Theo Hãng tin AFP, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 8-5 đã kêu gọi các nước châu Âu tham gia nhiều hơn vào nỗ lực bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz, trong bối cảnh căng thẳng giữa Washington và một số đồng minh NATO gia tăng vì cuộc chiến Trung Đông.
Phát biểu sau cuộc gặp Thủ tướng Ý Giorgia Meloni tại Rome, ông cho rằng thế giới không thể chấp nhận việc Iran tìm cách “bình thường hóa” quyền kiểm soát một tuyến hàng hải quốc tế quan trọng.
Nhà ngoại giao Mỹ cũng nhắc lại sự bất mãn của Tổng thống Donald Trump với việc nhiều nước châu Âu không hỗ trợ Mỹ bảo vệ eo biển Hormuz. Ông Trump trước đó từng đe dọa rút quân Mỹ khỏi Ý và Tây Ban Nha, do hai nước này không tham gia cuộc xung đột.
Theo ông Rubio, nếu các nước châu Âu không cho Mỹ sử dụng lực lượng và căn cứ quân sự tại đây để phục vụ các chiến dịch khác – trong đó có vấn đề Iran – thì Washington sẽ phải xem xét lại cách hợp tác trong NATO.
Ngày 8-5, Nga và Ukraine đồng loạt xác nhận sẽ thực hiện lệnh ngừng bắn kéo dài ba ngày từ 9 đến 11-5, theo đề xuất do Tổng thống Trump làm trung gian.
Ông Trump cho biết thỏa thuận cũng bao gồm việc hai bên trao đổi 1.000 tù binh mỗi bên. Nhà lãnh đạo Mỹ nói ông trực tiếp đề xuất kế hoạch này và cảm ơn Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đồng ý. Điện Kremlin hoan nghênh sáng kiến của ông Trump.
Trong khi đó Tổng thống Zelensky tuyên bố “một lệnh ngừng bắn phải được thiết lập”, đồng thời ra lệnh cho quân đội Ukraine không nhắm mục tiêu vào quảng trường Đỏ ở Matxcơva trong lễ duyệt binh ngày 9-5.
Một nguồn tin trong Phủ Tổng thống Ukraine cho biết Kiev đồng ý không triển khai máy bay không người lái tại Matxcơva để đổi lấy thỏa thuận trao đổi tù binh quy mô lớn.
Bộ Tài chính Mỹ ngày 8-5 công bố lệnh trừng phạt đối với 10 cá nhân và công ty, trong đó có nhiều thực thể tại Trung Quốc và Hong Kong, với cáo buộc hỗ trợ quân đội Iran mua vũ khí và nguyên liệu phục vụ sản xuất máy bay không người lái Shahed.
Theo Hãng tin Reuters, các biện pháp mới nhằm ngăn Tehran khôi phục năng lực sản xuất quốc phòng và mở rộng ảnh hưởng quân sự ra bên ngoài lãnh thổ.
Bộ Tài chính Mỹ cũng cảnh báo sẵn sàng áp đặt thêm các biện pháp kinh tế đối với bất kỳ công ty nước ngoài nào hỗ trợ hoạt động thương mại bị cho là bất hợp pháp của Iran.
“Dưới sự lãnh đạo quyết đoán của Tổng thống Trump, chúng tôi sẽ tiếp tục nhắm vào các cá nhân và công ty nước ngoài cung cấp vũ khí cho quân đội Iran để sử dụng chống lại lực lượng Mỹ”, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố.
Chính quyền Tổng thống Trump được cho là đã phê duyệt kế hoạch sa thải Ủy viên Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) Marty Makary, trong bối cảnh ông đối mặt làn sóng chỉ trích từ nhiều phía.
Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề chia sẻ với Hãng tin Reuters, quyết định cuối cùng vẫn chưa được công bố chính thức, nhưng một nguồn tin thân cận với Nhà Trắng cho biết ông Trump đã “bật đèn xanh” cho việc thay lãnh đạo FDA.
Ông Makary thời gian qua bị chỉ trích bởi các đồng minh của ông Trump, những người ủng hộ Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr., các nhóm chống phá thai và cả truyền thông bảo thủ.
Một trong những nguyên nhân gây tranh cãi là việc FDA hai lần từ chối phê duyệt liệu pháp điều trị ung thư da RP1 của Hãng Replimune. Ông Trump cũng được cho là không hài lòng với tiến độ phê duyệt thuốc lá điện tử có hương vị – sản phẩm ông từng cam kết bảo vệ trong chiến dịch tranh cử năm 2024.
