cập nhật chính mình.
"Lúc đầu tôi thấy bình thường dù nhà tôi hầu như không mở cửa, với chung cư của tôi cửa hai căn hộ lệch nhau và cách âm tốt.
Nhưng đến khi nhà đối diện đổi người thuê, họ thích ăn mắm và cá khô, chỉ cần bước ra thang máy là mùi sốc tận óc luôn.
Đi chơi bước từ nhà ra là ám mùi ngay lập tức. Nên tôi thấy thỉnh thoảng có thể mở cửa căn hộ một chút thì được, chứ ngày nào cũng mở là không ổn. Nhất là nhà ấy nấu mắm sợ mùi nên mở tung cửa cho bay mùi".
Độc giả nickname whitesnowinmarch20 bình luận như trên, sau câu hỏi Ở chung cư để cửa mở có mất lịch sự?
Đồng quan điểm, độc giả nickname Tùng Xèng nói: "Để cửa mở là quá phiền nhé. Đối diện nhà tôi là một căn như vậy. Họ mở cửa từ tinh mơ đến khi ngủ, mở nhạc inh ỏi, nói điện thoại rùm trời, chửi chồng mắng con sa sả, gọi cháu dạy cháu hàng giờ, kho cá tanh rình".
"Tôi đang ở chung cư và ghét nhất mấy nhà mở cửa xong kho cá biển, nấu mắm.
Mùi bay khắp hành lang hút vào cả tháng máy. Kinh khủng", độc giả Hoa Sứ chia sẻ.
Tuy nhiên, độc giả nickname Tiến sỹ Gàn nêu quan điểm: "Cá nhân tôi nghĩ, ở chung cư để mở cửa không mất lịch sự. Cái gây ra mất lịch sự là hệ quả của việc mở cửa, đó là tiếng động trong sinh hoạt và mùi gây ảnh hưởng đến những căn hộ khác.
Việc không gian chung trước cửa các căn chung cư bị khép kín giữa các bức tường khiến cho nhà này dễ tác động tiêu cực sang nhà khác hơn nếu mở cửa, điều này phát sinh ra các quy định đóng cửa để đảm bảo trách ảnh hưởng tới nhau".
Cùng chung cách nhìn nhận vấn đề, độc giả nickname ngantranthuy186 nêu: "Vấn đề không phải ở chuyện mở cửa hay đóng cửa. Mà là các hoạt động của nhà có ảnh hưởng tới hàng xóm, cư dân không?
Nếu mở cửa mà không gây ồn ào, ảnh hưởng tới các hộ khác trong hành lang thì đâu có việc gì, nấu ăn thì bật máy hút mùi. Hầu hết các chung cư chỉ có một mặt thoáng tiếp xúc với thiên nhiên, nên việc có thông gió tự nhiên là khó, nếu đóng cửa im ỉm cả ngày thì không có đối lưu không khí, không tốt cho môi trường sống trong căn hộ.
Còn việc đóng cửa mà vẫn nhảy nhót, hát hò ầm ĩ...có thể các hộ trong cùng tầng, cùng hành lang không nghe thấy, nhưng các hộ ngay phía dưới sẽ thấy rất ồn ào và ảnh hưởng tới cuộc sống của họ.
Chốt lại vấn đề không nằm ở việc mở cửa hay đóng cửa, vấn đề là ở văn hóa, lối sống của cư dân".
Tôi có cô bạn thân, đời bạn bị vòng kim cô của ba mẹ thắt chặt. Tôi còn nhớ, hai chúng tôi đi học đại học, thuê nhà trọ ở, thì cả năm đầu tiên mẹ bạn phải bỏ công ăn chuyện làm ở quê, lên nhà trọ ở chỉ để nấu cơm và "giữ" bạn. Không cho đi chơi, hẹn hò, như thời cấp ba. Ra trường, đi làm cũng không yêu đương, hẹn hò gì, riết rồi bị trơ cảm xúc.
Mãi đến khi cha mẹ giật mình rồi thúc ép quá, quá lứa lỡ thì, bạn cưới một người chồng bằng tuổi nhưng đã qua một đời vợ, có hai con riêng, ở tuổi 35. Một cuộc hôn nhân bắt đầu không phải bằng tình yêu, mà bằng sự thỏa hiệp. Con anh, con em, rồi con chung... nhưng rốt cuộc, trong ngôi nhà ấy, điều bạn tâm sự rất nhiều với tôi thứ thiếu nhất lại là cảm giác gia đình.
Hai vợ chồng có thể cùng ăn, cùng ngủ, cùng gánh trách nhiệm, nhưng không có sự gắn kết. Không có sự đồng điệu. Và càng không có hạnh phúc đúng nghĩa.
Một cuộc hôn nhân không có nền tảng tình cảm thường dễ rơi vào trạng thái chịu đựng. Người trong cuộc có thể cố gắng sống cho tròn vai, nhưng sâu bên trong là sự trống rỗng, mệt mỏi.
Những mâu thuẫn nhỏ nhặt cũng dễ bị đẩy lên thành xung đột lớn, vì không có đủ tình cảm để bao dung cho nhau. Và đáng nói hơn, những đứa trẻ sinh ra trong những cuộc hôn nhân như vậy chính là người chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất.
Chúng lớn lên trong một môi trường thiếu ấm áp, thiếu sự kết nối thật sự giữa cha mẹ. Một đời sống tinh thần thiếu lành mạnh, dù vật chất có thể không thiếu.
Nói cách khác, cưới đại cho xong không chỉ là hại mình, mà còn hại người từ bạn đời đến con cái, thậm chí lan ra cả những mối quan hệ xung quanh.
Nhưng để đi đến quyết định cưới đại, nhiều khi không phải vì người trẻ không biết lựa chọn, mà vì họ chưa từng có cơ hội được lựa chọn. Một người bị cấm đoán yêu đương suốt tuổi trẻ, bị kiểm soát các mối quan hệ, bị dạy rằng yêu sớm là sai, là hỏng... thì rất dễ bước vào đời với tâm thế lúng túng. Họ không biết cách xây dựng mối quan hệ, không biết cách nhận diện tình cảm, thậm chí không hiểu rõ chính mình cần gì ở một người bạn đời.
Vì vậy, có một điều mà tôi cần nói thẳng là nhiều bậc cha mẹ đang vô tình đẩy con mình vào những cuộc hôn nhân thiếu hạnh phúc.
Cấm con yêu đương khi còn đi học không phải là cách bảo vệ, nếu đi kèm với đó là việc không hướng dẫn, không trò chuyện, không giúp con hiểu thế nào là một mối quan hệ lành mạnh. Ngăn cản mà không giáo dục chỉ tạo ra khoảng trống và khoảng trống ấy sẽ được lấp bằng những quyết định vội vàng sau này.
Thanh Hương
