Trong những ngày khói lửa giao tranh dữ dội nhất, các cuộc tấn công bằng UAV giá rẻ, dùng một lần của Iran nhằm vào hàng loạt cơ sở năng lượng, căn cứ không quân và hạ tầng chiến lược của các đồng minh Mỹ – Israel ở Trung Đông, khiến nhu cầu về một giải pháp phòng thủ hiệu quả và tiết kiệm trở nên cấp thiết.
Thay vì sử dụng các tên lửa đánh chặn đắt đỏ như Patriot (khoảng 4 triệu USD/quả), các quốc gia Trung Đông và đối tác phương Tây đã tìm đến Ukraine – quốc gia có kinh nghiệm dày dặn trong việc chống lại UAV Nga được cho là ít nhiều có nguồn gốc từ Iran.
Dưới sự hỗ trợ của các chuyên gia quân sự Mỹ, nền tảng chỉ huy và kiểm soát Sky Map của Ukraine đã được triển khai tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Ả rập Xê út. Các sĩ quan Ukraine đã trực tiếp huấn luyện binh sĩ Mỹ về cách vận hành hệ thống này.
Sky Map, một sản phẩm công nghệ nội địa của Ukraine, hoạt động dựa trên mạng lưới nhiều cảm biến âm thanh kết hợp với tên lửa đánh chặn, pháo phòng không và UAV đánh chặn để vô hiệu hóa các UAV tấn công.
Cuối tháng 3 vừa qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã có chuyến thăm tới Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và Ả rập Xê út để chia sẻ kinh nghiệm chống UAV.
Ông Zelensky được cho là đã ký các thỏa thuận quốc phòng 10 năm với 3 quốc gia này và xác nhận quân đội Ukraine đã trực tiếp tham gia các hoạt động sử dụng hệ thống chống UAV do Ukraine sản xuất để đối phó với UAV tấn công dòng “Shahed” của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
UAV Shahed của Iran: Mối đe dọa chi phí thấp
UAV Shahed-136 của Iran, nổi tiếng sau khi Nga sử dụng với tên gọi Geran-2/3 tại Ukraine, là một mối đe dọa đáng gờm nhờ chi phí thấp (20.000 đến 50.000 USD/chiếc).
Với hình dáng tam giác, dài 3,5m và sải cánh 2,5m, Shahed-136 có khả năng bay thấp và phản xạ tín hiệu vô tuyến hạn chế, gây khó khăn cho việc phát hiện bằng radar thông thường. Mặc dù sử dụng động cơ piston gây tiếng ồn và tốc độ chậm, Shahed-136 lại được trang bị hệ thống dẫn đường bằng GPS và các phiên bản mới nhất tích hợp công nghệ gây nhiễu, giúp nó duy trì quỹ đạo và tiêu diệt mục tiêu cố định theo tọa độ.
Sự thành công của thiết kế này đã khiến nhiều quân đội áp dụng, bao gồm Nga, Mỹ (phiên bản LUCAS – Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp) và nhiều quốc gia khác đã phát triển các loại vũ khí lượn vòng và UAV tấn công nhỏ hơn dựa trên ý tưởng này.
Cơ chế hoạt động của Sky Map
Sky Map là một hệ thống phòng không tích hợp phần cứng và phần mềm của Ukraine, có khả năng nhận dạng và chống lại UAV bằng các chức năng đánh chặn.
Được phát triển bởi Sky Fortress (thành lập năm 2022 và được Bộ Quốc phòng Ukraine tài trợ), Sky Map sử dụng mạng lưới 10.000 cảm biến âm thanh siêu nhạy được triển khai khắp Ukraine để phát hiện tiếng ồn từ động cơ UAV Shahed. Hệ thống này tích hợp các cảm biến, radar và trí tuệ nhân tạo vào một cơ sở dữ liệu duy nhất để phát hiện mối đe dọa và điều khiển các hệ thống phòng không.
