Tháng 8/2025, gia đình 9 người tại Vân Nam nhập viện trong tình trạng nguy kịch sau khi ăn nấm rừng tự hái. Đây không phải trường hợp cá biệt tại địa phương này. Mỗi mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9, các tỉnh Tây Nam Trung Quốc như Vân Nam bước vào mùa nấm rừng, kéo theo hàng loạt rủi ro về an toàn thực phẩm.
Dù chính quyền liên tục gửi cảnh báo qua điện thoại với nội dung “Không hái, bán hoặc ăn các loại nấm rừng lạ, có rủi ro cao”, tình trạng ngộ độc vẫn diễn ra thường xuyên. Từ năm 1978 đến 2010, giới chức ghi nhận hơn 400 ca tử vong tại đây do “hội chứng đột tử Vân Nam”. Các nạn nhân thường bị ngừng tim đột ngột ngay khi mùa mưa bắt đầu mà không rõ nguyên nhân.
Sau quá trình nghiên cứu, các chuyên gia xác định thủ phạm là loài nấm trắng nhỏ, tên khoa học là Trogia venenata. Một giả thuyết khác cho thấy nạn nhân nhiễm độc Barium, loại kim loại nặng trong đất thấm vào nấm. Độc tố từ loài nấm này kết hợp với nồng độ Barium tích tụ qua nhiều bữa ăn đã gây ra những cái chết bất ngờ.
Năm 2024, trào lưu “Đến Vân Nam ăn nấm” trở nên phổ biến trên mạng xã hội. Tuy nhiên, cùng với sức hút ẩm thực, nhiều báo cáo ghi nhận tình trạng ngộ độc gây ảo giác, phổ biến nhất là hiện tượng nhìn thấy “người tí hon”, sau khi ăn các loại nấm rừng không rõ nguồn gốc.
Ông Shi Jun, thành viên Ủy ban truyền thông khoa học của Hiệp hội Thực vật học Trung Quốc, cho biết việc nhìn thấy “người tí hon” là một phản ứng thần kinh tâm thần đối với việc ngộ độc nấm.
“Đó không phải triệu chứng duy nhất. Ăn nấm độc còn có thể gây ra cái chết”, ông nói.
Lịch sử gắn bó của người Trung Quốc với nấm có từ rất lâu. Tại ba địa điểm thuộc thời đại Đồ đá mới ở tỉnh Chiết Giang, các nhà khảo cổ đã khai quật được năm mẫu vật nghi là linh chi (Ganoderma lucidum). Phân tích cho thấy từ 6.800 năm trước, cư dân cổ đại đã biết thu hái và sử dụng linh chi.
Di sản đó đặc biệt mạnh mẽ ở Vân Nam, nơi được mệnh danh là “Vương quốc của nấm rừng”. Trong số khoảng 2.500 loài nấm rừng ăn được trên thế giới, riêng Vân Nam đã sở hữu hơn 900 loài, chiếm khoảng 36% đa dạng toàn cầu và gần 90% các loại nấm đã biết của Trung Quốc.
Địa lý là yếu tố then chốt. Vân Nam nằm trên cao nguyên vĩ độ thấp, nơi sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn cùng độ ẩm cao tạo điều kiện lý tưởng cho nấm. Địa hình hiểm trở với rừng che phủ các ngọn núi mang lại lượng lá rụng và chất hữu cơ dồi dào.
Theo ông Shi Jun, thành viên Ủy ban truyền thông khoa học của Hiệp hội Thực vật học Trung Quốc, hiện tượng nhìn thấy “người tí hon” là một phản ứng thần kinh tâm thần do ngộ độc nấm. Ông cho biết đây không phải triệu chứng duy nhất, bởi ăn nấm độc có thể dẫn đến tử vong.
Lịch sử sử dụng nấm của người Trung Quốc bắt đầu từ hàng nghìn năm trước. Tại ba địa điểm thuộc thời đại Đồ đá mới ở tỉnh Chiết Giang, các nhà khảo cổ khai quật được 5 mẫu vật nghi là linh chi. Kết quả phân tích cho thấy cư dân cổ đại đã biết thu hái và sử dụng loại nấm này từ 6.800 năm trước.
