Thưa ông! Ông nghĩ gì khi nhiều người nhắc đến tên ông sau khi câu hỏi: Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"? xuất hiện trong đề thi môn ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026?
Ông Nguyễn Tử Quảng: Tôi nghĩ mọi người nhắc đến tên tôi vì họ đã chứng kiến trọn vẹn một hành trình đầy thử thách và khốc liệt của cá nhân tôi từ khi còn là sinh viên cho đến tận bây giờ.
Họ thấy ông Quảng này "vất vả, gian nan" và đầy khát vọng dân tộc suốt ba thập kỷ, tự bỏ hàng ngàn tỷ đồng từ nguồn lực tự có để đầu tư cho công nghệ lõi, rồi phải "trầy trật" đối diện với rất nhiều sóng gió, định kiến từ dư luận, trong khi cái đích thành công vang dội về thương mại toàn cầu vẫn đang là một bài toán cần lời giải.
Thường thì người ta nhìn vào những khó khăn trước mắt và coi đó là thất bại, là yếu kém, nhưng thực chất đó là quá trình tất yếu, là bản chất của việc làm công nghệ cao, tương tự như câu chuyện của các vị tỉ phú công nghệ trên thế giới.
Những năm gần đây, tôi ít xuất hiện hay chia sẻ trên truyền thông là bởi từ thực tế điều hành Bkav, tôi đã đúc rút được những kinh nghiệm xương máu và biết rõ một quốc gia cần gì để thành công trong lĩnh vực công nghệ. Tôi dành phần lớn thời gian phối hợp, tư vấn cho các bộ, ngành và Chính phủ nhằm tháo gỡ những rào cản vĩ mô lớn hơn thuộc về thể chế quản lý.
Những điểm cốt lõi nhất để một quốc gia có thể cất cánh bằng công nghệ mà chúng tôi góp ý hiện đã được đưa vào các văn bản luật liên quan như: luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, luật Trí tuệ nhân tạo, luật An ninh mạng, luật chuyển đổi số... Chúng tôi vẫn đang tiếp tục theo đuổi việc cụ thể hóa những vấn đề đó vào các nghị định và chính sách thực thi.
Song song với đó, tại Bkav, chúng tôi đang tập trung toàn lực phát triển các công nghệ AI và Phone AI. Trong bối cảnh các hãng smartphone toàn cầu đang có dấu hiệu đuối sức trong lĩnh vực AI, đây là giai đoạn giống như Nokia đang phát triển rực rỡ nhưng không kịp đổi mới đã bị thay thế bởi các hãng smartphone. Hiện nay nhân loại đang bước sang thời kỳ Phone AI và 6G, đây chính là cơ hội vàng của Việt Nam thay thế các hãng smartphone hiện tại. Tôi vẫn tin rằng khi những điều kiện về cơ chế, môi trường phát triển và đổi mới sáng tạo được hoàn thiện, các doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể đứng trong nhóm dẫn đầu, thậm chí vươn lên top 3 thế giới.
Hiện nay, chủ trương của Đảng và Chính phủ là rất đúng đắn khi kiên định xác định khoa học công nghệ là động lực chủ chốt, là "chìa khóa" quan trọng nhất để đất nước bứt phá, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Khi chúng ta tháo gỡ được tận cùng các nút thắt về cơ chế này, Việt Nam chắc chắn sẽ xuất hiện thêm nhiều tập đoàn Big Tech, nhiều cá nhân và doanh nghiệp công nghệ xuất sắc đủ sức đưa đất nước trở thành một quốc gia phát triển, tham gia dẫn dắt thế giới trong kỷ nguyên mới.
Có ý kiến cho rằng Việt Nam không thiếu người giỏi, nhưng lại thiếu những cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu như Steve Jobs. Theo ông, đâu là rào cản lớn nhất khiến người Việt khó tạo ra những sản phẩm công nghệ mang tính đột phá?
Theo tôi, rào cản lớn nhất không nằm ở trí tuệ hay năng lực của người Việt Nam. Khi nhìn vào Steve Jobs, Elon Musk, Mark Zuckerberg hay Jensen Huang, nhiều người thường chỉ nhìn thấy thành công của họ. Nhưng nếu nhìn lại hành trình của họ, chúng ta sẽ thấy một điểm chung: tất cả đều từng trải qua những thất bại rất lớn.
Steve Jobs từng bị sa thải khỏi chính công ty mình sáng lập, Elon Musk từng đứng trước nguy cơ mất cả Tesla lẫn SpaceX vào năm 2008. Mark Zuckerberg từng khó khăn đến mức phải chào bán chính mình cho Google, Jensen Huang của Nvidia cũng từng 3 lần suýt phá sản trước khi đưa công ty đạt trị giá 5.700 tỉ USD như hiện tại...
Khi các tỉ phú này gặp thất bại, xã hội Mỹ có thể "ném đá", nhưng phần lớn nhìn nhận đó là điều tất yếu của công nghệ. Ở Việt Nam thì ngược lại. Lịch sử chứng minh, những người chưa từng thất bại sẽ không bao giờ có đủ kinh nghiệm, sự thấu hiểu và lòng kiên nhẫn để làm công nghệ lớn.