Một hệ thống tương tự đang được Ukraine lắp đặt tại các quốc gia Ả rập ở Trung Đông. Mỗi UAV đánh chặn được điều khiển trực tiếp bởi một trắc thủ, người sẽ theo dõi nguồn cấp dữ liệu hình ảnh từ UAV đánh chặn trên màn hình hoặc qua kính FPV.
Các UAV đánh chặn của Ukraine chủ yếu là loại dùng một lần, với giá 1.000 đến 3.000 USD. Một số mẫu nổi bật được sử dụng trong chiến dịch chống lại UAV Shahed của Iran bao gồm:
Sting: UAV bốn cánh hình trụ, dài 30-45cm, tốc độ lên đến 350km/h, có thể bay ở độ cao 3.000m và tấn công mục tiêu bằng camera ảnh nhiệt tích hợp thuốc nổ.
P1-Sun: Bản sao được thiết kế lại của Sting, được tạo ra bằng máy in 3D, tốc độ lên đến 300km/h.
ODIN Win_Hit: UAV hình viên đạn của Orizon-M, được thiết kế để đánh chặn mục tiêu bay tầm thấp, tốc độ tối đa 300km/h, tầm bay 5km trong 7-10 phút.
Octopus 100: Sản xuất hàng loạt tại Anh, tốc độ hơn 300km/h, có thể đánh chặn mục tiêu bay ở độ cao 4,5km.
Bagnet: Sản xuất từ năm 2024, tốc độ tối đa 250km/h, là UAV đa năng, phản ứng nhanh, chuyên săn lùng vũ khí bay lượn và UAV trinh sát.
Merops: Phát triển tại Mỹ và thử nghiệm tại Ukraine, có khả năng điều khiển bằng AI và chống nhiễu, giá khoảng 15.000 USD.
VB140 Flamingo: Một trong những biến thể đánh chặn tiên tiến nhất, hoạt động ở độ cao 4,5km và bán kính 50km.
Các công nghệ trên UAV đánh chặn của Ukraine đang dần trở nên tự động hơn nhờ các cảm biến tích hợp và hệ thống dẫn đường quán tính, được hỗ trợ trí tuệ nhân tạo, giúp UAV nhanh chóng thay đổi đường bay, giám sát các vật thể chuyển động và duy trì quỹ đạo ngay cả khi đối phương triển khai biện pháp đối phó.
Mặc dù UAV của hệ thống Sky Map đã vô hiệu hóa thành công các UAV cánh cố định tầm xa sử dụng động cơ piston, chúng vẫn chưa thể đánh chặn tên lửa hành trình, đạn đạo và cả UAV Shahed sử dụng động cơ phản lực.
Tuy nhiên, sau khi chứng kiến một số thành công của các đơn vị săn lùng UAV của Ukraine tại các quốc gia Ả rập, Bộ Quốc phòng Mỹ đã quyết định phân bổ 350 triệu USD để thành lập một đơn vị đánh chặn bằng UAV, được trang bị camera, cảm biến và tên lửa đánh chặn loại rẻ tiền hơn, mở ra một kỷ nguyên mới trong chiến tranh chống UAV.
"Hải quân Pháp sáng 31/5 chặn Tagor, tàu chở dầu đang chịu các lệnh trừng phạt quốc tế và xuất phát từ Nga", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thông báo trên X ngày 1/6. "Chiến dịch này hoàn toàn hợp pháp, diễn ra trên vùng biển quốc tế ở Đại Tây Dương với sự hỗ trợ của nhiều đối tác, trong đó có Anh".
Hải quân Pháp công bố video cho thấy trực thăng NH90 Caiman tiếp cận tàu Tagor đang di chuyển trên biển. Các binh sĩ sau đó đu dây từ trực thăng xuống boong tàu và kiểm soát phương tiện này.
