Tiến sĩ, đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh cho rằng với cháu bé 4 tuổi tại Hà Nội, trước đó là bé gái 8 tuổi tại TP.HCM, hay bé trai 3 tuổi bị ghim đinh vào đầu, mỗi trường hợp đều phản ánh một mô thức giống nhau đến đáng sợ. Đó là đứa trẻ hoàn toàn phụ thuộc và bất lực, người có nghĩa vụ bảo vệ chính là người gây ra bạo lực và hệ thống xung quanh không phát hiện, hoặc phát hiện quá muộn để cứu vãn.
* Có một thực tế phần lớn các vụ bạo hành trẻ em thời gian qua đều xảy ra trong phạm vi gia đình hoặc nơi ở khép kín, khiến việc phát hiện gặp nhiều khó khăn. Trẻ nhỏ lại hoàn toàn lệ thuộc vào người lớn nên không có khả năng phản kháng hay cầu cứu. Thực trạng này đặt ra câu hỏi phải chăng đang có những khoảng trống đáng lo ngại trong môi trường sống, giáo dục và cơ chế bảo vệ trẻ em hiện nay?
– Bạo hành trong gia đình có đặc tính phân biệt với hầu hết các dạng bạo lực khác là xảy ra trong không gian được che chắn bởi quan niệm về sự riêng tư gia đình.
Đây là một quan niệm vừa có giá trị văn hóa chính đáng, vừa bị lạm dụng để che giấu tội ác. Đứa trẻ bị bạo hành, đặc biệt khi còn quá nhỏ, không có ai để cầu cứu bởi người các em phụ thuộc hoàn toàn về ăn uống, chỗ ở và cảm xúc chính là người đang gây hại cho các em. Đây là một bẫy cấu trúc, không phải chỉ là bất hạnh cá nhân.
Bẫy đó được vận hành bởi ít nhất ba khoảng trống song song tồn tại trong hệ thống hiện nay. Khoảng trống đầu tiên là năng lực nhận diện. Giáo viên mầm non và tiểu học là những người tiếp xúc thường xuyên nhất với trẻ em ngoài gia đình, nhưng tại phần lớn địa phương, họ chưa được đào tạo bài bản để phân biệt dấu hiệu bạo hành.
Vết thương ở vị trí bất thường, hành vi thu mình đột ngột, biểu hiện sợ hãi không có nguyên nhân rõ ràng với những chấn thương thông thường của trẻ nhỏ. Cán bộ y tế cơ sở cũng vậy. Chính những người có thể phát hiện sớm nhất lại thiếu công cụ và quy trình để làm điều đó.
Khoảng trống thứ hai là chuẩn mực xã hội. Quan niệm “con tôi, tôi dạy” vẫn ăn sâu trong một bộ phận không nhỏ người Việt Nam, kể cả ở thành thị có học thức. Hàng xóm nghe thấy tiếng khóc, nhìn thấy vết bầm, nhưng ngại can thiệp vì sợ “dây vào chuyện người ta”.
Đây không phải thái độ vô cảm mà là kết quả của một chuẩn mực xã hội lâu đời chưa được thay thế bởi chuẩn mực mới rằng bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của cộng đồng, không phải quyền riêng của gia đình.
Khoảng trống thứ ba là thể chế tuyến đầu. Cán bộ bảo vệ trẻ em cấp xã theo thiết kế của Luật Trẻ em 2016 là người chịu trách nhiệm theo dõi và can thiệp tại cơ sở. Song ở phần lớn địa phương chỉ là một người kiêm nhiệm nhiều đầu việc.
Không có đủ thời gian để theo dõi các gia đình nguy cơ cao, và thường không có thẩm quyền thực tế để can thiệp khẩn cấp ngay cả khi đã phát hiện nguy hiểm. Kết quả là hệ thống bảo vệ trẻ em trên thực tế vận hành theo chế độ phản ứng sau sự kiện, nghĩa là gần như luôn đến muộn.
