“Eo biển Hormuz đại diện cho cơ hội quý giá như bom nguyên tử. Thật vậy, nắm trong tay vị thế có thể tác động tới nền kinh tế toàn cầu chỉ bằng một quyết định duy nhất chính là cơ hội lớn”, Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, phát biểu ngày 8/5.
Ông Mokhber khẳng định Iran sẽ không từ bỏ “những thành quả của cuộc xung đột”, thêm rằng Tehran sẽ “thay đổi cơ chế pháp lý” của eo biển Hormuz thông qua luật pháp quốc tế trong trường hợp khả thi, nhưng cũng sẵn sàng hành động “đơn phương” nếu cần thiết.
Quan chức Iran không đề cập cụ thể việc thu phí tàu hàng đi qua eo biển Hormuz, nhưng tạp chí hàng hải Lloyd’s List cùng ngày đưa tin rằng Tehran đã thành lập một cơ quan để phê duyệt hoạt động quá cảnh cũng như thu phí khi đi qua tuyến đường biển này.
Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran. Trong thời bình, đây là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh, các tàu thương mại được tự do đi qua theo quy định của luật pháp quốc tế.
Kể từ khi chiến sự nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia “thân thiện” đi qua, với lý do nhằm đảm bảo an ninh cho nước này.
Để vượt eo biển Hormuz, hãng vận hành tàu phải tìm đến bên trung gian có thể liên hệ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và cung cấp đầy đủ thông tin về phương tiện. Nếu hồ sơ vượt qua quá trình thẩm tra, IRGC sẽ cấp một mã phê duyệt và hướng dẫn cụ thể về tuyến đường mà tàu phải đi để qua eo biển Hormuz.
Mỹ đã áp lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4, vài ngày sau khi cuộc đàm phán giữa hai bên ở Pakistan không mang lại bước đột phá để chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, Iran vẫn tỏ ra cứng rắn về lập trường đàm phán và siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz trong những ngày qua, bất chấp áp lực từ Mỹ.
Cuộc đấu hỏa lực giữa hai nước ở eo biển Hormuz ngày 7/5 khiến triển vọng hòa bình thêm xa vời.
Ông Adam Smith, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ trong Ủy ban Quân vụ Hạ viện, ngày 3/4 bày tỏ không đồng tình với phát biểu của Tổng thống Donald Trump rằng việc một tiêm kích Mỹ bị bắn hạ sẽ không ảnh hưởng đến bất kỳ cuộc đàm phán nào với Iran.
"Nếu phía Iran bắt được một quân nhân Mỹ, điều đó sẽ hoàn toàn làm thay đổi cục diện các cuộc đàm phán", ông Smith cho hay.
Truyền thông Mỹ đưa tin tiêm kích F-15E của nước này hôm 3/4 bị bắn rơi trên bầu trời Iran, buộc hai phi công phải nhảy dù. Một phi công đã được lực lượng đặc nhiệm Mỹ giải cứu, người còn lại đang mất tích trên lãnh thổ Iran.
Cả Mỹ và Iran đều đang triển khai lực lượng tìm kiếm phi công này. Truyền thông Iran cho biết các quan chức cảnh sát và quân đội đã treo thưởng 10 tỷ toman (gần 60.000 USD) cho bất cứ ai tìm thấy phi công Mỹ và giao nộp cho giới chức.
Iran sau đó tuyên bố đã bắn rơi một cường kích A-10 Mỹ đang thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm phi công F-15E. Truyền thông Mỹ cho biết phi công chiếc A-10 đã cố gắng điều khiển máy bay rời khỏi không phận Iran và rơi xuống khu vực thuộc vịnh Ba Tư.
Nghị sĩ Smith cũng chỉ trích Tổng thống Trump vì những tuyên bố mà ông cho là "hoàn toàn vô lý" về mức độ thành công quân sự của Mỹ tính đến nay, đồng thời bày tỏ hoài nghi về các phát biểu của người đứng đầu Nhà Trắng về tiến trình đàm phán ngừng bắn.