Nhà Trắng được cho là đang cân nhắc bổ nhiệm Phó ủy viên FDA Kyle Diamantas làm quyền lãnh đạo cơ quan này.
Chính quyền Tổng thống Trump ngày 8-5 thông báo đã kháng cáo phán quyết của Tòa Thương mại quốc tế Mỹ khi cho rằng mức thuế quan toàn cầu 10% áp dụng từ tháng 2 không phù hợp với Đạo luật Thương mại năm 1974, Hãng thông tấn Reuters đưa tin.
Sau khi Tòa án tối cao Mỹ ngày 20-2 bác bỏ các mức thuế quan “khẩn cấp” áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977 của ông Trump, nhà lãnh đạo đã nhanh chóng công bố mức thuế tạm thời 10% lên toàn cầu.
Mức thuế này được đưa ra nhằm xử lý tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán, dựa trên Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Ngày 7-5, tòa án ra phán quyết với tỉ lệ 2-1 rằng Điều 122 của đạo luật này không nhằm xử lý tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ. Tuy nhiên lệnh chặn hiện chỉ áp dụng đối với ba nguyên đơn khởi kiện, gồm hai doanh nghiệp nhỏ và bang Washington.
Chính quyền ông Trump vẫn đang tiếp tục xúc tiến các kế hoạch áp thuế mới theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, với ba cuộc điều tra dự kiến hoàn tất trong tháng 7.
Tại thành phố ven biển Sidon của Lebanon hôm 10/5, hàng trăm người mặc đồ đen cùng tập trung tại nghĩa trang để cầu nguyện. Người thân cho biết những nạn nhân thiệt mạng trong cuộc không kích của Israel một ngày trước đó gồm hai vợ chồng, mẹ, anh trai và ba người con của họ, cùng một người cháu 6 tháng tuổi.
Quân đội Israel hôm 9/5 phát cảnh báo sơ tán tại một số thị trấn và làng mạc ở miền nam Lebanon, nhưng thị trấn Saksakiyeh, nơi gia đình 8 người bị sát hại, không nằm trong diện được cảnh báo. Phía Israel sau đó xác nhận đã nắm được thông tin về thương vong dân thường và đang xem xét vấn đề này.
Trong tang lễ tập thể, nhiều người dân bật khóc trước những thi hài được bọc kín bằng vải xanh và rải hoa xung quanh. Họ đến từ thị trấn Jibchit ở miền nam Lebanon, chạy tới Saksakiyeh để tránh bom đạn, nhưng cuối cùng vẫn không thoát khỏi số phận nghiệt ngã.
Israel và Hezbollah tháng trước đạt thỏa thuận ngừng bắn, nhưng hai bên vẫn liên tục tấn công nhau gần như mỗi ngày. Các hoạt động quân sự leo thang trong vài ngày qua làm dấy lên lo ngại rằng thỏa thuận ngừng bắn đang có nguy cơ tan vỡ hoàn toàn.
"Họ đã ra đi. Tất cả họ ra đi thật rồi", một người thân khóc nức nở khi xe chuyển thi thể bắt đầu rời đi, đưa họ trở về quê nhà Jibchit.
Người thân cho biết gia đình này ban đầu vẫn ở lại Jibchit bất chấp cảnh báo của Israel, vì họ sở hữu ruộng vườn ở đó, và chỉ chuyển tới Saksakiyeh khoảng một tuần trước, khi các cuộc tập kích của Israel gia tăng về cường độ.
Jaafar Bahja, 25 tuổi, một người thân của gia đình, cho biết anh bắt đầu gọi điện và nhắn tin liên tục cho họ hôm 9/5, sau khi nghe tin về các cuộc không kích ở Saksakiyeh.
"Tôi không thể tin là họ đã bị giết", Bahja nói.
Lebanon bị kéo vào xung đột Trung Đông từ đầu tháng 3, sau khi Hezbollah phóng rocket vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị sát hại trong chiến dịch tập kích của Mỹ - Israel. Quân đội Israel đáp trả bằng cách tiến hành các cuộc không kích lớn trên khắp Lebanon, đồng thời điều quân vào miền nam quốc gia láng giềng.
Hơn 450 đã thiệt mạng ở Lebanon trong tháng qua, theo Bộ Y tế nước này. Trong khi đó, Israel cho hay 18 quân nhân và hai dân thường của nước này thiệt mạng do các cuộc tấn công của Hezbollah từ đầu tháng 3.
