Lorne Warburton, một người đàn ông Canada, cho biết ông chưa từng nghe tới virus Hanta cho đến 3 năm trước, khi phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch.
Chia sẻ với chương trình “Outside Source” của BBC, ông kể rằng vào tháng 3/2023, ông bắt đầu thấy không khỏe với “các triệu chứng giống Covid, đau nhức cơ thể, đau đầu mãn tính và mệt mỏi”.
Các triệu chứng sau đó diễn tiến rất nhanh. Ông nói mình “đổ mồ hôi đầm đìa và không thể thở được”, trước khi được đưa vào bệnh viện, phải thở máy và được chẩn đoán mắc virus Hanta.
Lorne nằm viện khoảng 3 tuần. Nhìn lại quãng thời gian đó, ông mô tả căn bệnh là trải nghiệm khắc nghiệt cả về thể chất lẫn tinh thần.
“Mức độ bệnh tật mà tôi phải trải qua thật kinh khủng, như địa ngục trần gian, thật là tra tấn, vậy mà vẫn có thể hồi phục được”, ông nói.
Tại Đức, Christian Ege cũng từng rơi vào tình trạng nguy hiểm sau khi mắc virus Hanta vào tháng 5/2019. Ban đầu, ông có biểu hiện giống cúm hoặc Covid 19, kèm nôn mửa, chóng mặt và cảm giác như mắc một căn bệnh “cúm lạ”.
Sau khi xét nghiệm máu, Christian được chuyển tới bệnh viện. Các bác sĩ xác định ông bị suy thận và nhiễm trùng huyết, buộc phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực trong vài ngày, đồng thời được đặt ống thông ở cổ để lọc máu.
Christian chia sẻ nhiễm trùng huyết là điều khiến ông lo lắng nhất.
“Thận đã hồi phục bình thường nhưng sự bùng phát cùng lúc của cả vi khuẩn và virus thực sự là điều khiến tôi lo sợ trong vài ngày đó”, ông nhớ lại.
Lorne và Christian từng trải qua những ngày cận kề cái chết vì virus Hanta, căn bệnh mà một số chủng nguy hiểm có thể khiến 20%-40% người mắc tử vong.
Câu chuyện của họ được chú ý trở lại khi một biến thể virus Hanta hiếm gặp được phát hiện trong ổ dịch chết người liên quan đến tàu du lịch MV Hondius.
Công ty điều hành du thuyền xác nhận 3 hành khách, trong đó có một người Anh, đã được sơ tán tới Hà Lan để điều trị. Người đàn ông Anh này được một số phương tiện truyền thông xác định là cựu cảnh sát Martin Anstee, 56 tuổi, hiện trong tình trạng ổn định.
Vợ ông, bà Nicola, nói với Daily Telegraph rằng chồng mình đã trải qua “một vài ngày rất kịch tính” khi tình trạng sức khỏe liên tục biến động.
Cơ quan An ninh Y tế Anh cũng xác nhận hai công dân Anh đang tự cách ly tại nhà sau khi có khả năng tiếp xúc với virus Hanta. Trong khi đó, tàu MV Hondius đang di chuyển về phía quần đảo Canary của Tây Ban Nha, sau 3 ngày neo đậu gần Cape Verde, quốc đảo ngoài khơi Tây Phi.
Hành trình biết ơn cuộc sống
Virus Hanta là tên gọi chung của một họ virus, không phải một bệnh duy nhất. Tên gọi này xuất phát từ một con sông ở Hàn Quốc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nhóm virus này có hơn 20 loài khác nhau.
Nguồn lây thường gặp là động vật gặm nhấm. Virus có thể tồn tại trong nước tiểu, phân khô hoặc nước bọt của chúng. Con người thường nhiễm bệnh khi hít phải các hạt bụi có chứa virus trong không khí. Một số trường hợp cũng có thể mắc bệnh sau khi bị động vật gặm nhấm cắn.
Lorne tin rằng ông nhiễm virus từ phân chuột sau khi giũ một tấm thảm trên gác mái. Với Christian, nguồn lây được nghi ngờ ở ngay trong khu vườn nhà ông.
