Rau má còn gọi là tích tuyết thảo, phanok (Vientian), rachiek kranh (Campuchia). Tên khoa học Centella asiatica (L.) Urb., (Hydrocotyle asiatica L. Trisanthus cochinchinensis Lour.); thuộc họ Hoa tán Apiaceae (Umbelliferae).
Trong Đông y, rau má có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, có công dụng chính là thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, tiêu viêm, sát trùng, cầm máu và hoạt huyết. Y học hiện đại cũng đã có những nghiên cứu về rau má và phát hiện các lợi ích tiềm năng của loại thảo dược này với sức khỏe.
-Rau má hỗ trợ trí nhớ và chức năng nhận thức
Tác dụng tiềm năng của rau má đối với sức khỏe não bộ đã được khám phá trong các nghiên cứu trên động vật và trong ống nghiệm. Trong các nghiên cứu này, các hợp chất hoạt tính trong rau má, đặc biệt là triterpenoid, đã chứng minh đặc tính chống oxy hóa, có thể giúp kiểm soát stress oxy hóa trong não. Stress oxy hóa là một yếu tố trong sự phát triển và tiến triển của các tình trạng thoái hóa thần kinh.
Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy chiết xuất rau má có thể hỗ trợ sức khỏe não bộ bằng cách bảo vệ chống lại độc tính kích thích do glutamate gây ra và tăng cường kết nối thần kinh. Những tác dụng này cho thấy tiềm năng của loại thảo mộc này trong việc thúc đẩy sức khỏe não bộ. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu trên người đã khám phá tác động của rau má có thể hỗ trợ trí nhớ và khả năng nhận thức ở người.
-Hỗ trợ sức khỏe làn da
Lợi ích tiềm năng của rau má đối với sức khỏe làn da có thể là do hàm lượng triterpenoid, đặc biệt là asiaticoside và axit asiatic. Khi da bị tổn thương hoặc căng thẳng, tình trạng viêm và stress oxy hóa là những thách thức phổ biến. Triterpenoid trong rau má hoạt động như chất chống oxy hóa, có thể giúp kiểm soát stress oxy hóa và hỗ trợ quá trình chữa lành tự nhiên của cơ thể.
Collagen – một loại protein cấu trúc dồi dào trong da, rất cần thiết cho sức mạnh và độ đàn hồi của da. Triterpenoid có thể hỗ trợ sản xuất collagen loại I, hỗ trợ hình thành mô da mới và thúc đẩy sức khỏe làn da.
-Hỗ trợ quản lý căng thẳng
Một số nghiên cứu cho thấy rau má có thể có tác dụng làm dịu bằng cách ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp GABA. GABA là một chất dẫn truyền thần kinh ức chế liên quan đến tác dụng làm dịu hệ thần kinh.
Nhiều loại thuốc điều trị lo âu, căng thẳng và mất ngủ hoạt động bằng cách tăng tác dụng của GABA lên não. Một nghiên cứu, bao gồm 40 người tham gia, cho thấy liều cao rau má giúp cải thiện phản ứng giật mình, một phản ứng thường gặp khi bị căng thẳng và lo âu.
-Hỗ trợ tuần hoàn
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Triterpenoid trong rau má có thể hỗ trợ sức khỏe mạch máu và giảm tính thấm mao mạch. Những tác dụng này có thể góp phần cải thiện trương lực tĩnh mạch, giảm rò rỉ máu, dịch vào các mô xung quanh, giải quyết các vấn đề chính trong suy tĩnh mạch và tuần hoàn.
-Hỗ trợ lão hóa khỏe mạnh
Viêm mạn tính và stress oxy hóa là những yếu tố gây lão hóa sớm và không lành mạnh. Rau má chứa chất chống oxy hóa và chống viêm, có thể giúp kiểm soát các gốc tự do gây tổn thương tế bào bằng cách giảm stress oxy hóa và viêm da.
Vai trò của rau má trong việc thúc đẩy tổng hợp collagen và vi tuần hoàn cũng mang lại những lợi ích tiềm năng cho quá trình lão hóa. Collagen và lưu lượng máu khỏe mạnh duy trì độ săn chắc và đàn hồi của da, đảm bảo các tế bào da nhận được nguồn cung cấp oxy, dưỡng chất đầy đủ, đồng thời ngăn ngừa tình trạng sưng tấy.
