‘Bác sĩ robot’ hồi sinh những ca bệnh nặng

Ngày 21/5, Cơ quan Phòng chống Bệnh truyền nhiễm Singapore (CDA) thông báo hệ thống y tế ghi nhận 12.700 ca mắc Covid-19 trong tuần từ 10/5 đến 16/5, tăng kỷ lục so với mức 8.000 ca của tuần liền trước đó. Sự gia tăng này đẩy số lượng bệnh nhân nhập viện trung bình mỗi ngày từ 56 lên 73 người. Dù vậy, các bệnh viện công lập vẫn đủ năng lực tiếp nhận người bệnh, đồng thời kiểm soát và duy trì tỷ lệ điều trị tại khoa hồi sức tích cực ở mức một ca mỗi ngày.

Tình trạng suy giảm miễn dịch cộng đồng là nguyên nhân chính gây ra đợt bùng phát lần này. Phân tích dữ liệu y tế cho thấy chủng virus NB.1.8.1 chiếm ưu thế, hiện diện ở hơn một nửa số bệnh nhân mà giới khoa học đã giải trình tự gene. Tuy nhiên, CDA khẳng định chưa có dấu hiệu nào cho thấy biến thể mới lây lan nhanh hơn hoặc gây triệu chứng nặng hơn so với trước đây. Cơ quan này đánh giá đợt bùng phát mang tính chu kỳ, diễn biến tương tự các bệnh đường hô hấp lưu hành địa phương khác.

Để ứng phó làn sóng dịch mới, CDA hối thúc nhóm người từ 60 tuổi trở lên và bệnh nhân có bệnh lý nền từ 6 tháng tuổi tiêm ngay các mũi vaccine mới nhất. Cơ quan y tế cũng đề nghị nhân viên y tế và những người sống cùng nhóm dễ tổn thương chủ động tiêm phòng, bởi các loại vaccine hiện hành vẫn chống lại biến thể mới rất hiệu quả. Những người từ 6 tháng tuổi trở lên có thể đăng ký tiêm chủng tùy theo nhu cầu cá nhân.

Giới chức y tế yêu cầu người dân tự giác nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Theo đó, mỗi cá nhân cần giữ vệ sinh sạch sẽ, hoãn các chuyến đi không cần thiết khi cơ thể mệt mỏi, hạn chế tiếp xúc đông người và luôn đeo khẩu trang ngay khi xuất hiện triệu chứng bệnh.

Tin Gốc: Vnexpress

Làm việc tại một trung tâm hỗ trợ bạo lực gia đình, Lan, 36 tuổi, từng đồng hành với nhiều phụ nữ và trẻ em vượt qua sang chấn. Mười giờ mỗi ngày, chuyên gia ngồi lắng nghe những điều không thể nói với ai khác. Một người phụ nữ với vết bầm chưa kịp tan. Một đứa trẻ không còn dám ngủ một mình. Trường hơn khác đang nghĩ đến chuyện "kết thúc tất cả" vì không thể chịu đựng những đau khổ dày vò.

Trong giai đoạn thiếu nhân sự, Lan tiếp nhận đến 10 ca trị liệu liên tiếp mỗi ngày. Những câu chuyện chất chồng không có lối thoát. Chị bắt đầu sợ đám đông, mất ngủ, thường xuyên gặp ác mộng mang hình ảnh của thân chủ. Lo âu kéo dài suốt hai năm. Người phụ nữ tự áp dụng mọi phương pháp từng hướng dẫn người khác đọc sách, chánh niệm, thiết lập ranh giới cảm xúc nhưng không có gì hiệu quả.

"Càng cố tự chữa, tôi càng thấy bất lực", chị kể.

Những gì chuyên gia tâm lý trải qua được khoa học gọi tên là kiệt sức vì thấu cảm, hay "compassion fatigue". Đây không phải trạng thái tâm lý mơ hồ. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Traumatology chỉ ra hơn 50% chuyên gia làm việc với nạn nhân sang chấn có biểu hiện của kiệt sức thấu cảm ở mức độ trung bình đến nặng. Với những người làm việc trong lĩnh vực bạo lực gia đình hoặc chăm sóc tâm thần cường độ cao, tỷ lệ này còn cao hơn đáng kể.