Vân Nam hiện được xem là “Vương quốc nấm rừng” với sự đa dạng sinh học lớn. Trong khoảng 2.500 loài nấm ăn được trên thế giới, tỉnh này sở hữu hơn 900 loài, chiếm 36% toàn cầu và gần 90% các loại nấm đã biết của Trung Quốc.
Điều kiện địa lý giúp Vân Nam trở thành môi trường lý tưởng cho nấm phát triển. Tỉnh nằm trên cao nguyên vĩ độ thấp, có sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn cùng độ ẩm cao. Địa hình núi rừng hiểm trở cũng mang lại lượng chất hữu cơ dồi dào từ lá rụng, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài nấm sinh sôi
Theo ông Shi Jun, nấm thường có kết cấu giống thịt nhờ các hợp chất polysaccharide. Vị ngọt của loại thực phẩm này đến từ các axit amin như axit glutamic, axit aspartic kết hợp cùng các nucleotide.
Bà Zhu Yi, Phó giáo sư về an toàn thực phẩm và dinh dưỡng tại Đại học Nông nghiệp Trung Quốc cho biết, hương vị của nấm rừng hình thành từ các nguyên tố vi lượng, mùn và dịch tiết của rễ cây trong môi trường tự nhiên. Sự hội tụ của các thành phần này tạo nên hỗn hợp hợp chất có nồng độ hương vị cao.
Dù có sức hấp dẫn về ẩm thực, rủi ro ngộ độc nấm luôn hiện hữu. Trung Quốc hiện ghi nhận hơn 500 loài nấm rừng độc, riêng Vân Nam có hơn 200 loài, trong đó hơn 20 loại chứa độc tố mạnh.
Việc tự nhận diện nấm rừng tiềm ẩn nguy cơ lớn do nhiều loài có hình dáng tương tự nhau, gây khó khăn cho việc phân biệt. Một quan niệm sai lầm phổ biến là nhiệt độ cao có thể loại bỏ mọi độc tố.
Thực tế, nấu chín kỹ chỉ có tác dụng khử độc với một số loài nhất định như nấm Jian Shou Qing. Với nhiều loại khác, đặc biệt là họ nấm tán, độc tố rất bền và không bị phân hủy dù được luộc hay hấp kỹ.
Hình ảnh những người phụ nữ trùm kín người, đội nón lá và ngồi bên lề đường nướng cá đã trở thành hình ảnh quen thuộc dọc trên tuyến đường ven biển đi qua 3 xã Cửa Việt, Bến Hải và Cửa Tùng (Quảng Trị). Những con cá trích thơm ngon được nướng chín, vàng ươm và có thể thưởng thức ngay sau khi "ra lò" sẽ mang lại trải nghiệm thú vị cho những du khách khi đặt chân đến đây.
Có hơn 30 năm làm nghề bán cá nướng và cũng tự mình ra khơi đánh bắt, bà Trương Thị Lài (55 tuổi, trú tại xã Bến Hải) cho biết từ tháng giêng đến tháng 6 âm lịch, vào mùa cá trích, ngoài việc bán tươi thì gia đình bà còn nướng để bán cho những vị khách muốn thưởng thức.
"Những con cá này được gia đình tôi ra khơi từ 2 giờ sáng để đánh bắt, vào mùa mỗi ngày có thể bắt được hơn 1 tạ cá trích. Sau 3 - 4 giờ ngoài khơi, chúng tôi trở về và lựa cá. Những con cá còn nguyên vẹn, to, béo sẽ được chọn lọc lại để nướng. Số cá bị dập nát thì chúng tôi bán cho những người đi câu làm mồi câu", bà Lài nói.
Cá trích là loại cá rất giàu dinh dưỡng cùng hương vị thơm ngon. Để kiếm thêm thu nhập, ngoài việc nhập cá tươi cho các thương lái, gia đình bà Lài mỗi ngày đều soạn sửa bếp than đặt bên đường rồi các chị em cùng nhau ra nướng cá bán cho khách.
"Cá tươi, chúng tôi bán với giá 30.000 đồng/kg. Cá nướng xong có giá 60.000 đồng/kg nếu khách ăn tại nơi và 50.000 đồng/kg nếu khách mua mang về. Ở đây, chúng tôi chuẩn bị sẵn nước chấm, bàn ghế cho du khách muốn thưởng thức", bà Lài nói thêm.