-Hỗ trợ tăng cường sức mạnh cho khớp và cơ
Các đặc tính chống viêm của rau má có thể giúp hỗ trợ sự thoải mái của khớp và cơ. Các mô hình động vật thí nghiệm đã chứng minh khả năng của loại thảo mộc này trong việc tác động đến các cytokine tiền viêm và các đường dẫn truyền đau. Những phát hiện này cho thấy tiềm năng của việc sử dụng rau má trong việc hỗ trợ các tình trạng liên quan đến sự thoải mái của khớp và cơ.
Mặc dù rau má có nhiều lợi ích cho sức khỏe, một số trường hợp dưới đây nên tránh hoặc hạn chế uống loại nước này:
-Phụ nữ mang thai và cho con bú
Phụ nữ mang thai không nên tùy tiện uống nước rau má thường xuyên, đặc biệt trong 3 tháng đầu thai kỳ. Một số hoạt chất trong rau má có thể ảnh hưởng đến tử cung, làm tăng nguy cơ co bóp hoặc tác động không mong muốn đến nội tiết tố. Với phụ nữ sau sinh, việc uống nhiều nước rau má cũng có thể ảnh hưởng tiêu hóa hoặc gây lạnh bụng.
Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng rau má kéo dài hoặc liều cao có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ độc tính ở một số trường hợp nhạy cảm. Với những người đang bị viêm gan, men gan cao hoặc có tiền sử bệnh lý gan mật, việc tự ý uống nước rau má thường xuyên có thể phản tác dụng. Thay vì hỗ trợ giải độc, cơ thể có thể phải làm việc nhiều hơn để xử lý các hoạt chất sinh học trong rau má.
-Người chuẩn bị phẫu thuật
Theo Healthline, rau má có khả năng gây buồn ngủ nhẹ và ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, đặc biệt khi kết hợp với một số loại thuốc an thần hoặc thuốc mê. Vì vậy, những người chuẩn bị phẫu thuật thường được khuyến cáo ngừng sử dụng rau má ít nhất 2 tuần trước khi tiến hành.
-Người huyết áp thấp
Rau má có tính mát mạnh, giúp hạ nhiệt nhưng đồng thời cũng có thể khiến người huyết áp thấp cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt hoặc suy nhược hơn nếu dùng nhiều.
-Người có cơ địa lạnh
Với những người có cơ địa lạnh, hệ tiêu hóa yếu hoặc hay bị lạnh bụng, nước rau má dễ gây tiêu chảy, đầy bụng, khó tiêu. Việc uống thường xuyên, đặc biệt là uống lạnh, có thể làm mất cân bằng cơ thể và khiến tình trạng mệt mỏi kéo dài.
Nhiều phụ huynh cho rằng rau má lành tính nên có thể cho trẻ uống thay nước mát. Tuy nhiên, hệ tiêu hóa và miễn dịch của trẻ nhỏ còn non yếu, nên việc sử dụng rau má liên tục có thể gây lạnh bụng, tiêu chảy hoặc ảnh hưởng đến việc hấp thu dinh dưỡng. Đặc biệt, nếu rau má không được sơ chế kỹ, nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc tồn dư hóa chất cũng là vấn đề đáng lo ngại.
Những ngày cuối tháng 3, dòng người đổ về các trạm xăng ở Dhaka từ khi mặt trời chưa mọc. Dưới không khí đặc quánh mùi xăng và bụi đường, hàng dài xe máy tắt động cơ, đứng san sát nhau. Trên nhiều khuôn mặt lộ rõ vẻ mệt mỏi sau những giờ chờ đợi vô vọng.
8h sáng, dòng xe trước trạm xăng trên đường Mirpur đã kéo dài qua vài dãy nhà. Nhiều người cho biết họ đã xếp hàng hơn một tiếng, trong khi số khác kể hôm qua đành ra về tay không.
Anh Parvez Ashraf, chủ một xưởng nhựa nhỏ, đã có mặt từ tờ mờ sáng. Trải qua nhiều giờ phơi mình dưới nắng nóng, anh mua được lượng xăng trị giá 300 Taka (khoảng 62.000 đồng), đủ dùng trong một, hai ngày.