Trước khi ông mắc bệnh, con trai ông từng tìm thấy một con chuột chết trong vườn. Sau đó, một nhà sinh vật học được chính quyền ủy nhiệm đã phát hiện mẫu dương tính với virus Hanta tại khu vực này.
Hiện chưa có vaccine hoặc thuốc kháng virus đặc hiệu cho bệnh nhân nhiễm virus Hanta. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nguy hiểm. Tùy mức độ nặng, bệnh nhân có thể cần thở máy, lọc máu, truyền dịch hoặc điều trị tại khoa hồi sức tích cực.
Sau khi xuất viện, Lorne phải mất khoảng một năm rưỡi để hồi phục và lấy lại sức khỏe.
Ngoài ảnh hưởng về hô hấp, ông còn bị cứng khớp vai sau thời gian điều trị. Tình trạng này gây đau, khiến việc phục hồi thể lực khó khăn hơn. Lorne cũng mắc chứng rối loạn nhịp tim (rung nhĩ) và phải dùng thuốc tim hằng ngày.
“Tim tôi không hoạt động đồng bộ, các buồng tim không phối hợp nhịp nhàng. Vì vậy, khi họ làm cho tim tôi đập trở lại, tôi có một trái tim khỏe nhưng nhịp điệu không bình thường”, ông giải thích.
Christian hồi phục nhanh hơn. Ông cho biết sau khoảng 4 tháng, sức khỏe đã trở lại bình thường và không có tổn thương đáng kể. Tuy nhiên, ông thừa nhận thời gian điều trị và lọc máu là gánh nặng lớn với cơ thể.
Sau khi sống sót, Lorne và Christian đều nhìn cuộc sống khác đi. Lorne biết ơn đội ngũ y tế đã cứu mình và tham gia gây quỹ hỗ trợ cơ sở y tế địa phương. Christian xem biến cố là bài học khiến ông khiêm nhường hơn.
Với Lorne, những ngày hồi sức vẫn là ký ức khó quên. “Bạn sẽ không còn coi mọi thứ là điều hiển nhiên nữa”, ông nói. Điều ông nhớ nhất là ngụm nước đầu tiên sau hai tuần không được uống chất lỏng, thứ ông gọi là “ngon nhất” từng nếm.
Tăng huyết áp có thể dẫn đến các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng bao gồm suy tim, đột quỵ, bệnh tim hoặc bệnh thận. Tuy nhiên, nghiên cứu mới vừa được công bố trên tạp chí y khoa Nature Digital Medicine đã phát hiện ra một thủ phạm gây tăng huyết áp ẩn trong giấc ngủ ban đêm.
Nghiên cứu do các chuyên gia về giấc ngủ tại Đại học Flinders (Úc) thực hiện nhằm xem xét mối liên hệ giữa chứng ngáy và huyết áp. Nghiên cứu kéo dài 9 tháng và bao gồm hơn 12.000 người tham gia trên toàn cầu, chủ yếu là nam giới trung niên bị thừa cân.
Các nhà nghiên cứu đã sử dụng thiết bị theo dõi giấc ngủ đặt dưới đệm để đo tình trạng ngáy và ngưng thở khi ngủ, kết hợp với máy đo huyết áp tại nhà.
Kết quả đã phát hiện ngáy ngủ thường xuyên có thể đóng vai trò như một chỉ báo sớm về tình trạng tăng huyết áp nguy hiểm hoặc huyết áp cao không kiểm soát.
Ở những người ngáy thường xuyên, nguy cơ bị tăng huyết áp không kiểm soát cao gần gấp đôi. Đáng chú ý, nguy cơ này tiếp tục tăng gấp đôi ở những người vừa ngáy thường xuyên vừa bị ngưng thở khi ngủ so với những người không ngáy thường xuyên, theo Daily Express (Anh).
Tác giả chính, tiến sĩ Bastien Lechat, từ Trường Y và Y tế Công cộng Đại học Flinders, cho biết: Có mối liên quan mạnh mẽ giữa việc ngáy ngủ thường xuyên ban đêm và huyết áp cao. Nghiên cứu nhận thấy 15% tổng số người tham gia ngáy ngủ trung bình hơn 20% thời gian mỗi đêm và điều này dẫn đến huyết áp cao và tăng huyết áp không kiểm soát được.