Cơ quan Hàng hải Đại Tây Dương của Pháp cho biết Tagor khởi hành từ cảng Murmansk, tây bắc Nga. Tàu bị nghi treo cờ Cameroon trái phép và đang hướng đến thành phố ven biển Limbe, phía tây quốc gia châu Phi. Theo nền tảng theo dõi hàng hải MarineTraffic, tàu Tagor dài 252 m, đăng ký dưới cờ Madagascar.
"Quá trình kiểm tra giấy tờ đã cho thấy đăng ký của con tàu không hợp lệ", cơ quan của Pháp thông báo. Tàu có 23 thủy thủ và đang được hải quân Pháp đưa về neo đậu ở vùng biển tây bắc nước này.
Đại sứ quán Nga tại Pháp đã đề nghị Paris cung cấp thông tin thủy thủ đoàn. "Phía Pháp chưa đưa ra bất kỳ thông báo nào liên quan đến các biện pháp được thực hiện đối với con tàu", theo đại sứ quán Nga.
Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov ngày 1/6 cho biết Moskva coi hành động của Paris với tàu Tagor "là phi pháp".
"Những hành động này chẳng khác nào cướp biển", ông Peskov nói. "Chúng tôi hoàn toàn không đồng ý với nhận định rằng hành động của phía Pháp đã tuân thủ luật pháp quốc tế".
Tagor là tàu dầu thứ tư bị lực lượng Pháp đổ bộ và bắt giữ kể từ tháng 9/2025 với cáo buộc thuộc "đội tàu bóng tối". Đây là thuật ngữ phương Tây dùng để chỉ những tàu hàng mà họ cho rằng Nga sử dụng để lách lệnh trừng phạt, được quản lý thông qua mạng lưới công ty bình phong để che giấu quyền sở hữu.
Trong tháng 1, hải quân Pháp đã chặn một tàu dầu Nga bị nghi thuộc "hạm đội bóng tối" trên Địa Trung Hải, nhưng sau đó cho tàu tiếp tục hành trình.
Nga hồi tháng 2 cảnh báo nước này có thể triển khai hải quân đến các vùng biển chiến lược, ngăn phương Tây truy bắt tàu chở dầu.
Phát biểu với hãng tin Sputnik ngày 24/5, ông Alexey Polishchuk, Vụ trưởng Vụ Cộng đồng các quốc gia độc lập thứ hai (CIS) thuộc Bộ Ngoại giao Nga, nêu rõ: "Một giải pháp thực sự toàn diện, công bằng và bền vững chỉ có thể đạt được bằng cách xóa bỏ tận gốc các nguyên nhân cốt lõi của cuộc xung đột. Ukraine phải quay trở lại các nền tảng nhà nước của mình từ đầu thập niên 1990, thời điểm mà cộng đồng quốc tế công nhận nền độc lập của quốc gia này.
Ông cho biết Nga đã hoàn tất các đề xuất mang tính xây dựng liên quan tới kế hoạch hòa bình của Mỹ cho Ukraine và sẵn sàng trình bày tại cuộc họp tiếp theo giữa các bên.
Ông nói thêm rằng Moscow vẫn kiên trì bám sát các thỏa thuận đã đạt được trong hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ tại Anchorage hồi tháng 8/2025. Ông cũng lưu ý tầm quan trọng của việc tuân thủ các nguyên tắc đã được Tổng thống Nga Vladimir Putin vạch ra.
Vào tháng 6/2024, Tổng thống Putin đã đưa ra một đề xuất hòa bình nhằm chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine.
Đề xuất này bao gồm Ukraine phải công nhận bán đảo Crimea, Donetsk, Lugansk, Kherson và Zaporizhia là các khu vực của Nga, duy trì tình trạng không liên kết và phi hạt nhân của Ukraine, “phi quân sự hóa và phi phát xít hóa” Kiev, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Nga. Ông Putin cũng kêu gọi Ukraine duy trì tình trạng trung lập, không gia nhập NATO.
