Anh Hà Mạnh Tuấn, 36 tuổi, ở Đống Đa (Hà Nội) vốn là hình mẫu của việc chăm sóc sức khỏe chủ động. Ở tuổi sung sức, anh ăn uống khoa học, tập HIIT, Tabata, thiền, khí công và từng chinh phục cột mốc 42 km marathon. Hai năm trước, sau những cơn khó thở tăng dần, anh đi khám và nhận chẩn đoán bị Lympho Hodgkin giai đoạn 4 với khối u dài 16 cm.
Lympho Hodgkin là một trong những bệnh ung thư đặc trưng bởi sự tăng sinh tế bào ác tính xảy ra trong một hoặc nhiều hạch bạch huyết. Điển hình là u xuất hiện ở một hạch bạch huyết rồi sau đó lan dần theo thứ tự đến các hạch khác, lách, gan và tủy xương. Bệnh có thể điều trị khỏi nếu được phát hiện sớm và người bệnh đáp ứng tốt với các phương pháp chữa bệnh như hóa trị, xạ trị.
“Tôi sốc nhưng chỉ trong 4-5 giây, rồi bình tĩnh lại ngay”, Tuấn nhớ lại. Anh tin rằng tinh thần chiếm 80% thành công nên chọn cách lạc quan. Tuy nhiên, khi bước vào hóa trị tại Bệnh viện K – Cơ sở Tân Triều, những tác dụng phụ như buồn nôn, tê bì, teo cơ, thối móng đã quật ngã “chiến binh” từng chống đẩy 300 cái mỗi ngày. Có lúc, Tuấn suy sụp, thu mình cô độc và sợ bị lãng quên.
Cùng cảnh ngộ, chị Thùy Linh, 34 tuổi, cũng ở Đống Đa, nhận tin mắc ung thư biểu mô nhú tuyến giáp di căn hạch vào ba năm trước, đúng ngày con trai tròn một tuổi. Đây là loại u ác tính phổ biến nhất của tuyến giáp, chiếm khoảng 80% trong tổng số các khối u ác tính của tuyến giáp.
Là người ăn xanh, tập luyện đều đặn, Linh không thể tin ung thư lại gõ cửa vì cho rằng đây là “bệnh người già”. Chị nhớ lại những ngày lang thang đi dưới mưa, “vỡ vụn khi nghĩ đến cảnh không thể đồng hành cùng con, đồng thời lo sợ bản thân trở thành gánh nặng tài chính cho bố mẹ già”.
Ung thư, căn bệnh vốn được mặc định cho người lớn tuổi, đang ngày càng xuất hiện ở những người trẻ. Các bệnh viện đang ghi nhận sự gia tăng đáng báo động các ca ung thư vú, dạ dày, đại tràng ở độ tuổi thanh niên, thậm chí là sinh viên, học sinh.
TS.BS Lê Tuấn Anh, Giám đốc Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết ung thư phổi tại các nước Âu Mỹ bệnh thường gặp ở nhóm 65-70 tuổi, còn nghiên cứu mới đây ở Việt Nam, con số này thấp hơn khoảng 10 năm. Những yếu tố nguy cơ hàng đầu gồm hút thuốc lá, hít khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí, tiền sử gia đình và tiếp xúc lâu dài với môi trường độc hại.
Tại Hội thảo hàng năm phòng chống ung thư TP HCM cuối năm 2023, các chuyên gia nhìn nhận khuynh hướng một số bệnh nhân ung thư như vú, đại tràng có độ tuổi trẻ hơn và một số loại ung thư có tỷ lệ mắc tăng như giáp, dạ dày, tiền liệt tuyến.
Trên toàn cầu, một nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra kể từ năm 1990, tỷ lệ mắc ung thư khởi phát sớm (chẩn đoán ở người dưới 50 tuổi) tăng gần 80% và dự kiến sẽ tăng thêm 31% vào năm 2030.
Các chuyên gia chỉ ra một mạng lưới phức tạp các yếu tố, từ di truyền, môi trường sống ô nhiễm, đến các lỗi ADN tự phát là nguyên nhân gây nên tình trạng ung thư trẻ hóa.
Tuy nhiên, PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh cơ chế phát triển ung thư ở mỗi người là khác nhau. Điều này giải thích vì sao có người hút thuốc không bị bệnh, trong khi người có lối sống lành mạnh vẫn có thể mắc ung thư. Ngay cả khi tự nấu ăn, việc kiểm soát hoàn toàn nguồn gốc thực phẩm hay các thói quen xấu như tích trữ đồ ăn sai cách cũng là một thách thức.