Đồng tác giả, Giáo sư Danny Eckert, Trưởng khoa Sức khỏe Giấc ngủ tại Đại học Flinders, nhấn mạnh: Kết quả nghiên cứu cho thấy tầm quan trọng của việc xem xét ngáy ngủ như một yếu tố trong chăm sóc y tế và điều trị các vấn đề liên quan đến giấc ngủ.
Giáo sư Danny Eckert cho biết ngáy là hiện tượng rất phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ. Trên thực tế, ngáy ngủ thường đi kèm với tình trạng ngưng thở khi ngủ - một rối loạn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Nghiên cứu cho thấy những người ngáy thường xuyên có nguy cơ tăng huyết áp không kiểm soát cao gần gấp đôi. Đáng lo ngại hơn, nguy cơ này tiếp tục tăng gấp đôi ở những người vừa ngáy vừa mắc chứng ngưng thở khi ngủ, so với những người ít hoặc không ngáy.
Như vậy, mọi người cần xem xét nghiêm túc chứng ngáy ngủ vì có thể là tín hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ đột quỵ và suy tim, và cần có biện pháp điều trị kịp thời.
Ngày 14/7, BS.CK2 Trần Ngọc Tuấn, Bệnh viện Nguyễn Trãi, cho biết chân trái bệnh nhân sưng từ đùi xuống bàn chân, đỏ và đau nhiều, đi lại khó khăn. Trước đó khoảng một tuần, bà cảm thấy nặng chân nhưng nghĩ là triệu chứng thông thường nên không đi khám.
Siêu âm và chụp mạch cho thấy bệnh nhân bị huyết khối tĩnh mạch sâu lan rộng toàn bộ hệ tĩnh mạch chân trái, kéo dài đến tĩnh mạch đùi và tĩnh mạch chậu. Đây là tình trạng nguy hiểm vì cục máu đông có thể bong ra, theo dòng máu lên phổi gây thuyên tắc động mạch phổi, đe dọa tính mạng. Bên cạnh đó, nó còn gây hoại tử chi do thiếu máu nuôi, dẫn đến nguy cơ tàn phế.
Quá trình đánh giá nguyên nhân gây huyết khối, các bác sĩ phát hiện người bệnh có khối u buồng trứng phải kích thước lớn. Khối u chưa chèn ép trực tiếp lên hệ tĩnh mạch chân, các bác sĩ nghi ngờ đây là yếu tố làm tăng tình trạng đông máu, dẫn đến hình thành cục máu đông.
Bệnh nhân được hội chẩn liên chuyên khoa, ưu tiên xử lý huyết khối trước nhằm giảm nguy cơ thuyên tắc phổi và bảo đảm an toàn cho cuộc mổ cắt khối u sau đó. Êkíp quyết định áp dụng kỹ thuật tiêu sợi huyết qua ống thông. Một ống thông được đưa trực tiếp vào vị trí huyết khối trong tĩnh mạch chậu để truyền thuốc tiêu sợi huyết, giúp làm tan cục máu đông ngay tại chỗ.
Sau hai ngày điều trị, huyết khối tan rõ, chân trái giảm sưng nhanh và hết đau. Người bệnh tiếp tục được phẫu thuật nội soi cắt khối u buồng trứng. Kết quả giải phẫu bệnh xác định đây là ung thư biểu mô tế bào sáng buồng trứng. Bệnh nhân hồi phục sau 21 ngày điều trị, chân trái gần như trở lại bình thường và được xuất viện, tiếp tục theo dõi tại các chuyên khoa tim mạch và ung bướu.
Theo bác sĩ Tuấn, trường hợp này cho thấy huyết khối tĩnh mạch sâu đôi khi là biểu hiện đầu tiên của các bệnh lý tiềm ẩn, đặc biệt là ung thư. Nhiều loại ung thư có thể làm tăng tình trạng đông máu trong cơ thể, khiến người bệnh dễ hình thành huyết khối dù không có chấn thương hay bất động kéo dài.
