Tổng thống Nga Vladimir Putin hồi cuối tuần ngụ ý rằng cuộc xung đột tại Ukraine có thể sớm “đi đến hồi kết”, đồng thời nêu triển vọng về các cuộc đàm phán với Liên minh châu Âu (EU) nhằm thiết lập các thỏa thuận an ninh mới cho một châu Âu thời hậu chiến.
Lãnh đạo Nga nói trước báo giới rằng ông sẵn sàng mở lại các kênh liên lạc với Ukraine và châu Âu, lý tưởng nhất là thông qua cựu thủ tướng Đức Gerhard Schroeder.
“Với cá nhân tôi, ông Schroeder, cựu thủ tướng Đức, là người được ưu tiên hơn”, Tổng thống Putin hôm 9/5 phát biểu, khi được hỏi về việc liệu ông có sẵn lòng kết nối với châu Âu hay không.
Cựu thủ tướng ‘quyết làm bạn với Nga’
Ông Schroeder, 82 tuổi, là thủ tướng Đức giai đoạn 1998-2005. Thời còn trẻ, ông đã vươn lên từ nghèo khó bằng cách vừa làm nhiều công việc khác nhau vừa theo học trường đêm để trở thành luật sư, trước khi chuyển sang con đường chính trị.
Ông sau đó đạt được nhiều bước thăng tiến kinh ngạc trong đảng Dân chủ Xã hội (SPD) và giành ghế thủ tướng vào năm 1998, lật đổ vị thế độc tôn suốt 16 năm của lãnh đạo đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) do Helmut Kohl lãnh đạo.
Trong thời gian nắm quyền, ông tập trung vào việc giảm tỷ lệ thất nghiệp và tái thiết nền kinh tế Đức, đồng thời đưa ra một gói cải cách lao động và phúc lợi theo hướng tự do kinh tế đầy tranh cãi.
Ông chủ trương hạn chế điện hạt nhân, quyết định khiến Đức dần rơi vào phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch từ Nga, đặc biệt là khí đốt. Quyết định này đã gây ra nhiều hệ lụy cho Berlin sau khi chiến sự Ukraine nổ ra, khi Đức phải chi rất nhiều tiền để cắt khỏi nguồn cung khí đốt từ Nga.
Nền kinh tế Đức trở nên trì trệ trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Schroeder, khiến SPD thất bại trong cuộc bầu cử năm 2005 và ông phải rời khỏi ghế thủ tướng. Ngày 9/12/2005, 17 ngày sau khi rời nhiệm sở, Schroeder nhận được cuộc gọi từ Tổng thống Nga Vladimir Putin, người đề nghị ông làm chủ tịch hội đồng quản trị Nord Stream, công ty do Nga kiểm soát, phụ trách xây dựng đường ống dẫn khí đốt dưới biển đầu tiên nối trực tiếp Nga và Đức.
“Ngài sợ làm việc với chúng tôi à?”, ông Putin hỏi đùa. Ông Schroder tỏ ra lưỡng lự, bởi dự án đường ống Nord Stream được nhất trí trong những tuần cuối nhiệm kỳ thủ tướng của ông. Nhưng cựu thủ tướng Schroder cuối cùng đã chấp nhận lời đề nghị, bởi ông là một trong những người ủng hộ mạnh mẽ nhất cho dự án.
Ông còn có ghế trong hội đồng quản trị tập đoàn dầu khí quốc doanh Rosneft của Nga trước khi từ bỏ vị trí này vào năm 2022, thời điểm chiến sự Ukraine bùng phát.
Dù vậy, Schroder vẫn duy trì mối quan hệ thân thiết với Tổng thống Putin. Kể từ khi Nga phát động chiến dịch tại Ukraine, cựu thủ tướng Đức đã đi ngược lại quan điểm của hầu hết các lãnh đạo phương Tây và phải đối mặt làn sóng chỉ trích ở trong nước.
“Ông ấy đã lợi dụng danh tiếng và ảnh hưởng của ghế thủ tướng và biến mình thành đại diện cho lợi ích của Nga để làm giàu”, cựu bộ trưởng môi trường Đức Norbert Rottgen nói về Schroder.
Quốc hội Đức hồi tháng 5/2022 tước các đặc quyền của cựu thủ tướng Schroeder, như được cấp văn phòng từ ngân sách nhà nước, sau khi ông từ chối công khai lên án Nga.
Dù vậy, Schroeder vẫn khẳng định ông “không mắc sai lầm nào hết” và ông luôn ủng hộ quan điểm làm bạn với nước Nga. “Với tư cách thủ tướng, tôi thực sự đã cố gắng thúc đẩy mối quan hệ với Nga”, ông nói.
