“Tôi rất thất vọng về người Kurd”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói tại Nhà Trắng hôm 11/5 khi đề cập nỗ lực vũ trang cho người biểu tình chống chính phủ Iran. “Họ muốn xuống đường nhưng không có vũ khí. Chúng tôi nghĩ người Kurd sẽ giúp chuyển vũ khí, nhưng họ lại khiến chúng tôi thất vọng”.
Theo ông chủ Nhà Trắng, Mỹ đã gửi đi “một số súng và đạn dược”, nhưng lô hàng “đáng lẽ phải được chuyển đi thì bị giữ lại”.
Những phát biểu này tiếp tục thổi bùng tranh cãi vốn xuất hiện từ đầu tháng 3. Tuy nhiên, cho tới nay chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy lô hàng này thực sự tồn tại hoặc đã được chuyển tới khu vực người Kurd ở Iraq.
Người Kurd là một trong những cộng đồng sắc tộc lớn nhất thế giới không có quốc gia riêng, dân số khoảng 30-40 triệu người sống rải rác tại Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Iran và Syria.
Các nhóm vũ trang người Kurd được biết đến là một trong những lực lượng chiến đấu hiệu quả tại Trung Đông, từng phối hợp với Mỹ trong chiến dịch chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Kinh nghiệm tác chiến tại vùng hiểm trở cùng mạng lưới hoạt động dọc biên giới Iran khiến người Kurd được xem là lựa chọn tiềm năng nếu Washington muốn tăng sức ép với Tehran.
Do đó, ngay sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhằm vào Iran cuối tháng 2, các quan chức của Washington đã xuất hiện trên truyền thông và đề cập khả năng các nhóm đối lập người Kurd ở Iran có thể tham gia gây bất ổn và lật đổ chính phủ nước này.
CNN đầu tháng 3 dẫn các nguồn tin cho biết Tổng thống Trump đã liên lạc với Mustafa Hijri, một trong những thủ lĩnh người Kurd bị Iran truy nã gắt gao nhất. Ông Trump cũng trao đổi về chiến dịch của Mỹ với các thủ lĩnh người Kurd tại Khu tự trị người Kurd ở miền bắc Iraq (KRG).
Theo các nguồn tin, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã lên kế hoạch hỗ trợ lực lượng người Kurd với mục tiêu châm ngòi một cuộc nổi dậy chống chính quyền Iran. CIA không bình luận về thông tin này.
Một tháng sau, Tổng thống Trump nói với Fox News rằng Washington đã gửi “rất nhiều súng trường” cho các nhóm đối lập người Kurd ở Iran, đồng thời tuyên bố người Kurd giữ lại số vũ khí này mà không đưa ra thêm chi tiết nào. Trong những ngày sau đó, ông Trump nhắc lại cáo buộc này rõ ràng hơn, sử dụng từ “lấy cắp”.
Daily Beast ngày 1/5 dẫn lời Tổng thống Trump nói ông “không hài lòng” với cách chuyển giao vũ khí và chỉ một “lượng nhỏ” đến tay người Kurd ở Iran.
“Chúng ta sẽ xem ai đang giữ số vũ khí đó. Tôi không hài lòng với những gì người Kurd đã làm”, ông nói.
Tuyên bố của ông Trump cho thấy dường như có một bên trung gian nào đó đã tham gia quá trình. Thông tin này lập tức gây chấn động KRG, khu vực vốn có quan hệ an ninh chặt chẽ với Mỹ.
Các nhóm vũ trang của người Kurd ở Iran đồng loạt bác bỏ cáo buộc. PJAK cho biết họ “không nhận bất cứ thứ gì”. KDPI khẳng định họ không nhận và thêm rằng không chuyển vũ khí cho người biểu tình tại Iran.
“Người biểu tình không thể xuống đường với súng. Nếu có vũ khí, đó sẽ là chiến tranh chứ không còn là biểu tình nữa”, Mustafa Mawloudi, phó tổng thư ký KDPI, nói.
Nhiều nhóm khác như Komala, PAK hay Khabat phủ nhận được Mỹ hỗ trợ quân sự. Hana Yazdanpanah, đại diện đối ngoại của PAK, cho biết lực lượng này vẫn chủ yếu sử dụng “những khẩu Kalashnikov cũ từng dùng để chiến đấu chống IS”.