"Tổng thống liên tục nói rằng Iran đang cầu xin một thỏa thuận, nhưng không có bằng chứng nào cho điều đó. Tuy nhiên, một thỏa thuận được đàm phán sẽ như thế nào? Hiện có tin đồn Phó tổng thống JD Vance đang tìm cách thương lượng một lệnh ngừng bắn ngắn hạn, nhưng với điều kiện gì? Tổng thống chưa làm rõ điều đó, và nó khiến việc đạt được các mục tiêu trở nên khó khăn hơn", nghị sĩ Smith nhấn mạnh.
Theo nghị sĩ Dân chủ Jamie Raskin, thành viên cấp cao Ủy ban Tư pháp Hạ viện, việc Iran bắn hạ tiêm kích F-15E và cường kích A-10 cho thấy dường như quân đội Mỹ không "hoàn toàn chiếm ưu thế trên không". Ông cho rằng Mỹ cần tìm kiếm hợp tác từ các đồng minh để chấm dứt chiến sự.
Ông Raskin đồng thời nhấn mạnh chỉ riêng chiến dịch ném bom trên không sẽ không thể đạt được mục tiêu thay đổi chế độ mà Tổng thống Trump đưa ra. "Về cơ bản, không thể ném bom để giành chiến thắng", ông Raskin cho hay.
Hiện chưa rõ vị trí chiếc tiêm kích F-15E bị rơi tại Iran. Đây được coi là lần đầu tiên một máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Iran trong suốt cuộc xung đột.
Trong cuộc phỏng vấn hôm 3/4, Tổng thống Trump nói không thể bình luận về việc ông sẽ làm gì nếu phi công còn lại trên chiếc F-15 rơi vào tay Iran. "Chúng tôi hy vọng điều đó sẽ không xảy ra", ông nói.
Theo trang tin Business Insider, bà Jiang, hiện là Chủ tịch Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA), có mặt trên sân khấu và ngồi cạnh Tổng thống Donald Trump điều hành buổi tiệc khi vụ nổ súng xảy ra tại khách sạn Washington Hilton.
Khi tiếng súng vang lên trong khán phòng, không khí lập tức trở nên hỗn loạn, nhiều người la hét, chạy và tìm cách ẩn nấp.
Trong khi đó, lực lượng Mật vụ Mỹ nhanh chóng đưa ông Trump và Phó tổng thống rời khỏi sân khấu, các lực lượng vũ trang cũng xuất hiện để kiểm soát tình hình.
Sau sự cố, bà Jiang xuất hiện tại phòng họp báo ở Nhà Trắng và là người đặt câu hỏi đầu tiên trong cuộc họp báo của Tổng thống Trump.
Trước đó, bà cho biết trên mạng xã hội rằng đã đi cùng Tổng thống trở về Nhà Trắng để chuẩn bị cho cuộc họp báo, đồng thời thông tin tất cả những người tham dự sự kiện đều an toàn.
Nhiều đồng nghiệp và giới truyền thông đã khen ngợi sự điềm tĩnh và chuyên nghiệp của bà Jiang khi vừa điều hành sự kiện, vừa nhanh chóng chuyển sang tác nghiệp.
Một số lời kể mô tả lại rằng bà đã nhanh chóng chuyển từ vai trò điều hành buổi tiệc sang tác nghiệp trực tiếp và tham gia tường thuật trên sóng truyền hình gần như ngay lập tức.
Lãnh đạo Đài CBS cũng gửi thông báo nội bộ, ca ngợi bà vì giữ được sự bình tĩnh và xử lý tình huống một cách chuyên nghiệp trong hoàn cảnh hỗn loạn.
Bà Jiang đã báo tin qua điện thoại ngay từ hiện trường và nhanh chóng di chuyển đến Nhà Trắng để tiếp tục đưa tin.