Cần nói thêm rằng những khoảng trống này không phải do thiếu luật. Kiến trúc pháp lý của Việt Nam về bảo vệ trẻ em nhìn chung là đủ. Vấn đề nằm ở khoảng cách giữa văn bản và năng lực thực thi thực tế. Khoảng cách đó, nếu không được đo lường và thu hẹp một cách có chủ đích, sẽ tiếp tục tạo ra những bi kịch như chúng ta đang chứng kiến.
* Có thực tế nhiều hành vi bạo lực lại được ngụy biện dưới danh nghĩa “dạy con”, “uốn nắn trẻ”, trong khi thực chất đã vượt xa giới hạn của quyền giáo dục con cái và có dấu hiệu rõ ràng của hành vi hành hạ, ngược đãi trẻ em. Bà suy nghĩ gì về thực tế này?
– Lập luận “tôi chỉ đang dạy con” là lập luận xuất hiện trong hầu hết các vụ bạo hành gia đình và không riêng ở Việt Nam. Nó phản ánh một nhập nhằng có thật giữa quyền giáo dục con cái và hành vi xâm hại. Đồng thời cho thấy ranh giới đó, dù đã được pháp luật xác định, chưa được nội tâm hóa đủ sâu trong nhận thức xã hội.
Về phía pháp lý, ranh giới đó không hề mơ hồ. Luật Trẻ em nghiêm cấm mọi hành vi bạo lực, lạm dụng với trẻ em dưới bất kỳ danh nghĩa nào. Bộ luật Hình sự hiện hành, quy định tội hành hạ người lệ thuộc tại điều 140 với khung hình phạt tăng nặng khi nạn nhân dưới 16 tuổi và tội cố ý gây thương tích tại điều 134. Tòa án đã xử nhiều vụ theo các điều này. Vấn đề không phải là thiếu luật.
Vấn đề nằm sâu hơn khi nhiều người lớn thực sự tin rằng đánh đập là phương pháp giáo dục hợp lệ. Thành ngữ “thương cho roi cho vọt” không chỉ là câu nói mà dường như trở thành một hệ giá trị được thế hệ này truyền sang thế hệ khác, được hợp thức hóa bởi trật tự gia đình Nho giáo và chưa bao giờ được thay thế bởi một hệ giá trị mới đủ mạnh.
Điều đáng lo ngại hơn là những người từng bị bạo hành khi còn nhỏ có nguy cơ cao hơn trở thành người bạo hành trong chính gia đình của mình. Đây là một vòng lặp thế hệ mà nghiên cứu tâm lý học phát triển đã ghi nhận ở nhiều nền văn hóa khác nhau.
* Trẻ em là một trong những nhóm đối tượng yếu thế cần được bảo vệ. Vậy để hạn chế thấp nhất tình trạng bạo hành trẻ em, chúng ta cần làm gì thưa bà?
– Bạo hành trẻ em là hậu quả của sự thất bại đồng thời trên nhiều tầng: gia đình thiếu năng lực – hỗ trợ, cộng đồng thiếu cơ chế – ý thức phát hiện, hệ thống nhà nước thiếu nhân lực tuyến đầu – tốc độ can thiệp. Giải pháp đơn lẻ ở bất kỳ tầng nào cũng sẽ thất bại nếu không có phối hợp đồng bộ.
Ở tầng phòng ngừa, trọng tâm phải là thay đổi thực chất năng lực nuôi dạy con của cha mẹ, đặc biệt là các nhóm nguy cơ cao như cha mẹ trẻ lần đầu sinh con, cha mẹ đơn thân, người chăm sóc thay thế trong các gia đình tái hôn. Không phải bằng tờ rơi hay buổi tuyên truyền một lần mà bằng các chương trình có nội dung khoa học, có đo lường kết quả, được triển khai liên tục qua hệ thống y tế cơ sở và nhà trường.
Ở tầng phát hiện sớm, cần thiết lập nghĩa vụ báo cáo bắt buộc và kèm chế tài rõ ràng khi không thực hiện cho các nhóm chuyên môn thường xuyên tiếp xúc với trẻ. Đó là giáo viên mầm non và tiểu học, bác sĩ và điều dưỡng nhi khoa, cán bộ y tế thôn bản.