Giới chức KRG tại Iraq cũng bác bỏ vai trò trung gian trong kế hoạch của CIA mà truyền thông Mỹ đề cập. Qubad Talabani, phó thủ hiến KRG, nói cuộc đối đầu Mỹ – Iran “không phải cuộc chiến của chúng tôi”.
Hai thế lực chính trị lớn nhất KRG là KDP ở thủ phủ Erbil và PUK tại Sulaymaniyah công khai đổ lỗi lẫn nhau. Một số quan chức PUK cho rằng nếu thực sự tồn tại lô vũ khí Mỹ, khả năng cao nó đi qua Erbil, nơi sân bay thường xuyên tiếp nhận máy bay quân sự Mỹ.
Trong khi đó, KDP phủ nhận liên quan và cho rằng các cáo buộc qua lại chỉ làm tổn hại lợi ích của người Kurd. Majid Shingali, lãnh đạo KDP, nhấn mạnh chính quyền KRG không muốn trở thành một phần trong cuộc chiến với Iran.
Tranh cãi càng trở nên phức tạp sau phát biểu của Bafel Talabani, lãnh đạo PUK. Trong cuộc phỏng vấn với nhà báo Anh Piers Morgan, ông không phủ nhận hoàn toàn khả năng lô vũ khí tồn tại.
“Tuyên bố của ông Trump không phải tự nhiên mà có”, Talabani nói, đồng thời mô tả sự việc là “đáng xấu hổ”.
Tuy nhiên, nhiều quan chức và nhà nghiên cứu khu vực cho rằng toàn bộ câu chuyện có thể xuất phát từ thông tin sai lệch hoặc sự phóng đại của Tổng thống Trump. Ông có thể đã nhầm lẫn giữa các nhóm người Kurd tại Iraq, Iran, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ, vốn có quan hệ chồng chéo nhưng không phải là một.
“Những gì Tổng thống Trump nói là không chính xác và chúng tôi đã đề nghị các quan chức Nhà Trắng làm rõ điều đó, nhưng dường như họ khó có thể công khai bác bỏ hoặc nói rằng những phát biểu của ông ấy là không chính xác”, một quan chức người Kurd ở Erbil nói với New Arab.
Người này nhấn mạnh nếu thực sự có một lô vũ khí lớn được chuyển tới khu vực này, thông tin chắc chắn đã bị rò rỉ từ lâu.
“Chỉ cần một viên đạn được chuyển tới đây, cả thế giới đều biết”, quan chức Kurd nói.
"Những kim tự tháp này là của chúng tôi, là lịch sử của chúng tôi, là bản sắc của chúng tôi", Mostafa, 65 tuổi, nói khi đứng cạnh những cấu trúc đá sa thạch sẫm màu của quần thể lăng mộ Bajrawiya thuộc Vùng Meroe, di sản thế giới được UNESCO công nhận.
Mostafa là người kế thừa của gia tộc làm nghề trông giữ các kim tự tháp Meroe cổ đại. Mặc đồ trắng, hình bóng ông nổi bật khi đi lại giữa khu lăng mộ 2.400 tuổi, nơi có 140 kim tự tháp được xây dựng trong thời kỳ Meroitic của Vương quốc Kush.
Không có cái nào còn nguyên vẹn. Một số bị chặt cụt phần chóp, số khác chỉ còn là đống đổ nát. Chúng bị người châu Âu dùng thuốc nổ phá hủy vào những năm 1800 khi tới Sudan săn lùng kho báu, sau đó bị mưa gió và bão cát của sa mạc bào mòn suốt hai thế kỷ.
Cách thủ đô Khartoum ba giờ lái xe, nơi đây từng là điểm tham quan di sản thu hút nhiều khách nhất Sudan. Sau ba năm chiến tranh giữa quân đội Sudan và Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF), khu vực này chỉ còn tiếng gầm gừ của một con lạc đà phá vỡ sự im lặng.
Nhà khảo cổ học kiêm giám đốc khu di tích Mahmoud Soliman vừa dẫn đoàn phóng viên đi tham quan vừa giải thích về chế độ kế vị theo mẫu hệ của vương quốc Kush, các tuyến đường thương mại và mối quan hệ với nước láng giềng Ai Cập.
"Đây có lẽ là lần thứ tư tôi dẫn người đi tham quan kể từ khi chiến tranh bùng nổ", ông nói.