Mới đây, Thư ký Hội đồng An ninh Nga Sergei Shoigu cũng vạch ra các điều kiện để chấm dứt xung đột ở Ukraine. Theo ông, "các nguyên nhân gốc rễ" của cuộc xung đột phải bị xóa bỏ.
Cụ thể, Thư ký Hội đồng An ninh Nga nhấn mạnh Ukraine phải quay trở lại "các nguyên tắc không liên minh, trung lập và không hạt nhân”.
"Chúng tôi quan tâm đến việc Ukraine quay trở lại một cách cuối cùng và hoàn toàn với tư cách là một quốc gia không hạt nhân và không liên minh", ông phát biểu.
Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã bác bỏ những đề xuất này, gọi đó là "tối hậu thư".
Kể từ đầu năm, nhiều vòng đàm phán 3 bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ đã diễn ra, song vấn đề chính vẫn chưa được giải quyết hiện nay là quyền kiểm soát đối với các vùng lãnh thổ ở Ukraine mà Nga tuyên bố sáp nhập.
Moscow yêu cầu Ukraine rút quân khỏi các khu vực mà Nga tuyên bố sáp nhập nhưng chưa thể kiểm soát, Ukraine đề xuất đóng băng các vị trí dọc theo chiến tuyến, trong khi Mỹ ủng hộ việc thành lập một khu kinh tế tự do tại các vùng lãnh thổ này.
Theo New York Times, cả Ukraine lẫn Nga đều không có một kế hoạch rõ ràng cho hòa bình hay chiến thắng, nếu không có vai trò tích cực từ Washington, triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình ở Ukraine vẫn sẽ rất mờ mịt.
Quyết định này đánh dấu bước leo thang mới trong căng thẳng xuyên Đại Tây Dương, diễn ra đồng thời với các bất đồng về chiến sự Trung Đông và thương mại giữa Washington và châu Âu.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết việc rút quân là kết quả của quá trình rà soát toàn diện về thế bố trí lực lượng của Mỹ tại châu Âu, nhằm đáp ứng "các yêu cầu chiến trường và điều kiện thực địa", theo AFP. Tuy nhiên, quyết định được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Đức Friedrich Merz.
Ông Trump đã công khai chỉ trích ông Merz sau khi nhà lãnh đạo Đức nhận định Iran đang "làm bẽ mặt" Mỹ trên bàn đàm phán. Đáp lại, ông Trump cáo buộc ông Merz "không hiểu gì" và thậm chí cho rằng Berlin bao biện khả năng Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Không chỉ ở Đức, ông Trump còn để ngỏ khả năng cắt giảm quân tại Ý và Tây Ban Nha với lý do các nước này không ủng hộ chiến dịch của Washington tại Trung Đông, đặc biệt liên quan tình hình căng thẳng ở eo biển Hormuz. Hiện Mỹ có khoảng 36.000 binh sĩ đồn trú tại Đức, hơn 12.600 binh sĩ tại Ý và 3.800 binh sĩ tại Tây Ban Nha.
Không những vậy, ông Trump thông báo sẽ nâng thuế nhập khẩu ô tô và xe tải từ Liên minh châu Âu (EU) lên 25% từ tuần tới, cáo buộc khối này không tuân thủ thỏa thuận thương mại ký kết năm ngoái. Ông cũng chỉ trích các hãng xe Đức như Mercedes-Benz và BMW "trục lợi" từ thị trường Mỹ.
Phản ứng trước tuyên bố trên, Ủy ban châu Âu cho biết sẽ "giữ mọi lựa chọn" để bảo vệ lợi ích của mình nếu Washington triển khai các biện pháp không phù hợp với cam kết chung. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cho biết Berlin "đã chuẩn bị" cho kịch bản Mỹ giảm quân và đang thảo luận trong tinh thần tin cậy với các đối tác NATO. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng việc Mỹ rút quân "không phải điều bất ngờ" và kêu gọi châu Âu tăng cường tự bảo đảm an ninh.