Muốn có những "Steve Jobs Việt Nam", trước hết xã hội phải nhìn nhận thất bại như một phần tự nhiên của đổi mới sáng tạo. Những người đi đầu luôn phải làm những việc chưa từng có tiền lệ, vì vậy thất bại là điều gần như không thể tránh khỏi. Nếu xã hội chỉ công nhận thành công mà không chấp nhận những thất bại trên con đường đi tới thành công, sẽ rất khó xuất hiện những người dám mở đường.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần tôn trọng những cá tính khác biệt. Những người muốn thay đổi thế giới thường phải có niềm tin rất mạnh vào điều mình đang theo đuổi. Họ phải dám nghĩ khác, dám làm khác và dám đặt ra những mục tiêu lớn. Một xã hội đổi mới sáng tạo cần khuyến khích những con người như vậy thay vì hoài nghi hay kỳ thị họ chỉ vì họ khác số đông…
Steve Jobs nổi tiếng với khả năng kết hợp công nghệ, thiết kế và tư duy trải nghiệm người dùng. Theo ông, người trẻ Việt hiện nay đang thiếu kỹ năng hay phẩm chất nào để có thể tạo ra những sản phẩm mang dấu ấn riêng như vậy?
Người Việt Nam không hề thiếu tài năng công nghệ ở đẳng cấp quốc tế. Chúng ta có kỹ sư Đỗ Đức Cường, người góp phần đặt nền móng cho hệ thống ATM hiện đại, ông được gọi là cha đẻ của máy ATM hiện đại. Kỹ sư Trương Trọng Thi, "cha đẻ của máy tính cá nhân", người cùng cộng sự đã phát minh ra Micral N (1973), chiếc máy tính cá nhân đầu tiên trên thế giới sử dụng vi xử lý.
Trong kỷ nguyên mới này, chúng ta tiếp tục có những tài năng xuất chúng như Lê Viết Quốc và Lương Minh Thắng, là 2 nhà khoa học AI gốc Việt hàng đầu thế giới đang đảm nhận các vị trí chủ chốt tại Google DeepMind. Họ chính là những người đóng vai trò nền tảng trong việc kiến tạo, phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và các siêu AI hiện nay. Điều đó chứng minh rằng những thành tựu mang tính bước ngoặt thay đổi thế giới hoàn toàn có dấu ấn trí tuệ của người Việt.
Vấn đề của Việt Nam chưa bao giờ là thiếu người giỏi, mà là làm thế nào để tạo ra một môi trường đủ mạnh để những người giỏi ấy phát triển và dẫn dắt thế giới. Ngay như chiếc Bphone của Bkav ra mắt từ năm 2015, thiết kế phẳng và triết lý kiểu dáng tiên phong của nó đi trước các hãng Trung Quốc hay Samsung thời bấy giờ. Về phần mềm, hệ điều hành với giao diện cử chỉ và an ninh bảo mật đều tiên phong, đến nay hơn mười năm nhìn lại vẫn vẹn nguyên giá trị thời sự và trải nghiệm.
Cái người trẻ Việt đang thiếu duy nhất hiện nay không phải kỹ năng mà là một hệ sinh thái lành mạnh, một nguồn lực vốn của xã hội để nâng đỡ sản phẩm cạnh tranh ra toàn cầu. Hãy nhìn sang Mỹ, khi có trào lưu AI, xã hội và các quỹ của họ sẵn sàng đổ hàng tỷ đô để đầu tư cho các công ty khởi nghiệp. Nước mình hiện tại chưa có được nguồn lực vốn xã hội như vậy để tạo ra các doanh nghiệp lớn.
Nếu gửi gắm một thông điệp tới các thí sinh vừa bước ra khỏi kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 khát vọng trở thành những nhà sáng tạo, nhà khởi nghiệp công nghệ trong tương lai, ông sẽ nhắn nhủ điều gì để các em có thể tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành những "Steve Jobs Việt Nam"?
Tôi muốn nhắn nhủ rằng các em đang được bước vào đời đúng vào một thời khắc lịch sử, khi toàn Đảng và toàn dân đang sục sôi khát vọng vươn mình, mà khoa học công nghệ chính là động lực cốt lõi. Câu hỏi về Steve Jobs xuất hiện trong đề thi môn ngữ văn năm nay vô hình trung đã gieo một cái "nhân" rất lớn vào tư duy và tạo động lực mạnh mẽ cho các em.
Hãy nhìn vào những vĩ nhân như Bill Gates hay Mark Zuckerberg, mọi nền móng và hoài bão của họ đều bắt đầu từ chính môi trường đại học ngay từ năm thứ nhất, thứ hai chứ không phải tự nhiên mà có. Bản thân tôi cũng bắt tay làm những viên gạch đầu tiên của Bkav từ năm thứ 3 đại học, suốt hàng chục năm trời phụng sự miễn phí cho xã hội bằng đam mê thuần khiết của tuổi đôi mươi mà không màng tiền bạc. Khi các em có được tinh thần dấn thân không sợ hãi của tuổi trẻ, kết hợp với việc môi trường vĩ mô đất nước đang dịch chuyển tích cực, cái "nhân" được gieo ngày hôm nay chắc chắn sẽ gặt hái được những "quả ngọt" vĩ đại cho đất nước trong tương lai.
Tin Gốc: Thanh Niên