Ông cùng Mostafa và nhà khảo cổ trẻ Mohamed Mubarak thay phiên trông coi khu di tích, xoay xở từng nguồn lực ít ỏi để ngăn chặn mưa và cát xâm thực. Trừ một lượng khách nhỏ đến trong thời gian ngắn vào đầu cuộc chiến, chủ yếu là người sơ tán tìm việc làm, khu di tích bây giờ gần như bỏ hoang.
"Thời trước chiến tranh, cuối tuần nào cũng có những chuyến xe buýt chở 200 người từ Khartoum đến", Soliman nhớ lại.
Ông giải thích rằng các di tích của Sudan từng trải qua một thời kỳ hồi sinh sau cuộc nổi dậy 2018-2019, khi giới trẻ Sudan xuống đường biểu tình phản đối cựu tổng thống Omar al-Bashir.
"Tổ phụ Taharqa, Tổ mẫu Kandaka", là câu khẩu hiệu được dùng nhiều nhất khi đó. Taharqa là một Pharaoh của Kush, còn Kandaka là danh hiệu của các vị nữ vương cổ đại, cũng được dùng để tôn vinh những người phụ nữ là biểu tượng của cuộc cách mạng.
"Người trẻ bắt đầu quan tâm đến khu di tích nhiều hơn, họ tổ chức các chuyến đi đến các địa danh du lịch và tìm hiểu về đất nước mình", Soliman nói.
Người dân làng Tarabil gần đó, ngôi làng theo tiếng địa phương nghĩa là kim tự tháp, từng sống dựa hoàn toàn vào việc bán đồ lưu niệm và cho thuê lạc đà.
Vào một ngày lộng gió tháng 4, Khaled Abdelrazek, 45 tuổi, vội vã chạy đến khu di tích ngay khi nghe tin có khách. Anh ngồi xổm ở lối vào, khoe với phóng viên những mô hình kim tự tháp bằng đá sa thạch thủ công và nhớ về thời kỳ có "hàng chục người trong làng tôi cùng bán hàng".
Trước chiến tranh, nơi này từng đón các đoàn làm phim tài liệu và tổ chức lễ hội âm nhạc, nhưng tất cả đều tan biến khi chiến tranh nổ ra vào những ngày cuối của tháng Ramadan.
"Trước đây, tôi tự hào vì giúp mọi người hiểu thêm về cội nguồn", Mubarak, người gắn bó với nơi này từ năm 2018, tâm sự. "Bây giờ ai cũng chỉ lo chạy ăn, chạy mặc và tìm chỗ trú thân. Nhưng di sản này cũng quan trọng lắm chứ. Chúng ta phải giữ gìn cho con cháu đời sau, không thể nhìn nó bị tàn phá được".
Giữa những triền đồi đá sa thạch đen nhấp nhô, các kim tự tháp kiêu hãnh hiện ra với mỗi điện thờ nhỏ ở phía trước. Khung cảnh thật ngoạn mục nhưng Soliman nói rằng mắt ông chỉ nhìn thấy những hiểm nguy: "Vết nứt kia là mới phải không? Đống cát kia có bị dịch chuyển không? Giàn giáo đường ống ở lối vào hầm mộ đó có cần làm lại trước mùa mưa không?".
"Tôi nghĩ nếu các kim tự tháp được giữ nguyên trạng từ đầu, chúng ta đã không đối mặt tất cả những vấn đề này", Mubarak nói.
Kim tự tháp Sudan nhỏ và dốc hơn so với những người hàng xóm ở Ai Cập, vốn được thiết kế để "chẻ" những cơn bão cát và thoát nước mưa, nhưng mỗi vết nứt giờ đây là một tử huyệt.
Kim tự tháp lớn nhất trong quần thể thuộc về Nữ vương Amanishakheto, người trị vì vào thế kỷ thứ I, nhưng giờ đây chỉ còn là một hố cát. Năm 1834, thợ săn kho báu người Italy Giuseppe Ferlini đã dùng thuốc nổ phá hủy hàng chục kim tự tháp và san phẳng lăng mộ của Nữ vương để cướp đi số trang sức tùy táng quý giá. Kho báu này hiện được trưng bày tại các bảo tàng ở Berlin và Munich, Đức.
