Trong những ngày khói lửa giao tranh dữ dội nhất, các cuộc tấn công bằng UAV giá rẻ, dùng một lần của Iran nhằm vào hàng loạt cơ sở năng lượng, căn cứ không quân và hạ tầng chiến lược của các đồng minh Mỹ – Israel ở Trung Đông, khiến nhu cầu về một giải pháp phòng thủ hiệu quả và tiết kiệm trở nên cấp thiết.
Thay vì sử dụng các tên lửa đánh chặn đắt đỏ như Patriot (khoảng 4 triệu USD/quả), các quốc gia Trung Đông và đối tác phương Tây đã tìm đến Ukraine – quốc gia có kinh nghiệm dày dặn trong việc chống lại UAV Nga được cho là ít nhiều có nguồn gốc từ Iran.
Dưới sự hỗ trợ của các chuyên gia quân sự Mỹ, nền tảng chỉ huy và kiểm soát Sky Map của Ukraine đã được triển khai tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Ả rập Xê út. Các sĩ quan Ukraine đã trực tiếp huấn luyện binh sĩ Mỹ về cách vận hành hệ thống này.
Sky Map, một sản phẩm công nghệ nội địa của Ukraine, hoạt động dựa trên mạng lưới nhiều cảm biến âm thanh kết hợp với tên lửa đánh chặn, pháo phòng không và UAV đánh chặn để vô hiệu hóa các UAV tấn công.
Cuối tháng 3 vừa qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã có chuyến thăm tới Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và Ả rập Xê út để chia sẻ kinh nghiệm chống UAV.
Ông Zelensky được cho là đã ký các thỏa thuận quốc phòng 10 năm với 3 quốc gia này và xác nhận quân đội Ukraine đã trực tiếp tham gia các hoạt động sử dụng hệ thống chống UAV do Ukraine sản xuất để đối phó với UAV tấn công dòng “Shahed” của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
UAV Shahed của Iran: Mối đe dọa chi phí thấp
UAV Shahed-136 của Iran, nổi tiếng sau khi Nga sử dụng với tên gọi Geran-2/3 tại Ukraine, là một mối đe dọa đáng gờm nhờ chi phí thấp (20.000 đến 50.000 USD/chiếc).
Với hình dáng tam giác, dài 3,5m và sải cánh 2,5m, Shahed-136 có khả năng bay thấp và phản xạ tín hiệu vô tuyến hạn chế, gây khó khăn cho việc phát hiện bằng radar thông thường. Mặc dù sử dụng động cơ piston gây tiếng ồn và tốc độ chậm, Shahed-136 lại được trang bị hệ thống dẫn đường bằng GPS và các phiên bản mới nhất tích hợp công nghệ gây nhiễu, giúp nó duy trì quỹ đạo và tiêu diệt mục tiêu cố định theo tọa độ.
Sự thành công của thiết kế này đã khiến nhiều quân đội áp dụng, bao gồm Nga, Mỹ (phiên bản LUCAS – Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp) và nhiều quốc gia khác đã phát triển các loại vũ khí lượn vòng và UAV tấn công nhỏ hơn dựa trên ý tưởng này.
Cơ chế hoạt động của Sky Map
Sky Map là một hệ thống phòng không tích hợp phần cứng và phần mềm của Ukraine, có khả năng nhận dạng và chống lại UAV bằng các chức năng đánh chặn.
Được phát triển bởi Sky Fortress (thành lập năm 2022 và được Bộ Quốc phòng Ukraine tài trợ), Sky Map sử dụng mạng lưới 10.000 cảm biến âm thanh siêu nhạy được triển khai khắp Ukraine để phát hiện tiếng ồn từ động cơ UAV Shahed. Hệ thống này tích hợp các cảm biến, radar và trí tuệ nhân tạo vào một cơ sở dữ liệu duy nhất để phát hiện mối đe dọa và điều khiển các hệ thống phòng không.
Một hệ thống tương tự đang được Ukraine lắp đặt tại các quốc gia Ả rập ở Trung Đông. Mỗi UAV đánh chặn được điều khiển trực tiếp bởi một trắc thủ, người sẽ theo dõi nguồn cấp dữ liệu hình ảnh từ UAV đánh chặn trên màn hình hoặc qua kính FPV.
Các UAV đánh chặn của Ukraine chủ yếu là loại dùng một lần, với giá 1.000 đến 3.000 USD. Một số mẫu nổi bật được sử dụng trong chiến dịch chống lại UAV Shahed của Iran bao gồm:
Sting: UAV bốn cánh hình trụ, dài 30-45cm, tốc độ lên đến 350km/h, có thể bay ở độ cao 3.000m và tấn công mục tiêu bằng camera ảnh nhiệt tích hợp thuốc nổ.
P1-Sun: Bản sao được thiết kế lại của Sting, được tạo ra bằng máy in 3D, tốc độ lên đến 300km/h.