Bác sĩ khuyến cáo người dân không nên chủ quan khi một bên chân đột ngột sưng to, đau bắp chân hoặc đùi, cảm giác căng tức tăng dần, nhất là khi các triệu chứng chỉ xuất hiện ở một bên. Đây có thể là dấu hiệu của huyết khối tĩnh mạch sâu - bệnh lý có nguy cơ gây thuyên tắc phổi và tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Khi phát hiện huyết khối tĩnh mạch, ngoài việc điều trị cục máu đông, người bệnh cần được đánh giá toàn diện để tìm nguyên nhân, trong đó có các bệnh lý ác tính, rối loạn đông máu hoặc bất thường của hệ mạch máu.
Chuyên viên nhân sự 26 tuổi sống tại TP HCM biết mình nên ngủ, nhưng một cảm giác bất công cứ níu cô lại. Cả ngày cô chìm trong khủng hoảng nhân sự, họp hành triền miên và tin nhắn dội về không ngớt từ 8h sáng đến tối muộn. Nếu tắt đèn đi ngủ ngay, cô thấy như cả ngày qua mình chỉ sống cho công ty, không giữ lại cho bản thân một phút giây nào.
Ba tiếng "nuông chiều bản thân" ấy trả giá đắt vào sáng hôm sau. Linh thức dậy lúc 7h với đầu óc nặng trĩu, tim đập nhanh, phải nạp cà phê đậm đặc để tỉnh táo. Vòng lặp kéo dài khiến da cô xỉn màu, mụn nội tiết bùng phát, trí nhớ chập chờn.
Quốc Bảo cũng rơi vào cùng chiếc bẫy, nhưng từ một điểm khởi đầu khác. Sinh viên năm ba ngành công nghệ này tắt đèn, leo lên giường lúc 22h30 với lời tự nhủ quen thuộc là xem mười phút rồi ngủ. Những video mười lăm giây giật gân, nhạc bắt tai, được thuật toán may đo riêng cho sở thích của Bảo cứ nối đuôi nhau hiện ra.
Mỗi lần định bấm nút nguồn, ngón tay lại vô thức vuốt thêm một cái, nuôi hy vọng video sau sẽ hấp dẫn hơn. Khi Bảo ngẩng lên, kim đồng hồ đã chỉ 3h sáng. Chàng trai cúp học ca sáng, trí nhớ suy giảm, sống triền miên trong sương mù não.
Báo cáo DataReportal đầu năm 2024 ghi nhận Việt Nam có khoảng 67,72 triệu người dùng TikTok từ 18 tuổi trở lên, thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á. Người Việt dành trung bình gần sáu giờ mỗi ngày trên Internet, phần lớn tiêu thụ nội dung vào đêm khuya.
Một nghiên cứu đăng trên Sleep Medicine Reviews năm 2022 chỉ ra hơn 70% người trưởng thành trong độ tuổi 18-35 dùng điện thoại trong 30 phút trước khi ngủ, dù họ thừa nhận thói quen này bào mòn chất lượng giấc ngủ. Giới nghiên cứu gọi hiện tượng cố tình trì hoãn giấc ngủ này là bedtime procrastination.
Hành vi ấy không bắt nguồn từ sự lười biếng hay thiếu kỷ luật. Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, mô tả nó như một cuộc chiến bất cân sức giữa bộ não cạn kiệt năng lượng và các thuật toán do những kỹ sư hàng đầu thế giới thiết kế.
Cuộc chiến diễn ra giữa hai vùng não. Vỏ não trước trán phụ trách lập kế hoạch và tự kiểm soát, còn hệ thói quen và phần thưởng vận hành theo các mạch dopamine. Ban ngày, khi năng lượng dồi dào, vỏ não trước trán đủ sức ra lệnh dừng lại. Đến khuya, sau nhiều giờ căng thẳng, năng lực ấy suy kiệt. Động tác vuốt màn hình, đã luyện tập hàng nghìn lần, chuyển sang chạy bằng quán tính. Người dùng không còn quyết định nữa, bộ não họ đã sang chế độ thói quen.