Tuy nhiên sau đó, Bộ Chỉ huy trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã làm rõ thêm tuyên bố của ông Trump. Theo đó, Mỹ sẽ thực hiện phong tỏa toàn bộ giao thông đường biển "đi và đến các cảng của Iran", bắt đầu từ 9h tối ngày 13-4 (giờ Việt Nam), nhưng lệnh phong tỏa sẽ không ảnh hưởng đến tàu thuyền sử dụng eo biển Hormuz để đi và đến các cảng không thuộc Iran.
Cuộc hội đàm kéo dài 21 tiếng đồng hồ trong hai ngày 11 và 12 tháng 4 ở Islamabad đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance và các quan chức Iran cho biết sau đó rằng giữa hai bên vẫn còn nhiều khác biệt đáng kể.
Phát biểu sau cuộc hội đàm, ông Vance nói Mỹ cần một cam kết rằng Iran sẽ không tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân.
Nhưng ngay cả khi đàm phán không đưa đến thỏa thuận, có vẻ như nguy cơ hai bên trở lại với một cuộc chiến tranh tổng lực ít ra đã được ngăn chặn. Trước khi đàm phán có thể tiến hành, Washington và Tehran đã nhất trí với nhau về một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần lễ bắt đầu từ ngày 7-4.
Chính phủ Iran gọi lệnh ngừng bắn là một chiến thắng, tiếp tục phô trương sức mạnh ở trong và ngoài nước, đồng thời khẳng định không còn lòng tin với Mỹ sau cuộc gặp ở Islamabad và tỏ ra cương quyết không chấp nhận bất cứ điều gì khác ngoài việc đòi hỏi Mỹ và Israel chấm dứt hoàn toàn và ngay lập tức các hành động thù địch.
Những gì diễn ra ở Islamabad cũng cho thấy cục diện chiến lược đã thay đổi. Cuộc chiến cho tới nay không đi đến đâu của Mỹ và Israel đã làm yếu đi sức nặng của các mối đe dọa quân sự.
Washington vẫn có thể phô trương lực lượng, nhưng sau một cuộc xung đột tốn kém và cơ bản là vô ích, những cảnh báo như vậy không còn mang sức nặng như trước. Tương tự, tuyên bố phong tỏa Hormuz của ông Trump không đồng nghĩa với việc an ninh hay lưu thông bình thường đã trở lại với tuyến đường thủy huyết mạch này.
Một thực tế mới hiện đang hình thành ở Trung Đông: Washington không còn có thể áp đặt các điều khoản. Bất kỳ thỏa thuận nào giờ cũng đòi hỏi thỏa hiệp thực sự thông qua hoạt động ngoại giao kiên nhẫn, kỷ luật và chấp nhận tình trạng mơ hồ.
Vấn đề là những phẩm chất này cũng là điều ông Trump thiếu. Ngoài ra, các cuộc thương lượng mở ra khả năng những cường quốc khác sẽ tham gia, đặc biệt là các bên có ảnh hưởng với Iran như Trung Quốc và Nga, để giúp ổn định quá trình và giảm thiểu rủi ro tái diễn xung đột.
Tuy nhiên, ngay cả khi các cuộc đàm phán đổ vỡ và thậm chí khi Israel tiếp tục các cuộc tấn công vào Iran, điều đó không tự động khiến Mỹ sẽ bị kéo trở lại cuộc chiến.
Kết quả khả thi hơn là một hiện trạng bế tắc mới không qua đàm phán - một trạng thái không được pháp điển hóa qua thỏa thuận chính thức, mà được duy trì bằng sự kiềm chế lẫn nhau trên thực tế.
Mỹ sẽ đứng ngoài cuộc chiến, Iran sẽ tiếp tục quyền kiểm soát với giao thông qua eo biển Hormuz, Israel và Iran sẽ tiếp tục cuộc xung đột ở mức độ thấp. Một cuộc chiến toàn diện Mỹ - Iran, vào lúc này, sẽ được ngăn chặn.
Tehran có thể tuyên bố họ đã đánh bại sức mạnh kết hợp của Israel và Mỹ trong khi vẫn giữ nguyên vị thế địa chính trị và chế độ thần quyền, thậm chí là đã củng cố thêm những điều đó.