Theo Bộ Y tế, khoảng 15 triệu người Việt Nam đang mắc các rối loạn tâm thần phổ biến. Trầm cảm cùng chứng lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất. Trong khi đó, cả nước chỉ có khoảng 1.000 bác sĩ tâm thần. Tỷ lệ gần một bác sĩ trên 100.000 dân này thấp hơn nhiều so với mức trung bình 3,96 mà Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận năm 2022.

Sự thiếu hụt nhân lực y khoa tuyến trên vô tình đẩy các chuyên gia tâm lý trở thành cửa ngõ tiếp nhận bệnh nhân. Khối lượng công việc khổng lồ dẫn đến hội chứng kiệt sức vì thấu cảm. Báo cáo từ Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) chỉ ra thực trạng đáng báo động khi có tới 45% chuyên gia trị liệu từng trải qua các triệu chứng kiệt sức nghề nghiệp, một con số cho thấy nguy cơ đứt gãy của hệ thống phòng vệ tuyến đầu.

"Khoảng trống nhân lực đó dồn gánh nặng xuống tầng chuyên gia tâm lý và tham vấn viên ở tuyến tiếp cận ban đầu. Họ trở thành 'cửa ngõ' đầu tiên mà người dân tìm đến khi gặp khủng hoảng tinh thần, nhưng lại là nhóm ít được bảo vệ nhất trong hệ thống", TS.BS Ngô Thị Thanh Hương, cố vấn cao cấp và đồng sáng lập dự án Safe and Sound thuộc Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế, nói.

Áp lực đó còn đi kèm rủi ro chuyên môn. TS Hương chỉ ra rằng nhiều ca ban đầu trông như stress thông thường hoặc kém thích nghi, nhưng thực chất đang ở giai đoạn sớm của rối loạn khí sắc, rối loạn lo âu nặng, thậm chí loạn thần.

"Nếu thiếu kiến thức nền tảng về tâm thần, người làm chuyên môn rất dễ bỏ sót tín hiệu quan trọng hoặc đánh giá thấp mức độ nguy cơ", bà nói. Sai lầm đó không chỉ ảnh hưởng đến thân chủ mà còn tích lũy thành gánh nặng tâm lý ngược chiều lên chính người trị liệu.

Một vấn đề khác là sự thiếu thống nhất ngôn ngữ chuyên môn giữa tâm lý học và tâm thần học, làm giảm hiệu quả phối hợp ở các ca cần kết hợp trị liệu tâm lý và dùng thuốc. ThS.BS Nguyễn Văn Công, Viện trưởng Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế, cho rằng xu hướng đào tạo hiện nay cần dịch chuyển mạnh hơn theo hướng thực hành, tăng phân tích ca bệnh và phối hợp đa chuyên khoa, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn lâm sàng. Ông cho rằng người làm tâm lý tuyến đầu không chỉ cần kiến thức nền mà còn phải biết khi nào cần chuyển tuyến và cách phối hợp với bác sĩ tâm thần trong từng tình huống cụ thể.

Nhưng tất cả giải pháp hệ thống đó đều có một điều kiện tiên quyết là bản thân người làm nghề phải còn đủ sức để ở lại. Chị Lan cuối cùng đã tìm đến một đồng nghiệp để được trị liệu. Ngày đầu tiên ngồi ở vị trí của người cần được hỗ trợ, chị bật khóc. Không phải vì đau, mà vì nhẹ nhõm khi được tháo bỏ "chiếc mặt nạ" của người luôn phải mạnh mẽ.

Sau thời gian nghỉ ngơi, thiết lập lại ranh giới công việc và tiếp tục trị liệu, chị dần lấy lại thăng bằng để trở về với nghề. Với Lan, bài học không nằm ở kỹ thuật hay lý thuyết nào.

"Người làm công tác hỗ trợ tâm lý chỉ có thể đi đường dài cùng người khác khi biết chăm sóc chính sức khỏe tinh thần của mình", chuyên gia tâm sự.

Tin Gốc: Vnexpress

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, việc chăm sóc xương không nên đợi đến khi xuất hiện loãng xương hay đau nhức khớp. Duy trì chế độ ăn cân đối và cung cấp đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu từ sớm là nền tảng quan trọng giúp bảo vệ hệ vận động lâu dài.