Luật Trẻ em đã có quy định về trách nhiệm thông báo nhưng chế tài với người bỏ qua trách nhiệm đó còn mờ nhạt. Cần lấp khoảng trống này. Kinh nghiệm ở nhiều quốc gia cho thấy phần lớn các vụ bạo hành nghiêm trọng đều có dấu hiệu cảnh báo trước. Đồng thời đều có người nhìn thấy nhưng không hành động vì không biết mình có nghĩa vụ pháp lý phải hành động.
Ở tầng thể chế, lực lượng cán bộ bảo vệ trẻ em cấp xã cần được chuyên nghiệp hóa thực chất. Hiện nay đây là vị trí kiêm nhiệm ở hầu hết địa phương, với thẩm quyền pháp lý không đủ để can thiệp khẩn cấp.
Cần học từ mô hình của Hàn Quốc và Phần Lan, nơi nhân viên công tác xã hội bảo vệ trẻ em là vị trí chuyên trách, được đào tạo bài bản. Cùng với có thẩm quyền pháp lý rõ ràng để tách trẻ khỏi môi trường nguy hiểm khi cần mà không phải chờ qua nhiều tầng thủ tục hành chính làm chậm phản ứng.
Ở tầng pháp lý, cần rà soát và rút ngắn quy trình đưa trẻ ra khỏi môi trường nguy hiểm trong trường hợp khẩn cấp. Hiện tại quy trình này còn phức tạp và kéo dài, trong khi cửa sổ an toàn của trẻ có thể đóng lại rất nhanh. Đây là điểm mà lập pháp có thể, cần điều chỉnh để cân bằng giữa quyền của cha mẹ và quyền sống của đứa trẻ. Khi hai quyền đó xung đột, quyền sống của trẻ phải được đặt lên trước.
Trường hợp người đàn ông 36 tuổi ở Trung Quốc qua đời vì xuyên uống rượu đã gióng lên hồi chuông cảnh báo sức khỏe đến nhiều người.
Người đàn ông xấu số tên Trương Đại Vỹ (36 tuổi), giám đốc kinh doanh tại một công ty lớn ở Bắc Kinh. Cuộc đời anh bước vào ngõ cụt khi bác sĩ thông báo anh mắc ung thư gan, nguyên nhân do có thói quen lạm dụng bia rượu kéo dài.
Có thể nhiều người ít để ý một trong những biểu hiện phổ biến của bệnh gan là cảm giác mệt mỏi kéo dài. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, dấu hiệu này dễ bị bỏ qua do nhiều người cho rằng nguyên nhân chỉ là thiếu nghỉ ngơi. Sự chủ quan này có thể khiến người bệnh đánh mất "thời điểm vàng" trong điều trị, tạo điều kiện cho bệnh tiến triển âm thầm và gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe.
Trên thực tế, việc bảo vệ lá gan đòi hỏi sự quan tâm toàn diện, từ chế độ sinh hoạt đến dinh dưỡng. Dù vậy, không ít người vẫn duy trì những thói quen thiếu lành mạnh, vô tình làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Nếu kéo dài, những thói quen này có thể trở thành "sát thủ thầm lặng", đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Câu chuyện của Trương Đại Vỹ gióng lên hồi chuông cảnh báo đến nhiều người.
Trước khi nhập viện, Đại Vỹ bắt đầu xuất hiện những cơn đau quặn vùng bụng. Khi đến bệnh viện thăm khám, anh được chẩn đoán mắc ung thư gan. Dù đã tích cực phối hợp với bác sĩ để điều trị và trải qua nhiều đợt hóa trị, anh không qua khỏi.
Các bác sĩ cảnh báo thói quen uống bia, rượu về lâu dài sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, đặc biệt là gan. Nguyên nhân là vì gan là nơi chủ yếu phân hủy rượu, uống nhiều hoặc lâu dài sẽ tạo gánh nặng lớn cho gan, gây ra gan nhiễm mỡ, bệnh tim mạch, làm tăng nguy cơ bị ung thư gan và thực quản ung thư, theo Sohu.