Cảnh tượng tương tự lan rộng khắp thủ đô, từ Mohammadpur đến Jatrabari. Các trạm xăng bắt đầu áp dụng chính sách bán nhỏ giọt theo định mức, đẩy người đi làm, nhân viên giao hàng và giới tài xế vào "cuộc chiến" giành giật từng lít nhiên liệu.
Sự khan hiếm này được các chủ trạm xăng lý giải là do đứt gãy chuỗi cung ứng vì căng thẳng ở Trung Đông. Cuộc khủng hoảng tác động trực tiếp đến Bangladesh, quốc gia vốn phải nhập khẩu tới 63% năng lượng từ khu vực vùng Vịnh. Dù chính quyền liên tục trấn an rằng lượng dự trữ trong nước đủ dùng cho nhiều tuần tới, song thực tế trên đường phố Dhaka lại cho thấy điều ngược lại.
"Tôi cần xăng hàng ngày để đi lại mưu sinh", anh Rafiqul Alam, một nhân viên bán hàng, thở dài khi đứng tựa vào chiếc xe máy mới nhích được chưa đến nửa mét sau 30 phút. "Nếu hôm nay không đổ được xăng, ngày mai tôi đành nghỉ làm tiếp. Tình cảnh này không thể kéo dài mãi được", anh nói.
Giới tài xế là những người chịu đòn giáng nặng nề nhất. Các chủ xe buýt và phương tiện chạy khí nén (CNG) chật vật duy trì hoạt động. Sultan Ahmed, một tài xế công nghệ của hãng Pathao, bộc bạch rằng những lao động tự do như anh không thể sống sót nếu xe nằm bờ. "Chỉ cần không đổ đầy bình hôm nay, tôi coi như mất trắng thu nhập cả tuần", anh nói.
Về phía cung ứng, các chủ trạm xăng cũng đang chịu áp lực cực hạn. Truyền thông địa phương ghi nhận một số cây xăng cạn kiệt nguồn hàng ngay từ giữa ngày, buộc những người đến muộn lâm vào cảnh mắc kẹt. Ông Md Nazmul Haque, Chủ tịch Hiệp hội các chủ trạm xăng Bangladesh, cho biết chính tình trạng phân phối nhỏ giọt đã kích hoạt tâm lý hoảng loạn, khiến người dân càng đổ xô đi mua tích trữ.
Tại trạm xăng Mirpur, dòng người mướt mát mồ hôi vẫn nhích từng chút một. Cuộc chờ đợi kéo dài không hồi kết, và niềm tin vào sự ổn định nguồn cung cũng dần cạn kiệt theo những chiếc bình xăng trống rỗng.
"Họ lên tivi thông báo là xăng còn đủ, vậy tại sao chúng tôi phải đứng chôn chân ở đây cả ngày?", một người dân bức xúc nói.
Ông Nguyễn Hải Thanh, 62 tuổi, cựu Cục phó Cục quản lý xây dựng công trình, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũ, đang bị TAND Hà Nội xét xử vắng mặt về tội Nhận hối lộ.
Theo thông báo của HĐXX trưa nay, ông Thanh đã được vợ khắc phục toàn bộ hậu quả, song bà không có mặt theo triệu tập của tòa.
Hành vi của ông Thanh nằm trong loạt sai phạm của 13 cựu lãnh đạo, cán bộ Bộ tại 4 dự án thủy lợi tại Đăk Lăk, Nghệ An, Lạng Sơn và Hòa Bình, trong đó có cựu thứ trưởng Hoàng Văn Thắng.
Ông Thắng bị cáo buộc là "mắt xích khởi nguồn", khi nhận tại nhà riêng 4,5 tỷ đồng của bị cáo Dân (giám đốc Công ty Hoàng Dân), sau đó đánh tiếng, móc nối để các thuộc cấp chủ động giúp đỡ.
Qua mỗi mắt xích, ông Dân đều chi tiền bôi trơn từ vài trăm triệu đến 13 tỷ đồng, tổng hơn 40 tỷ. Trong "bức tranh toàn cảnh" về 5 vụ sai phạm, ông Thanh nổi lên như một mắt xích then chốt, trực tiếp can thiệp vào các gói thầu xây lắp trọng điểm để trục lợi cá nhân.
Tại dự án hồ thủy lợi lớn nhất Nghệ An - thủy lợi Bản Mồng, cựu cục phó Thanh cung cấp file dự toán đã được duyệt của gói thầu cho công ty Hoàng Dân để làm căn cứ lập hồ sơ đề xuất tài chính "đảm bảo trúng thầu", cáo trạng nêu.