Canxi là khoáng chất chính cấu tạo nên xương và răng, trong khi vitamin D đóng vai trò hỗ trợ cơ thể hấp thụ và sử dụng canxi hiệu quả.

Theo chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ Jessica Cording, vitamin D giúp tăng cường khả năng hấp thụ canxi tại ruột. Khi cơ thể thiếu vitamin D, lượng canxi hấp thụ từ thực phẩm sẽ giảm đáng kể dù khẩu phần ăn có chứa nhiều canxi.

Để duy trì các hoạt động thiết yếu như co cơ, dẫn truyền thần kinh, đông máu và điều hòa hormone, cơ thể buộc phải huy động lượng canxi dự trữ trong xương nếu nguồn cung từ thực phẩm không được hấp thu đầy đủ. Theo thời gian, quá trình này có thể làm suy giảm mật độ xương và tăng nguy cơ loãng xương.

Khi được cung cấp đầy đủ, vitamin D và canxi cùng tham gia vào quá trình tái khoáng hóa xương.

Canxi cung cấp vật liệu xây dựng cho mô xương, còn vitamin D giúp điều hòa sự cân bằng canxi và phốt pho trong cơ thể, tạo điều kiện để các khoáng chất này được tích hợp vào cấu trúc xương. Nhờ đó hệ xương có thể duy trì độ chắc khỏe và khả năng chịu lực theo thời gian.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc bổ sung đồng thời vitamin D và canxi có liên quan đến mật độ khoáng xương cao hơn và nguy cơ gãy xương thấp hơn, đặc biệt ở người lớn tuổi. Một số bằng chứng còn ghi nhận sự kết hợp này giúp giảm nguy cơ gãy cổ xương đùi do loãng xương ở phụ nữ.

Theo khuyến nghị dinh dưỡng hiện nay, người trưởng thành từ 19 đến 50 tuổi cần khoảng 1.000mg canxi mỗi ngày. Nhu cầu này tăng lên 1.200mg/ngày đối với phụ nữ từ 51 tuổi trở lên và người trên 71 tuổi nói chung. Đối với vitamin D, lượng khuyến nghị là 600 IU/ngày cho người từ 19 đến 70 tuổi và 800 IU/ngày đối với người cao tuổi.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng không nhất thiết phải tiêu thụ thực phẩm giàu canxi và vitamin D trong cùng một bữa ăn. Điều quan trọng là duy trì lượng bổ sung đầy đủ và đều đặn trong thời gian dài để cơ thể có đủ dưỡng chất phục vụ quá trình tái tạo xương.

Canxi có nhiều trong sữa, sữa chua, phô mai, cá mòi, cá hồi ăn cả xương, cải xoăn, bông cải xanh và các sản phẩm được tăng cường canxi. Trong khi đó vitamin D có thể được tìm thấy trong cá hồi, gan bò, lòng đỏ trứng và một số loại sữa hoặc ngũ cốc bổ sung vi chất.

Ngoài dinh dưỡng, các chuyên gia khuyến nghị duy trì vận động thường xuyên bằng các hoạt động chịu trọng lượng như đi bộ, leo cầu thang, khiêu vũ hoặc tập luyện sức mạnh. Những bài tập này giúp kích thích hình thành mô xương mới và duy trì khối cơ, từ đó hỗ trợ sức khỏe xương toàn diện.

Bên cạnh đó tiếp xúc với ánh nắng mặt trời ở mức độ hợp lý cũng giúp cơ thể tự tổng hợp vitamin D. Tuy nhiên khả năng này chịu ảnh hưởng bởi tuổi tác, màu da, điều kiện thời tiết và thói quen sử dụng kem chống nắng, vì vậy ánh nắng chỉ nên được xem là nguồn bổ sung, chứ không thay thế hoàn toàn chế độ dinh dưỡng.

Các chuyên gia cho rằng nền tảng của một hệ xương khỏe mạnh vẫn là chế độ ăn đa dạng, giàu dưỡng chất, kết hợp lối sống năng động và bổ sung vitamin D, canxi đầy đủ khi cần thiết. Đây là những yếu tố quan trọng giúp duy trì khả năng vận động, giảm nguy cơ loãng xương và nâng cao chất lượng cuộc sống khi về già.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