Về phần mình, ông Trump có thể khoe ông đã tránh được một cuộc chiến sa lầy khác cho nước Mỹ, trong khi vẫn làm suy yếu nghiêm trọng năng lực quân sự của đối thủ, giúp ổn định thị trường năng lượng, và hỗ trợ thành công Israel.
Dù cho những tuyên bố "chiến thắng" đấy có gần (hay xa) sự thực đến đâu, một tình thế cân bằng, tuy mong manh, đã ít nhiều được xác lập. Trong tình thế này, cả hai bên đều không đủ ý chí chính trị để đạt được một giải pháp toàn diện, nhưng đủ lợi ích chung để tránh một cuộc hủy diệt lẫn nhau lan rộng.
Video đăng trên mạng xã hội ngày 1/5 cho thấy tiêm kích bom Su-34 Nga thả cùng lúc 4 quả bom FAB-500 được lắp Mô-đun Dẫn đường và Cánh nâng Hợp nhất (UMPK) và một Đạn Lượn Đa năng Hợp nhất (UMPB) D-30SN. Đây dường như là lần đầu chiến đấu cơ Nga triển khai vũ khí hỗn hợp, thay vì chỉ ném bom UMPK, trong đòn không kích mục tiêu tại Ukraine.
Hình ảnh được công bố cùng ngày cho thấy một chiếc Su-34 ở sân bay với hai quả bom UMPK dưới cánh phải và hai quả UMPB ở giá treo dưới bụng. Chưa rõ vũ khí ở cánh trái phi cơ Nga, nhưng nhiều khả năng nó được lắp thêm 2 quả bom UMPK.
Fighter Bomber, tài khoản mạng xã hội của một phi công tiêm kích Nga, ngày 28/4 thông báo các tiêm kích bom Su-34 đã bắt đầu mang cùng lúc 6 bom lượn UMPK, thay vì 2-4 quả trong mỗi lần xuất kích kể từ khi loại vũ khí này được triển khai đầu năm 2023.
"Điều này cho thấy ngành công nghiệp quốc phòng Nga đã đạt đến quy mô đủ lớn để cho phép tăng lượng bom mang theo trong mỗi nhiệm vụ. Không quân Nga đang tăng cả số lượng vũ khí và hiệu suất hạ mục tiêu", tài khoản này cho hay.
Trang tin quân sự Aviahub có liên hệ với không quân Nga trước đó cho biết nước này dự kiến tăng gấp 3 lần sản lượng bom lượn. "Hoạt động này nhằm đáp ứng kế hoạch thả 20.000-24.000 quả bom dẫn đường xuống Ukraine mỗi tháng", trang tin Nga cho hay.
Bộ Quốc phòng Nga chưa bình luận về thông tin.
UMPK gồm thiết bị định vị vệ tinh GLONASS và hệ thống điều khiển để tăng đáng kể độ chính xác, kèm theo cánh nâng cho phép bom bay xa hơn nguyên bản. Đây là phương án tương tự dòng JDAM-ER của Mỹ, giúp biến bom thông thường thành bom thông minh, thay vì phải sản xuất những quả bom dẫn đường chuyên biệt có chi phí cao.
Nga đã trang bị UMPK cho các dòng bom có khối lượng 250-3.000 kg. Mẫu bom UMPK nguyên bản có thể đạt tầm bay 60-70 km nếu thả ở điều kiện tối ưu. Những phiên bản UMPK mới nhất có thể tập kích mục tiêu ở khoảng cách 150 km, thậm chí bay xa tới 200 km nếu lắp động cơ phản lực phụ trợ, vượt ngoài tầm bắn của hệ thống phòng không tầm xa Patriot.
Trong khi đó, dòng UMPB D-30SN là vũ khí hoàn chỉnh, có hình dáng thuôn mượt để giảm lực cản không khí, đồng thời được gắn động cơ phản lực và khoang nhiên liệu, giúp nó đạt tầm bay 100-120 km. Vũ khí này có thể phóng từ tiêm kích chiến thuật và tổ hợp pháo phản lực hạng nặng Tornado-S.
Thiết kế của UMPB D-30SN cho phép quả đạn bay theo phương ngang hoặc hướng lên trên, thay vì chỉ hướng xuống như bom dẫn đường thông thường. Nó có thể bay qua địa hình đồi núi, triển khai từ độ cao nhỏ và khu vực nhiều vật cản, hạn chế khả năng phát hiện và đánh chặn của đối phương.