Theo bà Phương, con số người trẻ mắc ung thư tăng một phần đến từ sự phát triển của y học hiện đại và nhận thức của người dân về khám sức khỏe định kỳ được nâng cao, đặc biệt ở nhóm có tiền sử gia đình ung thư. Công nghệ nội soi và các phương pháp tầm soát không xâm lấn giúp phát hiện tổn thương tốt hơn, sớm hơn; các xét nghiệm như tìm hồng cầu ẩn trong phân giúp sàng lọc nhóm nguy cơ cao.
Nhận chẩn đoán ung thư là một cú sốc làm đảo lộn cuộc sống, nhưng với người trẻ, tác động tâm lý còn nặng nề hơn. Các chuyên gia cho biết họ thường không có sự chuẩn bị vì luôn nghĩ “ung thư là chuyện của người già”. Việc học hành, sự nghiệp bị gián đoạn, gánh nặng tài chính đè lên gia đình, cùng với những thay đổi về ngoại hình do hóa trị, tất cả tạo nên một cuộc khủng hoảng toàn diện, gây ra cảm giác tội lỗi và tự ti sâu sắc.
Tuy nhiên, các bác sĩ khẳng định một số loại ung thư, tỷ lệ khỏi bệnh trên 5 năm vượt 90% nếu phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị kịp thời, như ung thư vú, tuyến giáp, tiền liệt tuyến, đại tràng… Nhiều bệnh nhân chữa trị ổn định 10 năm, 20 năm, 30 năm. Do đó, việc tầm soát sức khỏe định kỳ, ngay cả khi cơ thể không có triệu chứng bất thường đóng vai trò rất quan trọng.
Bên cạnh đó, người trẻ vẫn cần ăn uống lành mạnh, tránh “độc tố” hàng ngày bằng cách hạn chế đồ chiên rán, nướng khét, thịt chế biến sẵn; giảm đường, nước ngọt, rượu bia; uống đủ nước, tăng cường rau xanh. Tập thể dục đều đặn, ngủ đủ và đặc biệt là giảm stress bằng cách tránh thức khuya, làm việc quá sức, tắt các thiết bị trước khi ngủ. Để dù có không may mắc ung thư, cơ thể vẫn đủ sức chiến đấu với bệnh.
Sau 7 tháng kiên trì, Mạnh Tuấn đã nhận kết quả kỳ tích: khối u biến mất, chỉ còn lại khối xơ không còn tế bào ác tính. Anh chính thức đạt trạng thái “lui bệnh hoàn toàn” và trở lại cuộc sống để truyền cảm hứng cho cộng đồng. Chị Linh cũng được tiếp thêm hy vọng khi biết rằng phát hiện sớm giúp việc điều trị đạt hiệu quả cao, thậm chí có thể khỏi hoàn toàn.
Trưa 13-5, theo thông tin từ Bệnh viện Nhi đồng 2, bệnh viện này vừa tiếp nhận và điều trị cho bé gái D.A. (7 tuổi) ngụ ở TP.HCM nhập viện trong tình trạng rối loạn tâm thần cấp tính sau khi sử dụng miếng dán chống say tàu xe chứa hoạt chất scopolamine.
Theo người nhà, trưa 2-5, bé cùng mẹ từ quê vào TP.HCM bằng xe khách. Do lo ngại con mệt và say xe vì kẹt đường kéo dài, người mẹ đã dán cho bé hai miếng chống say sau tai trong suốt khoảng 5 giờ đồng hồ.
Trong khi đó, theo khuyến cáo, miếng dán chống say tàu xe không dùng cho trẻ dưới 8 tuổi; trẻ từ 8-15 tuổi, người có cân nặng dưới 40kg chỉ được dùng 1/2 miếng dán này.
Sau khi về nhà, bé bắt đầu xuất hiện các biểu hiện bất thường như mất ngủ, thức trắng đêm, nói nhảm, mất kiểm soát hành vi, có lúc đột ngột ngã quỵ. Bé đồng thời sốt 38,2 độ C nên được gia đình đưa vào bệnh viện cấp cứu.