ODIN Win_Hit: UAV hình viên đạn của Orizon-M, được thiết kế để đánh chặn mục tiêu bay tầm thấp, tốc độ tối đa 300km/h, tầm bay 5km trong 7-10 phút.
Octopus 100: Sản xuất hàng loạt tại Anh, tốc độ hơn 300km/h, có thể đánh chặn mục tiêu bay ở độ cao 4,5km.
Bagnet: Sản xuất từ năm 2024, tốc độ tối đa 250km/h, là UAV đa năng, phản ứng nhanh, chuyên săn lùng vũ khí bay lượn và UAV trinh sát.
Merops: Phát triển tại Mỹ và thử nghiệm tại Ukraine, có khả năng điều khiển bằng AI và chống nhiễu, giá khoảng 15.000 USD.
VB140 Flamingo: Một trong những biến thể đánh chặn tiên tiến nhất, hoạt động ở độ cao 4,5km và bán kính 50km.
Các công nghệ trên UAV đánh chặn của Ukraine đang dần trở nên tự động hơn nhờ các cảm biến tích hợp và hệ thống dẫn đường quán tính, được hỗ trợ trí tuệ nhân tạo, giúp UAV nhanh chóng thay đổi đường bay, giám sát các vật thể chuyển động và duy trì quỹ đạo ngay cả khi đối phương triển khai biện pháp đối phó.
Mặc dù UAV của hệ thống Sky Map đã vô hiệu hóa thành công các UAV cánh cố định tầm xa sử dụng động cơ piston, chúng vẫn chưa thể đánh chặn tên lửa hành trình, đạn đạo và cả UAV Shahed sử dụng động cơ phản lực.
Tuy nhiên, sau khi chứng kiến một số thành công của các đơn vị săn lùng UAV của Ukraine tại các quốc gia Ả rập, Bộ Quốc phòng Mỹ đã quyết định phân bổ 350 triệu USD để thành lập một đơn vị đánh chặn bằng UAV, được trang bị camera, cảm biến và tên lửa đánh chặn loại rẻ tiền hơn, mở ra một kỷ nguyên mới trong chiến tranh chống UAV.
Theo truyền thông Mỹ, tin tặc dường như đã khai thác hệ thống đo bồn tự động (ATG) vốn đang hiển thị trực tuyến và không được bảo vệ bằng mật khẩu tại nhiều trạm xăng ở một số bang của Mỹ ngày 15/5, cho phép chúng có thể can thiệp vào các chỉ số hiển thị trên bồn chứa nhưng không làm thay đổi mức nhiên liệu thực tế bên trong.
Các vụ xâm nhập mạng này chưa được ghi nhận gây ra thiệt hại hoặc tổn hại về mặt vật lý, nhưng các vụ vi phạm đã dấy lên những lo ngại về an toàn vì việc tiếp cận được vào hệ thống ATG. Về mặt lý thuyết, những vụ xâm nhập như vậy có thể cho phép một tin tặc gây ra một vụ rò rỉ mà không bị phát hiện.
Giới chức Mỹ nghi ngờ Iran có liên quan đến vụ việc. Tuy nhiên, các nguồn tin cũng cảnh báo rằng chính phủ Mỹ có thể không thể xác định một cách triệt để ai là người chịu trách nhiệm do thiếu các bằng chứng kỹ thuật số.
Cơ quan An ninh Cơ sở Hạ tầng và An ninh Mạng Mỹ, FBI chưa đưa ra bình luận.
Nếu sự can dự của Iran được xác nhận, đây sẽ là trường hợp mới nhất về việc Tehran đe dọa cơ sở hạ tầng quan trọng tại Mỹ, nơi vẫn nằm ngoài tầm bắn của các máy bay không người lái và tên lửa của Iran trong bối cảnh chiến sự Mỹ, Israel với Iran tạm đóng băng bởi một lệnh ngừng bắn trong khi các cuộc hòa đàm tiếp tục bế tắc.
Chiến dịch tấn công mạng này cũng là một lời cảnh báo đối với nhiều nhà vận hành cơ sở hạ tầng quan trọng của Mỹ, những người đã phải chật vật để bảo mật hệ thống của họ bất chấp nhiều năm thúc giục từ liên bang.
Các nhà nghiên cứu an ninh mạng đã cảnh báo về các hệ thống ATG kết nối Internet trong hơn một thập niên qua. Vào năm 2015, công ty bảo mật Trend Micro đã đưa các hệ thống ATG giả lập lên mạng để xem loại tin tặc nào sẽ nhắm mục tiêu vào chúng. Một nhóm ủng hộ Iran đã nhanh chóng xuất hiện.
Một báo cáo năm 2021 từ Sky News đã trích dẫn các tài liệu nội bộ từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, trong đó chỉ đích danh ATG là một mục tiêu tiềm năng cho một cuộc tấn công mạng gây gián đoạn tại các trạm xăng.
Quân đội Ukraine ngày 5.7 thông báo đã tấn công nhiều cơ sở quân sự, hạ tầng giao thông trên các vùng do Nga kiểm soát vào rạng sáng, gồm tại bán đảo Crimea, theo trang The Kyiv Independent.