Bên cạnh đó, uống nhiều rượu bia có thể khiến thận bị tổn thương nghiêm trọng. Thận là cơ quan duy trì nước trong cơ thể, tuy nhiên rượu bia khử nước làm cơ thể bị mất nước gây ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan, đặc biệt là thận. Nếu hiện tượng này kéo dài có thể dẫn đến suy thận. Do đó, những người có thói quen này nên từ bỏ càng sớm càng tốt.
Uống rượu bia quá mức gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho gan, nhưng các triệu chứng ban đầu thường khó nhận biết.
- Dấu hiệu cảnh báo sớm: Theo Tiến sĩ Ameet Mandot (Giám đốc bộ phận Gan học tại Bệnh viện Gleneagles, Parel, Ấn Độ), tổn thương gan thường bắt đầu lặng lẽ, khiến người bệnh dễ dàng bỏ qua các tín hiệu cảnh báo sớm. Các triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng, bao gồm mệt mỏi dai dẳng, chán ăn, buồn nôn, khó chịu ở vùng bụng và giảm cân không rõ nguyên nhân.
- Uống rượu nhiều vàng da hoặc vàng mắt: Khi tổn thương nặng hơn, cơ thể sẽ xuất hiện những biểu hiện rõ rệt như vàng da hoặc vàng mắt, bụng sưng to (cổ trướng), dễ bị bầm tím hoặc chảy máu và suy nhược cơ thể nghiêm trọng. Tiến sĩ Mandot nhấn mạnh rằng nếu bạn thường xuyên uống rượu và gặp các vấn đề về tiêu hóa không rõ lý do, việc kiểm tra chức năng gan là điều bắt buộc.
- Chỉ nên uống mỗi ngày 1 ly: Dù các bác sĩ luôn khuyến cáo nên tránh hoàn toàn rượu bia, nhưng nếu chọn uống, sự điều độ là yếu tố rất quan trọng. Tiến sĩ Mandot cho biết, mức giới hạn tối đa để giảm thiểu rủi ro là một ly mỗi ngày cho cả nam và nữ. Một ly tiêu chuẩn được quy đổi tương đương với 30ml rượu mạnh (whisky, vodka, rum), 100ml rượu vang hoặc 250ml bia. Vượt quá định mức này sẽ làm tăng áp lực lên gan, dẫn đến gan nhiễm mỡ, viêm gan và xơ gan vĩnh viễn.
- Gan nhiễm mỡ: Chỉ sau vài tuần uống rượu thường xuyên hoặc uống quá nhiều, gan có thể bắt đầu nhiễm mỡ. Nếu không dừng lại, tình trạng viêm gan do rượu sẽ xảy ra trong vòng vài tháng đến vài năm và cuối cùng dẫn đến xơ gan không thể hồi phục. Đặc biệt nhóm người có nguy cơ cao nhất bao gồm bệnh nhân tiểu đường, người béo phì, người mắc viêm gan B, C hoặc có tiền sử gia đình bị bệnh gan.
Để bảo vệ lá gan, Tiến sĩ Mandot khuyên mọi người nên tránh hoặc bỏ rượu bia; Duy trì chế độ ăn cân bằng với nhiều trái cây, rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt; Tập thể dục đều đặn và duy trì cân nặng hợp lý; Uống đủ nước và kiểm tra chức năng gan định kỳ, theo Onlymyhealth.
Chiều 14-5, tại Hà Nội, Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đã gặp gỡ báo chí thông tin về chuỗi hoạt động kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam. Trong đó trọng tâm là chiến dịch truyền thông "Tôi yêu Tổ quốc tôi". Chiến dịch sẽ có hàng loạt các hoạt động "chạm" vào cảm xúc, trái tim của mỗi hội viên.
Anh Nguyễn Kim Quy - Phó chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam - cho biết hành trình "Tôi yêu Tổ quốc tôi" được tổ chức ở cấp trung ương và cấp địa phương.