Tại khoa nhiễm, các bác sĩ đã tiến hành thăm khám, loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm như viêm não, viêm màng não. Qua khai thác bệnh sử và tìm hiểu việc sử dụng thuốc trước đó, bác sĩ nhận định nhiều khả năng bé gặp tác dụng phụ do scopolamine trong miếng dán chống say tàu xe.
Bệnh nhi được theo dõi sát tại phòng cấp cứu của khoa nhiễm. Khoảng 12 giờ sau, các biểu hiện loạn thần giảm dần và được chuyển sang phòng điều trị thường. Sau 3 ngày điều trị, bé hồi phục hoàn toàn, tỉnh táo và sinh hoạt bình thường.
Ngày 29-5, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế thông tin báo cáo của 5 đoàn kiểm tra liên ngành Trung ương và 34 tỉnh, thành phố trong Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026.
Theo báo cáo, trong thời gian một tháng triển khai cao điểm, cả nước đã thành lập 3.392 đoàn kiểm tra liên ngành và chuyên ngành từ cấp tỉnh đến cấp xã. Các đoàn tập trung kiểm tra cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, bếp ăn tập thể, dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố, chợ đầu mối, siêu thị, cơ sở giết mổ, vận chuyển thực phẩm…
Trong tổng số 62.052 cơ sở được kiểm tra, có 5.749 cơ sở vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Trong đó 3.687 cơ sở bị xử lý bằng hình thức phạt tiền, tổng số tiền xử phạt hơn 22,4 tỉ đồng.
Ngoài xử phạt hành chính, lực lượng chức năng còn đình chỉ hoạt động 29 cơ sở, tước quyền sử dụng giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với 7 cơ sở và chuyển hồ sơ 17 trường hợp sang cơ quan điều tra để tiếp tục xử lý.
Khoảng 15 tấn hàng hóa không rõ nguồn gốc đã bị tịch thu, gồm da bì lợn, xúc xích, bánh kẹo, thực phẩm đông lạnh… Đồng thời 110 cơ sở buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm với tổng giá trị hơn 3,35 tỉ đồng.
Các sản phẩm bị tiêu hủy chủ yếu là thực phẩm không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng hoặc không bảo đảm chất lượng như chân gà, mực đông lạnh, bánh kẹo, mì ăn liền, cơm cháy, si rô, khoai tây chiên…
Theo Cục An toàn thực phẩm, các vi phạm phổ biến được phát hiện trong đợt kiểm tra chủ yếu liên quan điều kiện vệ sinh cơ sở, trang thiết bị, dụng cụ chế biến thực phẩm. Ngoài ra còn có vi phạm về quảng cáo thực phẩm và kinh doanh sản phẩm không bảo đảm chất lượng.
Kết quả kiểm nghiệm cho thấy trong 1.821 mẫu được kiểm tra tại phòng thí nghiệm, có 25 mẫu không đạt, chiếm 1,37%. Với xét nghiệm nhanh, trong số 17.419 mẫu được kiểm tra có 1.330 mẫu không đạt, tương đương 7,6%.
Nhiều địa phương đã tăng cường kiểm tra bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học, cơ sở thức ăn đường phố; đồng thời phối hợp liên ngành giữa y tế, nông nghiệp, công thương, công an để phát hiện và xử lý vi phạm.
Tuy vậy cơ quan chức năng cũng thừa nhận công tác quản lý an toàn thực phẩm vẫn còn nhiều khó khăn, nhất là tại tuyến cơ sở.
Theo đánh giá của các đơn vị, số lượng lớn cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ thường xuyên biến động, không có địa chỉ cố định khiến việc kiểm tra, xử phạt gặp nhiều trở ngại. Trong đợt cao điểm vừa qua vẫn có 2.045 cơ sở vi phạm chỉ bị nhắc nhở, chưa xử lý hành chính.
Bên cạnh đó tình trạng buôn lậu, sản xuất hàng giả là thực phẩm, thực phẩm không rõ nguồn gốc vẫn diễn biến phức tạp. Hoạt động quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe sai quy định trên mạng xã hội tiếp tục gây bức xúc và khó kiểm soát.