Các nền tảng video ngắn khai thác chính điểm yếu này qua cơ chế phần thưởng biến thiên, vận hành như một máy đánh bạc kỹ thuật số. Thuật toán không cho người xem đoán trước video kế tiếp sẽ nhàm chán hay gây sốc, tạo ra dòng dopamine ăn liền khổng lồ.
Nghiên cứu của Đại học Stanford năm 2023 cho thấy cơ chế này duy trì hành vi lặp lại hiệu quả hơn mọi hình thức kích thích khác, nhất là khi người dùng mệt mỏi và sức đề kháng tâm lý chạm đáy. Cuộc cạnh tranh giữa các nền tảng càng đẩy dòng chảy nội dung dâng cao: Meta ghi nhận Reels chiếm hơn 20% thời gian người dùng trên Instagram, còn YouTube Shorts đạt hàng chục tỷ lượt xem mỗi ngày.
Dựa trên nguyên lý dẻo thần kinh, khi não quen phản hồi trước các kích thích 15-30 giây, những việc đòi hỏi tập trung dài như đọc sách hay viết báo cáo trở nên chật vật. Ông Thiện nhận định người dùng dần đánh mất tính kiên nhẫn, khả năng trì hoãn phần thưởng và cả kỹ năng giao tiếp, bởi màn hình cướp đi cơ hội lắng nghe sâu và đọc tín hiệu phi ngôn ngữ ngoài đời thực.
Cơ thể cũng gánh chịu hậu quả. Ánh sáng xanh ức chế melatonin và đẩy lùi giấc ngủ REM, giai đoạn não củng cố ký ức và xử lý cảm xúc. Người dùng thức dậy uể oải dù ngủ đủ giờ, và nhiều người lầm tưởng đó là do stress công việc.
Nghiên cứu của Đại học Pennsylvania chỉ ra ngủ dưới sáu tiếng trong 14 ngày liên tiếp làm năng lực nhận thức sụt giảm ngang với thức trắng 24 giờ. Thiếu ngủ kinh niên còn nâng nguy cơ trầm cảm, lo âu và kiệt sức nghề nghiệp, đồng thời kích tuyến thượng thận tiết cortisol, loại hormone stress làm suy yếu miễn dịch và gây viêm mạn tính.
Ông Thiện vạch ranh giới rõ ràng giữa giải trí và nghiện. Giải trí lành mạnh mang lại thư giãn và giúp dễ ngủ. Ngược lại, khi xem xong thấy tội lỗi, tiếc nuối, người rã rời nhưng vẫn không tắt máy nổi, hành vi đã trượt từ lựa chọn sang mất kiểm soát.
Ý chí đơn thuần gần như vô dụng, nhưng ông Thiện nhấn mạnh não bộ phục hồi rất nhanh nếu người dùng thiết kế lại môi trường thay vì cai nghiện cực đoan. Sạc điện thoại bên ngoài phòng ngủ triệt tiêu động tác vuốt màn hình vô thức. Dựng một khoảng "giới nghiêm kỹ thuật số" 30-60 phút trước khi ngủ, tắt thông báo thừa và giới hạn thời gian ứng dụng giúp hệ thần kinh hạ nhiệt. Đọc sách giấy, viết tay, tập thể dục hay chấp nhận những khoảng trống nhàm chán sẽ lấp đầy quãng thời gian đó và rèn lại năng lực chú ý.
Cuối cùng, giữ giờ thức dậy cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, cộng thêm 15-30 phút nắng sớm sẽ kéo nhịp sinh học về đúng quỹ đạo. Đó chính là các nguyên tắc cốt lõi của liệu pháp nhận thức hành vi cho người mất ngủ (CBT-I), phương pháp mà Học viện Y học Giấc ngủ Mỹ xếp vào hàng can thiệp ưu tiên, hiệu quả bền hơn cả thuốc ngủ trong điều trị mất ngủ mạn tính.
Với Hà Linh, ba tiếng "sống cho riêng mình" mỗi đêm chưa bao giờ trả lại cho cô một buổi sáng tỉnh táo. "Thứ tự do những người trẻ giành lấy trong bóng tối, rốt cuộc, lại do thuật toán nắm quyền định đoạt", ông Bảo nhận định.