Chỉ huy Lực lượng các hệ thống không người lái Ukraine Robert Brovdi cho biết Kyiv đã đánh trúng 16 trạm biến áp trên khắp Crimea trong vòng 48 giờ, gây cúp điện trên khắp bán đảo.
Ông Brovdi cũng công bố video về các cuộc tấn công và ảnh vệ tinh để so sánh mức độ thắp sáng tại Crimea trong đêm 3.7 với hình ảnh một năm trước đó, cho thấy sự tương phản rõ rệt.
Một số kênh tin tức cũng đưa tin về các vụ tấn công trạm biến áp tại Crimea và tình trạng mất điện trên khắp bán đảo.
Ngày 6.7, AFP dẫn thông báo của ông Mikhail Razvozhayev, quan chức do Nga bổ nhiệm làm lãnh đạo thành phố Sevastopol - thành phố lớn nhất Crimea, thừa nhận thành phố đã bị cúp điện trong sáng nay sau một cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Ánh đèn ban đêm tại Crimea đã giảm rõ rệt vào hôm 3.7.2026 so với trước đó gần một năm. Kéo để xem ảnh trước và sau.
Thời gian gần đây, Ukraine đã duy trì tấn công nhằm cô lập bán đảo Crimea, nơi có khoảng 1,5 triệu người sinh sống. Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW, Mỹ), gần như toàn bộ bán đảo đã chìm trong bóng tối vào ban đêm do thiếu điện.
Các cuộc tấn công của Ukraine cũng phá hủy hạ tầng dầu mỏ tại Crimea, buộc giới chức tại đây ra lệnh áp dụng chế độ phân phối xăng dầu. Hồi tháng 6, quan chức tại bán đảo tuyên bố sẽ ưu tiên cung cấp nhiên liệu cho dịch vụ công, khiến nhiều cây xăng không có xăng dầu để bán cho khách hàng cá nhân.
Ba người đàn ông đeo ba lô dã chiến, mang theo súng trường và súng ngắn ngày 7/4 tới khu vực Besiktas của thành phố Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, nơi có mật độ dân cư cao và tập trung nhiều doanh nghiệp quốc tế. Khu vực này còn có lãnh sự quán Israel trên tầng 7 của một tòa nhà trong khu phức hợp Yapi Kredi Plaza ở phố Buyukdere.
Video do nhân chứng ghi lại cho thấy nhóm người này sau khi xuống xe đã lên đạn, tiến nhanh về phía tòa nhà nơi có lãnh sự quán Israel và được đông đảo cảnh sát vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ bảo vệ. Các cảnh sát nhanh chóng phát hiện nhóm nghi phạm và cuộc đấu súng nổ ra.
Hình ảnh được người dân gần đó quay cho thấy một cảnh sát mang súng lục đối đầu với nghi phạm trang bị súng trường tự động cùng súng ngắn. Hai người đứng ở hai đầu một dãy ôtô, liên tục thay đổi vị trí ẩn nấp và khai hỏa.
Viên cảnh sát sau đó nằm rạp xuống đất, ngắn qua gầm ôtô, bắn vào chân của nghi phạm, khiến người này không thể di chuyển bình thường. Loạt tiếng súng vang lên, nghi phạm trúng đạn đổ gục xuống đất. Hai nghi phạm tiếp theo lần lượt bị cảnh sát bắn hạ trong khoảng 15-20 phút sau đó.
Bộ trưởng Nội vụ Thổ Nhĩ Kỳ Mustafa Ciftci cho biết ba "kẻ khủng bố" đã bị vô hiệu hóa sau cuộc đấu súng, hai sĩ quan cảnh sát bị thương nhẹ. Nhóm tay súng được xác định tìm cách tấn công lực lượng cảnh sát gần đó.
Ông Ciftci cho hay nhóm nghi phạm đã thuê xe đi từ thành phố Izmit đến Istanbul để gây án, thêm rằng một nghi phạm có liên hệ với "một tổ chức lợi dụng tôn giáo", nhưng không nêu cụ thể, dường như ám chỉ tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.
Các điều tra viên chưa đưa ra thông cáo về động cơ của nhóm tay súng có thể là lãnh sự quán Israel hay không. Theo thông tin từ hiện trường, không có nhà ngoại giao Israel làm việc trong tòa nhà ở Besiktas và phần lớn nhân viên tại các cơ quan ngoại giao Israel tại Thổ Nhĩ Kỳ là người địa phương.
Cả Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đều nhanh chóng lên án sự việc và coi đây là một vụ tấn công khủng bố. Bộ Ngoại giao Israel đánh giá cao phản ứng nhanh của lực lượng an ninh Thổ Nhĩ Kỳ.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan gọi đây là "vụ tấn công hèn hạ", đồng thời cho biết nước này sẽ tiếp tục chống lại mọi hình thức khủng bố và không để các hành động khiêu khích làm tổn hại môi trường an ninh.