Dẫu vậy, bức tường bao quanh đền thờ của bà vẫn đứng vững, khắc họa hình ảnh nữ vương cầm giáo chế ngự quân thù.
Soliman chỉ cho phóng viên thêm nhiều phù điêu khác: thần sư tử Apademak và các họa tiết chung với Ai Cập, bao gồm thần Amun và Anubis, hoa sen và chữ tượng hình.
Ông khao khát ngày khách du lịch và các nhà khảo cổ quay trở lại.
"Đó chỉ là một giấc mơ xa vời, nhưng tôi thực sự hy vọng một ngày nào đó chúng tôi có thể trùng tu bài bản cho những kim tự tháp này", ông nói, không dám cho phép mình hy vọng quá nhiều. "Nơi này rất tiềm năng".
Hãng AFP ngày 27.4 dẫn lời cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett và lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid tuyên bố sẽ tranh cử trên một danh sách chung trong cuộc bầu cử năm nay, động thái nhằm thách thức đương kim Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
"Tôi vui mừng thông báo rằng tối nay, cùng với người bạn Yair Lapid, tôi đang thực hiện bước đi mang tính Do Thái và yêu nước nhất mà chúng ta từng thực hiện cho đất nước mình", ông Bennett phát biểu trong một thông cáo chung được phát sóng trên truyền hình tối 26.4.
"Tối nay, chúng ta đang đoàn kết và thành lập đảng Beyahad (Cùng nhau) dưới sự lãnh đạo của tôi, một đảng sẽ mang lại chiến thắng vĩ đại và mở ra kỷ nguyên mới cho đất nước tươi đẹp của chúng ta", theo thông cáo.
Về phần mình, ông Lapid nói rằng ông Bennett là một chính trị gia cánh hữu, "nhưng là một người trung thực, và giữa chúng tôi có sự tin cậy".
Trước đó vào ngày 26.4, cựu Thủ tướng Lapid cho hay ông sẽ hợp tác với ông Bennett. "Động thái này mang lại sự thống nhất của khối Sửa chữa, cho phép tập trung mọi nỗ lực vào việc dẫn dắt Israel hướng tới sự sửa chữa cần thiết", ông Lapid viết trên X.
Cựu Thủ tướng Bennett nói rằng nếu đắc cử, ông sẽ thành lập một ủy ban điều tra quốc gia về những thất bại dẫn đến cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7.10.2023, điều mà chính phủ hiện tại đã bác bỏ.
Ông Bennett, một người theo chủ nghĩa cánh hữu và ủng hộ các khu định cư của Israel ở Bờ Tây, và ông Lapid trước đây đã thành lập một chính phủ liên minh vào tháng 6.2021.
Chính phủ liên minh này bị thay thế vào cuối năm 2022 bởi chính quyền hiện tại do ông Netanyahu lãnh đạo, sau khi ông Bennett tuyên bố vào tháng 6 năm đó rằng liên minh không còn khả thi và ông Lapid giữ chức thủ tướng lâm thời trong thời gian ngắn.
Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy ông Bennett là ứng cử viên có vị thế tốt nhất để đánh bại ông Netanyahu trong cuộc bầu cử vào tháng 10 tới.
Sáng 1-6, sau lễ đón chính thức và hội đàm tại Phủ Tổng thống (Điện Malacanang) ở Manila, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã cùng gặp gỡ báo chí, chứng kiến việc trao một số văn kiện hợp tác giữa hai bên.
Trước đông đảo báo chí hai nước, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. nhấn mạnh chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm "có ý nghĩa lịch sử" và sự hiện diện của nhà lãnh đạo Việt Nam là minh chứng mạnh mẽ cho tình hữu nghị giữa hai quốc gia.
"Chuyến thăm lần này càng có ý nghĩa lớn lao hơn nữa khi chúng ta chính thức nâng tầm quan hệ song phương lên Đối tác chiến lược tăng cường, đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và đánh dấu một thập kỷ hợp tác hiệu quả trong khuôn khổ Đối tác chiến lược hiệu quả.
Việc nâng cấp này khẳng định vị thế đặc biệt và lâu dài của Việt Nam - Đối tác chiến lược duy nhất của Philippines tại Đông Nam Á", Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. khẳng định.