Chuỗi hoạt động sẽ được tổ chức từ ngày 16-5 đến ngày 15-10-2026, đúng dịp kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam.
Trong đó, cấp trung ương sẽ có 7 chặng gắn với phát động đợt cao điểm thi đua chào mừng 70 năm Ngày truyền thống của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam.
Chặng đầu tiên gắn với lễ phát động tại Nghệ An, các chặng tiếp theo được tổ chức tại các địa phương là TP Huế, Tuyên Quang, Điện Biên, Khánh Hòa, Cà Mau, TP.HCM và TP Hà Nội.
Các hoạt động trọng tâm là cao điểm thi đua chào mừng kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Giải chạy marathon kỷ niệm 70 năm tại Điện Biên, chiến dịch truyền thông "15 ngày hành động đẹp vì Tổ quốc", cuộc thi sáng tạo video ngắn với chủ đề "Tôi yêu Tổ quốc tôi" và đẩy mạnh truyền thông trên các nền tảng số, lan tỏa ý nghĩa của hành trình.
Cùng thời gian này, các tổ chức hội trên cả nước tổ chức các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, an sinh xã hội, các hành trình về nguồn, giao lưu với nhân chứng lịch sử, giáo dục truyền thống, tuyên truyền về biển đảo, biên giới và các giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc trên nền tảng số.
Chiến dịch truyền thông của hành trình "Tôi yêu Tổ quốc tôi" bám sát các dấu mốc lịch sử, văn hóa, các hoạt động tri ân, tình nguyện vì cộng đồng và hành trình lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
Anh Nguyễn Tường Lâm - Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam - cho hay mục tiêu quan trọng nhất của các hoạt động này là tuyên truyền về truyền thống của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam.
Các hoạt động kỷ niệm, tọa đàm, chiến dịch truyền thông phải gắn với thực tế và chạm vào tình cảm, khơi dậy được lòng yêu nước, yêu quê hương, lòng tự hào về lịch sử, văn hóa truyền thống...
Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam cho rằng môi trường số hiện nay là điều kiện rất tốt để thanh niên lan tỏa ý nghĩa của chương trình. Anh so sánh, cách đây 10 năm, kỷ niệm ngày truyền thống mỗi nơi sẽ làm một lễ mít tinh, thiếu không gian để tổ chức các hoạt động khác.
"Hiện nay có nhiều không gian, nhiều kênh truyền thông, nhiều công cụ. Chính vì vậy mục tiêu thứ hai của chương trình hướng đến là thông tin hoạt động này để các bạn đoàn viên, thanh niên hiểu hơn về phong trào. Phong trào xuyên suốt của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam là phong trào Tôi yêu Tổ quốc tôi" - anh Lâm nói.
Còn mục tiêu thứ 3 của chương trình là tạo không gian để thanh niên thể hiện tình yêu đất nước thông qua không gian mạng. Tình yêu, tình cảm của từng hội viên, từng thanh niên thể hiện ở từng việc cụ thể, câu chuyện cụ thể ở địa phương, nơi làm việc hoặc gia đình mình.
Nhiều người thắc mắc, khắp Tử Cấm Thành bao trùm tường đỏ, mái vàng, riêng một ngôi nhà có ngói màu đen, vậy tại sao trong tên gọi của nó lại có chữ Tử nghĩa là tím? Lý do rất đơn giản. Bên cạnh phong thuỷ, người Trung Quốc xưa còn rất coi trọng các hiện tượng thiên văn và thuyết âm dương. Xuất xứ của từ Tử Cấm Thành có liên quan với học thuyết Hoàng Viên (chòm sao) cổ đại.
Năm 1402, Minh Thành Tổ Chu Đệ lên ngôi hoàng đế và quyết định dời đô từ Nam Kinh về Bắc Kinh. Tại đây, Minh Thành Tổ trực tiếp chỉ đạo xây dựng Tử Cấm Thành. Hàng triệu nhân công đã làm việc trong suốt 14 năm để hoàn thành việc công trình phức tạp và tốn kém này.