Mỗi ngày, gia đình bà Lài có thể nướng và bán từ 40 - 50 kg cá trích, nếu bán được hết trong ngày sẽ mang lại thu nhập từ 1,5 - 2 triệu đồng.
Anh Bùi Huy Quyền (du khách từ thành phố Hạ Long) cho biết mặc dù cũng là dân biển nhưng khi thưởng thức cá trích nướng tại biển Quảng Trị đã cảm nhận hương vị lạ hơn, rất thơm ngon.
"Tôi cùng gia đình vào đây du lịch, đi ngang qua điểm bán cá nướng này thấy mùi thơm quá phải dừng chân ghé vào. Hương vị cá trích nướng rất ngon, ngọt. Ăn cùng nước chấm và thưởng thức tại nơi ngay khi cá vừa chín là một trải nghiệm rất thú vị", anh Quyền chia sẻ.
Ngoài cá trích, nhiều loại cá khác như cá nục, bạc má... cũng được gia đình bà Lài nướng bán cho du khách thưởng thức. Đây là ngón nghề đơn giản để những ngư dân kiếm thêm thu nhập ngoài việc đánh bắt hải sản dọc biển.
Sáng 8/5, ông Nguyễn Văn Long, Chủ tịch UBND xã Hải Thịnh, cho biết cơ quan chức năng đã làm việc với người phụ nữ bán dừa để xác minh video phản ánh việc gom nước dừa thừa bán lại cho du khách.
Kết quả cho thấy người này gom nước dừa để mang về nhà nấu ăn (om thịt), một thói quen phổ biến của người dân địa phương. Qua đối chiếu thực tế và nội dung clip, nhà chức trách khẳng định người bán hàng không có ý định bán lại phần nước thừa này cho khách hàng khác.
Sự việc bắt nguồn từ ngày 6/5, khi người phụ nữ này bán hai quả dừa và một gói bim bim với giá 90.000 đồng cho một nhóm khách, dẫn đến mâu thuẫn về giá cả. Đến cuối ngày, khi bà thu dọn đồ đạc và dồn nước dừa thừa vào vỏ rỗng để mang về, nhóm khách đã quay video và chia sẻ lên mạng xã hội với nội dung nghi vấn về vệ sinh an toàn thực phẩm.
"Tôi nghĩ rùng mình. Con mình lỡ bụng trẻ con yếu lại bị làm sao", người quay video chia sẻ.
Dù mức giá 90.000 đồng được nhận định là cao hơn mặt bằng chung nhưng chưa đủ cơ sở xử phạt hành chính về hành vi "chặt chém".
Tuy nhiên, để làm gương và chấn chỉnh hoạt động kinh doanh, UBND xã Hải Thịnh quyết định đình chỉ việc buôn bán của người phụ nữ này tại bãi biển Long Thịnh trong năm nay. Ban quản lý khu du lịch cũng được yêu cầu tăng cường giám sát để đảm bảo môi trường du lịch văn minh.
Bãi biển Thịnh Long dài hơn 7 km, là điểm du lịch nổi tiếng của tỉnh Ninh Bình thu hút khách nhờ vẻ đẹp hoang sơ cũng như các hoạt động thể thao biển.
Trường học mở cửa đón học sinh, nhân viên dần quay về công sở còn khách quốc tế và những KOL (người có tầm ảnh hưởng mạng xã hội), dân du mục số từng rời đi đang trở lại.
Sandy Zanella, bác sĩ kiêm huấn luyện viên, chuyển từ Mỹ đến Dubai cách đây hơn 5 năm. Hai tuần sau khi Trung Đông xảy ra xung đột, cô cùng gia đình sang Italy, quê hương của chồng, để lánh tạm.
Sau khi trò chuyện với bạn bè tại Dubai và biết được cuộc sống vẫn diễn ra bình thường, cô quyết định quay lại cùng hai con vào 18/4. Zanella cảm thấy mình "may mắn khi có cơ hội như vậy", rời đi và quay lại.
"Sự bất định khiến mọi thứ trở nên nặng nề, nhưng chúng ta còn có thể làm gì khác?", Zanella nói khi nhắc đến cuộc sống hiện tại của mình ở Dubai.
Trong vài thập kỷ qua, Dubai đã quảng bá điểm đến như một "thiên đường an toàn" cho khách quốc tế với thuế thu nhập bằng 0, mức lương cao, lối sống xa hoa.