Mối quan hệ với Tổng thống Putin
Ông Schroeder nhậm chức thủ tướng vào đúng nhiệm kỳ Tổng thống đầu tiên của ông Putin và đôi bên vẫn duy trì mối quan hệ nồng ấm suốt nhiều năm qua.
Hồi năm 2004, cựu thủ tướng Đức gọi Tổng thống Nga là “một người dân chủ thực thụ”, đồng thời khẳng định bản thân “hoàn toàn tin tưởng rằng Tổng thống Putin muốn biến Nga thành một quốc gia dân chủ và ông ấy đang làm điều đó với niềm tin mãnh liệt”.
Trong một cuốn sách của mình, Schroeder đã chia sẻ về mối quan hệ giữa ông với lãnh đạo Nga, người từng là điệp viên Ủy ban An ninh Quốc gia (KGB) tại Đông Đức vào những năm 1980 và rất thành thạo tiếng Đức.
“Điều quan trọng nhất trong một tình bạn là đồng điệu về ngôn ngữ”, ông Schroeder, nói. “Nó làm mọi thứ trở nên dễ dàng hơn”.
Ông Schroeder đã chỉ trích các động thái của phương Tây áp đặt lệnh trừng phạt lên Nga và loại nước này khỏi nhóm G8. Ông còn ủng hộ lập luận của Điện Kremlin khi so sánh việc Nga sáp nhập bán đảo Crimea với việc NATO can thiệp vào Kosovo thuộc Serbia năm 1999, sự kiện mà chính ông đã góp phần dẫn dắt khi còn là thủ tướng Đức.
Cựu lãnh đạo Đức được cho là đã dự tiệc sinh nhật của Tổng thống Putin ở Moskva vào năm 2014, chỉ vài tháng sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea.
Phản ứng của châu Âu
Đề xuất của Tổng thống Putin về việc để cựu thủ tướng Schroeder làm trung gian hòa giải các cuộc đàm phán giữa Nga và EU đã nhanh chóng vấp phải phản đối từ giới chức châu Âu.
Các quan chức này bày tỏ lo ngại rằng ông Schroeder không có mức độ khách quan cần thiết để đóng vai trò trung gian. Theo họ, đề xuất này chỉ là một kế hoạch khác của Nga nhằm chia rẽ liên minh phương Tây.
Một người hòa giải “không thể là bạn thân của ông Putin”, Michael Roth, cựu nghị sĩ đảng SPD kiêm Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Đức, nói với báo Tagesspiegel.
Bộ trưởng phụ trách các vấn đề châu Âu của Đức Gunther Krichbaum cho rằng cựu thủ tướng Schroeder không có đủ uy tín để trở thành một “người trung gian trung thực”.
“Ông ấy chắc chắn chịu ảnh hưởng mạnh từ ông Putin. Tình bạn thân thiết có thể là điều hợp lẽ ở bất kỳ đâu trên thế giới, nhưng chúng không giúp người ta trở thành một bên trung gian không thiên vị”, Krichbaum nói.
Ngoại trưởng Estonia Margus Tsahkna hôm 11/5 cũng lên tiếng bác bỏ ý tưởng của Tổng thống Putin.
“Việc đưa ông Gerhard Schroeder làm trung gian hòa giải là ý tưởng của ông Putin. Tôi tin rằng họ khá thân thiết với nhau. Gerhard Schroeder sẽ không đại diện cho châu Âu”, Ngoại trưởng Tsahkna phát biểu.
Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas cũng gạt bỏ ý tưởng cựu thủ tướng Schroeder sẽ là người kết nối giữa châu Âu với Nga để khỏa lấp các bất đồng.
“Nếu chúng ta trao cho Nga quyền chỉ định người thương thảo thay mặt mình, thì bạn biết đấy, đó sẽ là một quyết định không mấy khôn ngoan”, bà nói trước phóng viên khi đến dự cuộc họp của các ngoại trưởng EU tại Brussels, Bỉ. “Vì Schroeder từng vận động hành lang cho các công ty nhà nước Nga, nên ông ấy sẽ ở thế vừa đá bóng vừa thổi còi”.
Đại sứ Nga Vassily Nebenzia đã đề cập vấn đề trên tại cuộc họp của 15 thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc do Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị chủ trì hôm 26.5 (giờ New York), theo Reuters hôm 28.5.
Theo ông Nebenzia, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Alexander Alimov dự kiến tham gia cuộc họp này nhưng bất thành vì chủ nhà Mỹ không cấp thị thực.