Theo giới thiệu trên trang WHCA, bà Weijia Jiang, sinh tại Trung Quốc và lớn lên tại Mỹ, là phóng viên Nhà Trắng cấp cao của Đài CBS News từ năm 2015.
Bà Jiang được công nhận với các câu hỏi sắc sảo trong các buổi họp báo và đưa tin sâu rộng về chính sách, bao gồm cả bạo lực đối với cộng đồng người Mỹ gốc Á.
Bà đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng từ năm 2026 và là người phụ nữ da màu đầu tiên giữ chức vụ này.
Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng là tổ chức của các nhà báo chuyên đưa tin về Nhà Trắng và Tổng thống Mỹ.
Chuyên trang quân sự Mỹ War Zone cho biết USS Chief và USS Pioneer, thuộc lớp tàu săn mìn Avenger của Mỹ, đã cập cảng Ao Makham ở Thái Lan vào sáng 13/4, song chưa rõ điểm đến tiếp theo.
Trang tin USNI của Viện Hải quân Mỹ cuối tuần trước cho biết hai tàu đã nhận lệnh đến khu vực tác chiến của Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông.
CENTCOM từ chối bình luận về thông tin. Bộ tư lệnh Hải quân Mỹ ở Thái Bình Dương chưa công bố chi tiết về hoạt động của hai tàu.
USS Chief và USS Pioneer nằm trong số 4 tàu săn mìn lớp Avenger cuối cùng trong biên chế hải quân Mỹ, tất cả đều đóng quân tại căn cứ Sasebo của Nhật Bản. Lực lượng này dự kiến bị loại biên vào năm 2027, kết thúc hơn ba thập kỷ hoạt động.
USS Tulsa, tàu chiến đấu ven biển (LCS) được cấu hình cho nhiệm vụ quét mìn, hôm 3/4 di chuyển qua eo biển Malacca về hướng tây bắc và chưa rõ tung tích. Một chiếc khác là USS Santa Barbara dường như đang di chuyển trên Ấn Độ Dương ngày 19/3. Đây là 2 trong 3 tàu LCS quét mìn đồn trú ở Trung Đông, nhưng đã rút về Singapore chỉ vài ngày sau khi xung đột bùng phát.
"4 tàu lớp Avenger và các tàu LCS tới Singapore gần đây chiếm phần lớn lực lượng rà phá thủy lôi mà hải quân Mỹ triển khai trên toàn cầu", biên tập viên Joseph Trevithick của War Zone đánh giá.
USS Santa Barbara và USS Tulsa hiện đại hơn nhiều so với lớp Avenger. Khi được cấu hình cho nhiệm vụ rà phá thủy lôi, chúng sẽ mang theo các thiết bị đời mới như tàu lặn không người lái và hệ thống săn mìn gắn trên trực thăng.
"Tuy nhiên, còn nhiều câu hỏi đặt ra về lớp tàu LCS, như liệu chúng đủ khả năng thay thế tàu săn mìn lớp Avenger vốn được thiết kế chuyên cho nhiệm vụ rà phá thủy lôi hay không", Trevithick cho biết.
Trevithick chỉ ra rằng các động thái di chuyển của loạt tàu rà phá mìn tại Đông Nam Á diễn ra sau khi quân đội Mỹ thông báo sẽ điều thêm lực lượng tới Trung Đông để đối phó thủy lôi do Iran triển khai.
"Rà phá thủy lôi là hoạt động chậm chạp, phức tạp và tiềm ẩn rủi ro đáng kể ngay cả trong môi trường an toàn. Nguy cơ với lực lượng rà phá mìn tại eo biển Hormuz còn nghiêm trọng hơn nhiều, nhất là khi Mỹ tuyên bố phong tỏa các cảng của Iran và có thể leo thang xung đột", Trevithick nhận định.