Năm 1421, hoàng đế chuyển vào sống trong quần thể cung điện và Bắc Kinh trở thành thủ đô mới. Từ đây, Tử Cấm Thành lần lượt được cai trị bởi 24 vị vua (giữa nhà Minh đến cuối nhà Thanh). Năm 1912, hoàng đế cuối cùng của Trung Quốc thoái vị.
Tử Cấm Thành có diện tích rộng lớn với 9.999 gian phòng. Đây là một trong những công trình kiến trúc cổ xưa nổi tiếng nhất Trung Quốc và được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 1987.
Trong hơn 5 thế kỷ, Tử Cấm Thành là nơi ở của 24 hoàng đế nhà Minh và nhà Thanh. Vị vua cuối cùng trong lịch sử phong kiến Trung Hoa sống bên trong Tử Cấm Thành là Phổ Nghi và đã thoái vị vào năm 1912. Tính đến thời điểm hiện nay, Tử Cấm Thành vẫn là cung điện lớn nhất thế giới.
Đến nay Tử Cấm Thành là một bí ẩn với dân thường vì không phải ai cũng được phép ra vào. Ngày nay, Cố cung thu hút khoảng 20.000 du khách tham quan mỗi ngày.
Đáng chú ý từ trên cao nhìn xuống, Tử Cấm Thành (Trung Quốc) là một mảng màu lộng lẫy vì phần lớn các toà nhà đều được xây bằng gạch đỏ và lợp mái vàng. Tuy nhiên, có một tòa nhà rất đặc biệt vì nó sử dụng ngói đen.
Toà nhà có ngói khác biệt ở Tử Cấm Thành này chính là Văn Uyên Các - thư viện hoàng gia lớn nhất. Nơi đây lưu trữ bộ sưu tập sách quý, bao gồm cả bộ T ứ khố toàn thư - bộ bách khoa toàn thư đồ sộ nhất lịch sử phong kiến Trung Quốc, công trình mất 14 năm để hoàn thành.
Theo các chuyên gia việc sử dụng màu sắc trong Tử Cấm Thành cũng đều dựa trên nguyên tắc ngũ hành. Người Trung Quốc xưa tin vào ngũ hành và liên kết chúng với màu sắc. Ví dụ, hành Thổ (đất) nằm ở trung tâm, có màu vàng. Do đó, màu vàng trở thành biểu tượng của quyền lực, dần dần trở thành màu sắc dành riêng cho hoàng đế.
Thời xưa mọi thứ vua chạm vào hay mặc lên người đều là màu vàng, từ y phục, giường chiếu, gạch lát sàn đến bát đũa ăn hàng ngày. Đó là lý do vì sao các mái ngói trong Tử Cấm Thành đều có màu vàng.
Bên cạnh đó theo phong thuỷ, màu đỏ tượng trưng cho lửa (hoả). Trong văn hóa Trung Hoa, màu đỏ cũng mang ý nghĩa của sự sinh sôi nảy nở và là màu của may mắn, vì thế tất cả cung điện và tường thành đều có màu đỏ.
Khắp Tử Cấm Thành được bao bọc bởi màu vàng (hành Thổ) và màu đỏ (hành Hoả). Thế nên, khi xây dựng Văn Uyên Các, các hoàng đế Trung Quốc đã yêu cầu sử dụng mái ngói màu đen.
Theo ngũ hành, màu đen tượng trưng cho hành Thủy. Việc lợp mái bằng ngói màu đen là để cầu mong Thủy sẽ dập tắt Hỏa, để sách quý không bị hỏa hoạn thiêu rụi.
Tử Cấm Thành là biểu tượng xa hoa của các hoàng đế Trung Hoa, đồng thời thể hiện rõ nét kiến trúc cung đình truyền thống của đất nước này, ảnh hưởng đến sự phát triển văn hóa, kiến trúc ở Đông Á cũng như nhiều nơi khác.
Đặc biệt, với giá trị ước tính hơn 70 tỷ USD, Tử Cấm Thành trở thành cung điện và phần bất động sản đắt đỏ nhất trên toàn thế giới.