Một nhà ngoại giao Liên Hiệp Quốc cũng nói Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã bị từ chối cấp thị thực để tham gia cùng cuộc họp trên. Tuy nhiên, một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định Washington không ngăn cản ông Araqchi đến New York.
Chủ đề của cuộc họp hôm 26.5 là giữ vững Hiến chương Liên Hợp Quốc và tăng cường hợp tác đa phương. Phiên thảo luận sẽ tiếp tục tại Hội đồng Bảo an hôm 28.5.
Bộ Ngoại giao và phái bộ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc chưa trả lời yêu cầu bình luận của báo giới về vụ Ngoại trưởng Iran Araqchi lẫn Thứ trưởng Nga Alimov.
Hồi đầu tuần, truyền thông nhà nước Iran dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao nước này cho biết chuyến đi của ông Araqchi đã bị hủy một phần do tình hình và phần còn lại là các vấn đề phát sinh liên quan quy trình thị thực Mỹ.
Còn Đại sứ Nga Nebenzia nói ông Alimov, người phụ trách các vấn đề liên quan đến Liên Hiệp Quốc của Nga, đã nhận lời mời họp từ Ngoại trưởng Vương Nghị.
Ông Nebenzia gọi việc Mỹ không cấp thị thực thể hiện sự thiếu tôn trọng một cách trắng trợn đối với Trung Quốc trên vai trò Chủ tịch Hội đồng Bảo an, đặc biệt khi chủ đề thảo luận là Hiến chương Liên Hiệp Quốc.
"Bất chấp mọi nỗ lực của chúng tôi nhằm thuyết phục phía Mỹ cấp thị thực cho ông ấy, cuối cùng thị thực vẫn không được cấp", Đại sứ Nga cho biết.
Cũng theo ông Nebenzia, Thỏa thuận về trụ sở của Liên Hiệp Quốc quy định rõ mọi quan chức quốc gia thành viên cần được tạo điều kiện tiếp cận trụ sở Liên Hiệp Quốc ở thành phố New York, bang New York của Mỹ, và không có ngoại trừ.
Tại cuộc họp báo hôm 26.5, người phát ngôn Liên Hiệp Quốc Farhan Haq cho hay: "Chúng tôi kỳ vọng nước chủ nhà sẽ cấp thị thực cho tất cả những người cần tham gia các hoạt động của Liên Hiệp Quốc tại trụ sở của chúng tôi tại đây".
Phát ngôn viên xác nhận ông Araqchi không đến New York và không gặp Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres hôm 26.5 theo kế hoạch.
Lượng khói dày đặc bắt nguồn từ hàng trăm vụ cháy đang bùng phát dữ dội tại tỉnh bang Ontario (Canada) và khu vực phía bắc bang Minnesota (Mỹ). Theo dữ liệu từ tổ chức theo dõi chất lượng không khí IQAir, các thành phố như Detroit và thủ đô Washington D.C đã lọt vào nhóm những đô thị ô nhiễm nhất thế giới vào ngày 17.7.
Tại Washington D.C, khói mù mịt đã che khuất tầm nhìn tại các công trình biểu tượng quốc gia. Tình hình thời tiết cực đoan buộc giải bóng chày nhà nghề Mỹ (MLB) phải hoãn một trận đấu ở bang Ohio. Trong khi đó, đại diện ban tổ chức giải bóng đá World Cup cho biết đang "theo dõi chặt chẽ" chất lượng không khí trước thềm trận chung kết diễn ra vào cuối tuần tại bang New Jersey.
Chuyên gia Bob Oravec thuộc Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ (NWS) nhận định tình trạng khói mù sẽ không sớm chấm dứt. "Khói chắc chắn sẽ tiếp tục bốc lên trong khoảng một tuần nữa. Mức độ ảnh hưởng ở từng khu vực sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào hướng gió", ông Oravec cảnh báo. Ông nêu thêm một số nơi có thể tạm thời bớt ngột ngạt nhờ các cơn bão dự kiến xuất hiện vào cuối tuần.
Giới chức Mỹ đã phát đi cảnh báo khẩn cấp về chất lượng không khí tại hàng loạt bang như Minnesota, Michigan, Wisconsin, New York và New Jersey. Các chuyên gia y tế cảnh báo mức độ tập trung cao của bụi mịn trong khói cháy rừng có thể gây khó thở, chóng mặt, đồng thời làm trầm trọng thêm các bệnh lý tim mạch và hô hấp.