Cục An toàn thực phẩm cho rằng thời gian tới cần tiếp tục siết chặt kiểm soát thực phẩm nhập lậu, thực phẩm kinh doanh trên môi trường mạng. Đồng thời tăng cường năng lực cho tuyến cơ sở về nhân lực, kinh phí và trang thiết bị kiểm tra để kịp thời phát hiện, cảnh báo nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Theo báo cáo, Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm (bệnh truyền nhiễm nhóm A1) có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao (có thể tới 90%). Vi rút Ebola lây truyền sang người từ động vật hoang dã mang vi rút như dơi ăn quả, nhím và các loài linh trưởng. Sau khi xâm nhập vào người, vi rút có thể lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, mô, phủ tạng hoặc các dịch cơ thể của người mắc bệnh hoặc người tử vong do bệnh Ebola hoặc qua tiếp xúc với bề mặt, vật dụng bị nhiễm các dịch cơ thể này như quần áo, chăn, ga, gối, đệm và dụng cụ chăm sóc người bệnh.
Hiện chỉ có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh Ebola do chủng Ebola, chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu bệnh gây ra bởi các chủng khác như: Sudan và Bundibugyo (chủng Bundibugyo được xác định là vi rút gây nên đợt dịch bệnh hiện nay tại CHDC Congo và Uganda).
Về công tác phòng chống bệnh do vi rút Ebola tại VN, báo cáo cho biết Bộ Y tế đã phối hợp các bộ ngành, địa phương khẩn trương triển khai các biện pháp phòng chống dịch: rà soát hướng dẫn phòng chống dịch, hiện đã có đầy đủ hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật về giám sát và phòng chống bệnh do vi rút Ebola; chẩn đoán, điều trị bệnh do vi rút Ebola…; cập nhật về tình hình dịch bệnh Ebola và khuyến cáo người dân chủ động phòng chống dịch bệnh; thường xuyên trao đổi với Văn phòng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại VN để theo sát diễn biến tình hình dịch tại CHDC Congo và Uganda, đánh giá nguy cơ dịch bệnh đối với VN, từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp.
Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát, phòng chống bệnh do vi rút Ebola ngay tại khu vực cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng; phối hợp cơ quan xuất nhập cảnh để rà soát hành khách trở về từ 2 quốc gia đang có dịch, khuyến cáo tự theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày.
Các viện vệ sinh dịch tễ, viện Pasteur sẵn sàng hỗ trợ các địa phương công tác phòng chống dịch bệnh, lấy mẫu, tiếp nhận mẫu bệnh phẩm xét nghiệm chẩn đoán; sẵn sàng các đội đáp ứng nhanh phòng chống dịch kịp thời khi có ca bệnh xâm nhập.
Về năng lực xét nghiệm, Bộ Y tế cho biết đảm bảo năng lực xét nghiệm, chẩn đoán xác định bệnh Ebola. Đến nay, Viện Vệ sinh dịch tễ T.Ư và Viện Pasteur TP.HCM đã có đầy đủ trang thiết bị, nhân lực, phòng an toàn sinh học cấp 3 để xét nghiệm chẩn đoán xác định vi rút Ebola bằng phương pháp giải trình tự gien. Sinh phẩm chẩn đoán đặc hiệu theo hướng dẫn của WHO đang được vận chuyển tới VN.
Cùng ngày, Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) có công văn hỏa tốc gửi các sở y tế và các bệnh viện trong toàn quốc về việc chủ động phòng chống bệnh do vi rút Ebola.
Theo đó, Cục đề nghị các cơ sở khám chữa bệnh, sở y tế các tỉnh thành chỉ đạo các cơ sở thuộc phạm vi quản lý tăng cường công tác phòng chống dịch bệnh trong cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt lưu ý các trường hợp mới đến nước đã hoặc đang có dịch trong vòng 21 ngày. Tăng cường thực hiện, kiểm tra, giám sát thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở khám chữa bệnh, thực hiện việc sàng lọc, phân loại, cách ly nghiêm ngặt tất cả các trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc vi rút Ebola tại cơ sở điều trị. Thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin kịp thời về tình hình dịch trên thế giới và các biện pháp phòng chống, truyền thông về tình hình dịch bệnh để người dân không hoang mang lo lắng và thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh.
Phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh để cách ly, phối hợp với các cơ sở dự phòng để xét nghiệm, chẩn đoán, điều trị và kiểm soát theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Đồng thời, rà soát, kiểm tra, chuẩn bị các phương tiện phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế, điều kiện cách ly, năng lực chẩn đoán, điều trị để sẵn sàng tiếp nhận người mắc bệnh do vi rút Ebola.