Kết quả, liên danh của ông Dân trúng thầu hơn 1.205 tỷ đồng. Nhưng hành vi thông đồng này đã gây thiệt hại cho tài sản Nhà nước hơn 51,4 tỷ đồng.
Theo cáo trạng, ông Thanh tiếp tục lặp lại kịch bản sai phạm này tại Dự án hồ Cánh Tạng thuộc tỉnh Hòa Bình, tiếp tục gây thiệt hại 16 tỷ đồng cho Nhà nước.
Ưu ái đặc biệt, "cảm ơn" khổng lồ
Đi cùng với những ưu ái bất hợp pháp dành cho nhà thầu là những khoản tiền hối lộ khổng lồ mà ông Thanh đã nhận. Tổng số tiền hối lộ được cơ quan chức năng xác định 6,25 tỷ đồng, qua nhiều lần giao nhận.
Lần thứ nhất diễn ra vào sau Tết Nguyên đán năm 2018, khi doanh nghiệp đưa 5 tỷ đồng "cảm ơn tập thể" đơn vị của ông Thanh. Cục phó này giữ 1,25 tỷ, còn lại chia cấp dưới.
Ngoài ra, giám đốc Dân trực tiếp đưa ông Thanh thêm 10 tỷ đồng trong hai lần khác nhau để thể hiện sự "biết ơn" đối với những chỉ đạo giúp đỡ.
Song câu chuyện về 10 tỷ đồng hối lộ này còn cho thấy kế hoạch che giấu của cựu cục phó. Bốn năm sau khi nhận tiền, năm 2022, ông Thanh chủ động gọi điện cho ông Dân để trả 5 tỷ đồng. Thời điểm này, ông Thanh không chỉ đơn thuần hoàn trả tài sản mà còn ép ký vào các bộ hồ sơ do chính mình soạn thảo sẵn, bao gồm: các giấy vay tiền và giấy trả tiền. Việc này nhằm mục đích biến các khoản hối lộ bất chính trở thành các giao dịch vay mượn dân sự thông thường.
Sau khi hoàn tất việc ký hợp đồng giả cách, ông Thanh đã giữ toàn bộ các giấy tờ này. Trước khi vụ án bị khởi tố, ông Thanh xuất cảnh sang Canada, chưa quay lại. Hiện ông bị truy nã và xét xử vắng mặt.
"Anh mua đất, đang thiếu 10 tỷ"
Khai về những túi quà nặng, tại tòa, giám đốc Dân nhớ lại lần đầu gặp cựu cục phó Thanh và hứa hẹn: "Ngoài đấy người ta cảm ơn như nào thì trong này chúng em cũng cảm ơn các anh như thế".
Sau khi được tạo điều kiện trúng thầu, ông Dân được cục phó Thanh "tâm sự" đang mua nhà đất và thiếu 10 tỷ, nên muốn "vay". Hiểu ý, ông Dân đã hai lần đưa cho ông Thanh tổng 10 tỷ đồng. Trong đó, một lần trên ôtô của cựu cục phó, lần còn lại đưa trên đường.
"Thanh soạn giấy vay và trả nợ, bị cáo chỉ ký không giữ lại bản nào. Bị cáo có hiểu Thanh làm thế để làm gì?", chủ tọa Lê Quang Chiều truy hỏi. Giám đốc Dân suy nghĩ vài giây rồi đáp, sau này mới hiểu ra ông Thanh làm thế để tránh tội nhận hối lộ.
Ông Dân đang là người duy nhất bị truy tố tới 3 tội: Đưa hối lộ, Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng.
Ông bị xác định đưa tổng 40,2 tỷ đồng, và gây thiệt hại 351 tỷ đồng trong 2 hành vi còn lại. Tại phiên tòa hôm qua, đại gia này cho hay bị thu 175 cây vàng và 4 sổ đỏ, có nguyện vọng bán để khắc phục hậu quả.
Lẩu "phân bò" là một trong những đại diện tiêu biểu cho khái niệm "ẩm thực đen" (dark cuisine) tại Trung Quốc, thuật ngữ chỉ những sự kết hợp thực phẩm kỳ lạ, vượt khỏi quy chuẩn nấu nướng thông thường.