Trả lời Đài CBS News ngày 17.7, bác sĩ Alexander Azan từ trung tâm y tế NYU Langone Health (New York) nhấn mạnh việc tiếp xúc lâu dài với khói bụi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm. Giới chức y tế khuyến cáo người dân, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương, nên ở trong nhà, đóng kín cửa sổ và sử dụng máy lọc không khí. Nếu bắt buộc phải ra ngoài, người dân được khuyến nghị đeo khẩu trang tiêu chuẩn N95 hoặc KN95 để bảo vệ đường hô hấp.
Chuẩn tướng Saud Abdulaziz Al-Atwan, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Kuwait, thông báo một số máy bay không người lái (UAV) thù địch hôm nay nhắm mục tiêu vào nhà ga số 1 ở Sân bay Quốc tế Kuwait.
Ông Atwan mô tả cuộc tấn công là "hành động gây hấn của Iran", thêm rằng sự việc đã gây ra "hư hại nặng về vật chất" cho tòa nhà và làm một số người bị thương. Chuẩn tướng Kuwait không nêu cụ thể số lượng nạn nhân, song cho biết họ đã nhận được sự chăm sóc y tế cần thiết.
Hình ảnh được công bố trên mạng xã hội cho thấy một phần mái nhà ga Sân bay Quốc tế Kuwait bị sập, tạo ra lỗ thủng lớn sau sự cố.
Theo hãng thông tấn nhà nước Kuwait (KUNA), giới chức hàng không dân sự đã đình chỉ hoạt động không lưu và chuyển hướng các chuyến bay sang những sân bay khác, sau khi nhà ga số 1 "bị Iran tấn công gây ra thương vong và thiệt hại".
Sân bay Quốc tế Kuwait đã một số lần bị tập kích trong xung đột Trung Đông và mới chỉ khôi phục đầy đủ hoạt động vào ngày 1/6.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, trước đó tuyên bố đã đánh chặn tên lửa và UAV của Iran nhằm vào Kuwait và Bahrain, cũng như tiến hành cuộc tập kích "mang mục đích phòng vệ" lên đảo Qeshm để đáp trả "những nỗ lực tấn công của Iran trên khắp Trung Đông".
"Hai tên lửa mà Iran phóng vào Kuwait rơi hoặc vỡ vụn trên đường bay, ba tên lửa hướng về Bahrain cũng ngay lập tức bị lực lượng phòng không Mỹ và Bahrain ngăn chặn", cơ quan này cho biết.
CENTCOM sau đó thông báo Iran đã tiến hành thêm đợt tập kích mới bằng UAV nhằm vào lực lượng Mỹ ở Kuwait, thêm rằng các phi cơ không đánh trúng được mục tiêu dự tính.
"Các hệ thống phòng không của CENTCOM đã hạ nhiều UAV và đảm bảo không có quân nhân hay tài sản nào của Mỹ bị tổn hại", thông báo có đoạn.
Bahrain cũng cho biết đã chặn ba tên lửa và một số UAV do Iran phóng.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào căn cứ không quân và các trực thăng của Mỹ tại một quốc gia trong khu vực, cũng như trụ sở Hạm đội 5 ở Bahrain, để đáp trả vụ Washington tập kích một tháp viễn thông ở đảo Qeshm.
Bộ Ngoại giao Iran cho hay Kuwait và Bahrain phải "chịu trách nhiệm trực tiếp" khi cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ và cơ sở hạ tầng của mình để phát động tấn công chống lại Iran.
"Chúng tôi bảo lưu quyền tự vệ và sẽ sử dụng mọi phương thức sẵn có để đáp trả, trong đó có nhắm mục tiêu vào nguồn cơn của những cuộc tấn công trong tương lai", Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố.
IRGC trước đó phóng tên lửa vào tàu Panaya do "Mỹ - Israel sở hữu", với lý do trả đũa vụ một tàu dầu Iran bị Mỹ tập kích gần eo biển Hormuz. CENTCOM cho biết đã tấn công tàu dầu Lexie treo cờ Botswana khi nó đang tìm cách tới cảng của Iran, do "vi phạm lệnh phong tỏa" mà Washington áp đặt.
Tehran đã nhiều lần cáo buộc Kuwait và các nước vùng Vịnh cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ của mình để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Mỹ - Iran đạt lệnh ngừng bắn từ đầu tháng 4 và vẫn duy trì tới nay. Một số cuộc đấu hỏa lực đã xảy ra kể từ đó, nhưng không leo thang thành xung đột toàn diện.
Hai bên đang nỗ lực đạt thỏa thuận gia hạn đình chiến thêm 60 ngày và mở cửa eo biển Hormuz, tạo điều kiện để thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran, song đàm phán đang rơi vào bế tắc.