Nhấn mạnh Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ 11 của Philippines, Tổng thống Philippines khẳng định hai bên đặt mục tiêu kim ngạch thương mại sớm vượt mốc 10 tỉ USD. Hai nước cam kết tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư hai chiều, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến chế tạo, công nghệ xanh và kinh tế số.
Nông nghiệp tiếp tục là nền tảng quan trọng của Đối tác chiến lược tăng cường. Hai bên sẽ mở ra các kênh hợp tác mới trong thương mại nông sản, chế biến hải sản và nghiên cứu khoa học chung nhằm xây dựng nền nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực cho nhân dân hai nước.
"Cuộc trao đổi hôm nay đã làm rõ một chân lý quan trọng: Đối tác chiến lược tăng cường không chỉ phản ánh lợi ích song phương mà còn xác định rõ vị trí Philippines và Việt Nam là những điểm tựa vững chắc cho hòa bình, đổi mới sáng tạo, năng động và tăng trưởng bền vững trong ASEAN cũng như khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương", Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. nhấn mạnh.
Phát biểu tại cuộc gặp báo chí, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định việc nâng tầm quan hệ song phương dựa trên cơ sở quan hệ hữu nghị tốt đẹp, phù hợp lợi ích và nguyện vọng của nhân dân hai nước.
Với khuôn khổ quan hệ mới, hai bên sẽ tập trung đẩy mạnh hợp tác trên một số lĩnh vực trọng điểm.
Thứ nhất, tăng cường tin cậy chính trị, củng cố nền tảng chiến lược vững chắc cho quan hệ hai nước; duy trì tiếp xúc cấp cao và các cấp trên tất cả các kênh, cũng như duy trì tham vấn về các vấn đề khu vực và quốc tế chiến lược. Bên cạnh đó, tăng tính bổ trợ lẫn nhau về định hướng phát triển; phát huy tối đa và duy trì triển khai hiệu quả các cơ chế hợp tác song phương.
Thứ hai, củng cố và mở rộng hợp tác an ninh - quốc phòng, hợp tác trên biển và đại dương; thiết lập và triển khai mạnh mẽ các cơ chế hợp tác; duy trì trao đổi đoàn cấp cao quốc phòng - an ninh.
Tăng cường chia sẻ thông tin và đẩy mạnh hợp tác giữa các lực lượng thực thi pháp luật để phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, trong đó có lừa đảo qua mạng, di cư bất hợp pháp, buôn bán người, đánh bạc, lừa đảo tài chính, lao động và cư trú bất hợp pháp.
Thêm vào đó, xử lý các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, không để bất kỳ tổ chức hoặc cá nhân nào lợi dụng lãnh thổ của nước này để hoạt động chống phá nước kia.
Thứ ba, tạo đột phá trong hợp tác kinh tế, mang lại lợi ích thực chất cho nhân dân và sự phát triển của mỗi nước. Trong đó, tăng cường kết nối doanh nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp hai nước đầu tư sang nhau trong các lĩnh vực ưu tiên như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng lượng, đầu tư chiều sâu vào sản xuất và các sáng kiến kinh tế xanh.
Thứ tư, thúc đẩy hợp tác thực chất trong một số lĩnh vực ưu tiên, trong đó có nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao năng lực chế biến thực phẩm, tăng cường chuỗi cung ứng để nâng cao khả năng chống chịu và tính bền vững trong bối cảnh thách thức toàn cầu.
Thêm vào đó, thúc đẩy hợp tác kết nối hạ tầng cứng và chuyển đổi số, mở rộng hợp tác văn hóa, giao lưu nhân dân, giáo dục, du lịch và lao động.
Thứ năm, phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn khu vực và quốc tế, củng cố đoàn kết nội khối ASEAN, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, đặc biệt trong năm Philippines đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN 2026.
Hai bên cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, Hiến chương ASEAN và các nguyên tắc bình đẳng, hợp tác cùng có lợi.
Hai bên tái khẳng định tầm quan trọng, cam kết duy trì môi trường hòa bình, ổn định, bảo đảm an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không tại Biển Đông; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.
"Tôi tin tưởng rằng với quyết tâm và tầm nhìn chung, Việt Nam và Philippines sẽ đưa quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả, vì lợi ích của nhân dân hai nước, đồng thời góp phần vào hòa bình, ổn định, hợp tác, thịnh vượng và phát triển của khu vực và trên thế giới", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ.