Thành phố là nơi sinh sống của hàng triệu người nước ngoài từ khắp nơi trên thế giới, theo dữ liệu của chính phủ UAE, và những người này chiếm khoảng 90% dân số Dubai.
Tuy nhiên, vị thế "nơi trú ẩn an toàn" này đã bị đảo lộn chỉ sau một đêm khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran xảy vào cuối tháng 2.
Iran tấn công UAE bằng máy bay không người lái và tên lửa như một phần trong chiến dịch trả đũa Mỹ và các đồng minh trong khu vực, gây thương vong và thiệt hại cho nhiều tòa nhà, cơ sở hạ tầng.
Hàng chục nghìn du khách bị mắc kẹt tại UAE sau khi không phận khu vực bị đóng cửa. Các khách sạn bắt đầu giảm giá mạnh và quảng bá kỳ nghỉ tại chỗ để bù đắp sự sụt giảm du lịch. Trường học chuyển sang học trực tuyến, kỳ nghỉ xuân được đẩy sớm hơn. Một số gia đình người nước ngoài, như gia đình Zanella, đã tận dụng cơ hội này để rời Dubai tạm thời.
Theo ước tính chính thức được tờ Financial Times dẫn lại, khoảng 30.000 công dân Anh đã rời UAE kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu.
"Bình thường mới" ở Dubai đang hình thành. Cơ quan Quản lý Kiến thức và Phát triển Nhân lực Dubai (KHDA) thông báo các trường học và cơ sở giáo dục quay lại dạy trực tiếp từ 20/4 đồng thời dịch vụ xe buýt trường học cũng hoạt động trở lại.
Chính phủ UAE trước đó khuyến nghị nhân viên khu vực tư nhân làm việc từ xa trong những ngày đầu xung đột. Tuy nhiên, hiện ngày càng nhiều người quay lại làm việc trực tiếp.
Charli Wright, CEO của công ty marketing JWI tại Dubai, cho biết sau vài tuần làm việc tại nhà, đội ngũ của cô đã trở lại văn phòng. Khách hàng cũng đang thúc đẩy các cuộc gặp trực tiếp, và công ty vẫn tiếp tục tuyển dụng.
Chantelle Thompson, chuyển đến Dubai từ Anh cùng chồng và ba con vào cuối tháng 1, cho biết gia đình cô quyết định ở lại bất chấp xung đột và chưa từng nghĩ đến việc rời đi.
Dù gặp một số khó khăn trong việc xin giấy khai sinh phục vụ thủ tục visa do chậm trễ bưu điện, cô nói rằng ngoài vấn đề này, mọi thứ "vẫn vận hành bình thường". Gia đình đang hoàn tất việc chuyển nhà và chuẩn bị đưa thú cưng sang Dubai.
Antonio Masih, giám đốc tại Pawsome Friends, công ty cung cấp dịch vụ vận chuyển thú cưng tại Dubai, cho biết tháng 3 là "giai đoạn vô cùng căng thẳng", khi mỗi ngày công ty nhận hơn 70-80 yêu cầu đưa thú cưng rời khỏi UAE. Tuy nhiên, kể từ đầu tháng 4, các đơn giảm dần.
"Tôi nghĩ Dubai đang dần trở lại trạng thái bình thường. Mọi thứ đã lắng xuống rất nhiều", Masih nói và dự đoán đến cuối tháng 4, cuộc sống sẽ trở lại như trước.
Trong khi một số gia đình người nước ngoài đang quay trở lại, Hilesh Chavd, đối tác tại hãng luật Spencer West có trụ sở tại London, Anh cho biết ông chưa ghi nhận bất kỳ yêu cầu mới nào liên quan đến việc chuyển đến Trung Đông, dù khu vực này trước đây vốn là điểm đến phổ biến đối với các gia đình tại Anh.
Với những người vẫn ở lại Dubai, sự thận trọng vẫn hiện hữu. Sandy Zanella cho biết háo hức trở lại cuộc sống tại đây nhưng vẫn chưa hoàn toàn yên tâm.
Chantelle Thompson, người đã ở lại Dubai trong suốt thời gian xảy ra xung đột, cho biết các con của cô đang học tại nhà cho đến khi nhập học chính thức vào tháng 8.
"Chúng tôi nhận ra rằng đây đã trở thành bình thường mới của mình", cô nói về cuộc sống tại đây.