Món lẩu phân bò xuất xứ từ vùng núi Quý Châu, phía tây nam Trung Quốc), là loại canh được chế biến từ dịch cỏ chưa tiêu hóa hết trong dạ dày, ruột non của bò, mật bò và các loại thảo mộc địa phương. Quy trình chế biến bắt đầu bằng phi thơm tỏi, gừng, hành lá và ớt Quý Châu. Thịt bò cùng nội tạng được xào sơ trước khi đổ hỗn hợp dịch cỏ và mật bò vào đun sôi. Nước dùng của món lẩu có màu xanh ô liu đậm. Món ăn có mùi hương tương tự các loại canh thảo mộc thay vì mùi hôi. Nước dùng mang vị ngọt của thịt bò (umami) và để lại hậu vị đắng từ mật và các loại cỏ. Thực khách thường dùng kèm nước chấm pha từ ớt bột khô, hành lá và tỏi băm.
Dịch lỏng trong món ăn không phải chất thải mà là dịch tiêu hóa sơ cấp lấy từ dạ cỏ, ngăn đầu tiên trong dạ dày bò. Trước khi giết mổ, bò được cho ăn các loại cỏ tốt và thảo dược. Phần dịch thu được từ chất xơ chưa tiêu hóa là hỗn hợp giàu diệp lục và enzyme tiêu hóa, tương tự một loại trà thảo mộc được hình thành trong cơ thể động vật. Món ăn này quen thuộc với các cộng đồng dân tộc thiểu số như Miêu và Đồng, gắn bó lâu đời với vùng núi đá vôi đặc trưng của Quý Châu. Với họ, con bò được xem như vật chứa dinh dưỡng của tự nhiên. Việc sử dụng dịch dạ cỏ không chỉ là ăn uống, mà còn là cách hấp thụ nguồn dinh dưỡng từ môi trường.
Theo các nguyên lý y học cổ truyền, dịch chiết từ bò được xem là có dược tính. Tại vùng thung lũng có độ ẩm cao của Quý Châu, người dân dùng nước lẩu này như bài thuốc hỗ trợ cho hệ tiêu hóa, giúp cơ thể hấp thụ các dưỡng chất từ thảo mộc tự nhiên đã được xử lý trước trong dạ dày bò. Quan niệm này tương đồng với một số hệ thống y học cổ truyền khác, trong đó các sản phẩm từ bò được xem là có giá trị bồi bổ.
Món ăn phản ánh cách cư dân địa phương thích nghi với môi trường sống và nguồn thực phẩm hạn chế, khi họ tận dụng hệ tiêu hóa của gia súc để khai thác dưỡng chất từ các loại cỏ và thảo dược tự nhiên, đồng thời sử dụng gần như toàn bộ con vật. Tuy nhiên, món ăn này vẫn nhận những quan điểm trái chiều. Alex He, bếp trưởng điều hành tại Anantara Guiyang Resort, cũng là người Quý Châu, chia sẻ rằng ông chưa bao giờ thử món lẩu phân bò này vì "không thể chấp nhận được các thành phần nguyên liệu". Đối với ông, hương vị đặc trưng của vùng Quý Châu phải là vị chua và cay, giống như món cơm chiên trứng với ớt muối mà cha mẹ ông thường làm vào bữa sáng thời thơ ấu.
Theo ông He, địa hình núi non khiến Quý Châu từng bị cô lập, nguồn nguyên liệu hạn chế. Người dân phải dựa vào ớt, thường được lên men, để tạo hương vị cho món ăn. Đây là lý do các món đặc trưng của vùng như cá nấu canh chua hay gà xào cay đều mang vị chua nhẹ kết hợp cay. Khác với vị cay tê (mala) nổi tiếng của Tứ Xuyên hay Trùng Khánh, ẩm thực Quý Châu ít sử dụng hoa tiêu. Thay vào đó là các loại ớt lên men có độ cay vừa phải, tạo vị cay thơm, không kéo dài.
Dù lẩu phân bò gây tranh cãi, nó vẫn phản ánh lịch sử sinh tồn của các cộng đồng miền núi, nơi mọi phần của động vật đều được tận dụng. Từ điều kiện khắc nghiệt, người dân đã hình thành khẩu vị riêng, tạo nên bản sắc ẩm thực khác biệt.
