Đất hiếm là nhóm nguyên tố kim loại cần thiết cho việc chế tạo sản phẩm dân dụng lẫn thiết bị quân sự. Một vài gram có thể đủ dùng để chế tạo tivi hoặc máy tính xách tay nhưng cần đến hàng trăm gram để chế tạo một quả tên lửa Tomahawk hoặc Patriot.
Theo AFP ngày 13.5, Mỹ đang nỗ lực thiết lập chuỗi cung ứng đất hiếm nhằm tái nạp kho vũ khí giữa xung đột Iran. Viện Chính sách công Payne tại Trường đại học Mỏ Colorado (Mỹ) ước tính lực lượng Mỹ đã phóng hàng ngàn quả tên lửa xuống các mục tiêu Iran từ ngày 28.2, ngày bắt đầu xung đột.
Bên cạnh đó, Lầu Năm Góc đang ráo riết thúc đẩy các công ty như MP Materials hay REalloys đẩy nhanh tiến độ thiết lập chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập vì chỉ còn chưa đầy 8 tháng nữa là đến thời điểm lệnh cấm sử dụng đất hiếm Trung Quốc trong toàn bộ hệ thống quốc phòng Mỹ có hiệu lực.
Theo giáo sư Roderick Eggert tại Trường đại học Mỏ Colorado, sẽ mất thời gian để các đối thủ gia tăng năng lực đủ để giảm đáng kể thị phần của các nhà sản xuất đất hiếm Trung Quốc, nước đang kiểm soát khoảng 90% năng lực xử lý đất hiếm toàn cầu.
Chuyên gia Mahnaz Khan, Phó chủ tịch Viện nghiên cứu Đẩy nhanh chính sách Silverado (Mỹ) đánh giá xung đột Trung Đông đang chỉ ra loại khoáng sản nào là cần thiết cũng như những điểm yếu trong chuỗi cung ứng. Bà cho rằng việc thiếu hụt nguồn cung có thể làm gia tăng sức ép lên năng lực tái sản xuất vũ khí của Mỹ vì đất hiếm được sử dụng trong mọi thứ, từ máy bay không người lái (UAV), tên lửa đánh chặn, cho đến tên lửa dẫn đường, máy bay chiến đấu.
Hồi cuối tháng 4, Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ) dự báo việc khôi phục kho vũ khí đang cạn dần và bổ sung đến mức mong muốn sẽ cần nhiều năm.
Trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump (2017-2021) và nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden (2021-2025), thị phần sản xuất đất hiếm của Mỹ đã tăng từ 3% lên 13% tổng sản xuất toàn cầu nhờ việc trợ giá và ưu đãi thuế.
Tuy nhiên, cho đến năm 2025, chỉ có một mỏ đất hiếm lớn hoạt động đó là mỏ tại Mountain Pass ở bang California, do MP Materials vận hành. Chính phủ Mỹ nắm 15% cổ phần công ty này.
Vào tháng 7.2025, công ty Ramaco Resources mở mỏ đất hiếm đầu tiên trong hơn 70 năm tại bang Wyoming nhưng đến nay chưa khai thác. Có 9 dự án khác đang được phát triển tại các bang Montana, Wyoming và Nebraska.
Bên cạnh việc khai thác, Mỹ cũng đang tập trung vào mảng tái chế để bổ trợ cho chuỗi cung ứng. Ngoài ra, chính quyền ông Trump cũng hướng đến hợp tác với nước ngoài như việc hỗ trợ công ty USA Rare Earth (chính phủ Mỹ năm 10% cổ phần) mua lại nhà sản xuất Serra Verde của Brazil.
Trong vài tháng qua, Mỹ cũng đã đạt thỏa thuận với các quốc gia sản xuất khác như Úc, Cộng hòa Dân chủ Congo, Rwanda và Thái Lan.
Khai thác là bước đầu tiên trong quá trình sản xuất đất hiếm. Sau khi khai thác, nguyên liệu thô còn phải qua bước tinh chế và tách chiết các nguyên tố ra riêng trước khi chế biến.
Tách chiết là bước giúp Trung Quốc thống trị lĩnh vực đất hiếm. Tính đến năm 2025, Trung Quốc kiểm soát 91% sản lượng tách chiết toàn cầu, theo Cơ quan Năng lượng quốc tế.
Tổng giám đốc điều hành MP Materials James Litinsky cho biết công ty sẽ lập tức triển khai hoạt động tách chiết đất hiếm tại Mountain Pass. Vào tháng 1, công ty Energy Fuels (Mỹ) nắm quyền kiểm soát công ty ASM của Úc và lên kế hoạch xây cơ sở tách chiết mới tại Mỹ.
USA Rare Earth cũng đã đầu tư vào công ty đất hiếm Carester của Pháp và đang hợp tác hoàn thiện quy trình tách chiết.
Ở cuối chuỗi cung ứng, các công ty Vulcan Elements và eVAC Magnetics từ năm ngoái đã bắt đầu chế tạo nam châm vĩnh cửu, thành phần cực quan trọng của các hệ thống vũ khí hiện đại. “Chúng tôi không chỉ bán nam châm. Chúng tôi mang lại một chuỗi cung ứng an toàn, độc lập khỏi Trung Quốc. Ưu tiên của chúng tôi là đảm bảo Mỹ và đồng minh có thể tiếp cận với nam châm mà họ cần cho an ninh quốc gia và sức chống chịu kinh tế”, CEO Vulcan Elements John Maslin nói.
Ông Maslin cho rằng việc Mỹ có thể hoàn toàn tự chủ về đất hiếm, từ khai thác cho đến bán nam châm vĩnh cửu, không còn là viễn cảnh xa vời. “Ngành công nghiệp phải đổi mới và nhảy cóc, không chỉ sao chép Trung Quốc”, ông Maslin nói.
Phát biểu tại cuộc họp báo diễn ra ở nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi của Nhật Bản hôm 24/6, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Mariano Grossi trích dẫn bản ghi nhớ hợp tác giữa Mỹ và Iran, bác bỏ tuyên bố của Tehran rằng các địa điểm làm giàu uranium bị tập kích "nằm ngoài tầm với" của các thanh sát viên.
Người đứng đầu cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc đã đưa ra tín hiệu rõ ràng nhất cho đến nay rằng các thanh sát viên sẽ được tiếp cận các địa điểm làm giàu uranium của Iran, bác bỏ những tuyên bố mâu thuẫn từ cả Washington và Tehran, vốn đã làm lu mờ các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn lịch sử tuần trước.
Ông Grossi khẳng định, bản ghi nhớ hợp tác được cả hai tổng thống ký kết là "quá rõ ràng" và "không thể mơ hồ".
"Tôi có thể hiểu những tuyên bố chính trị, đó là một phần của thực tế, nhưng điều cơ bản mà tôi muốn nhắc nhở và thu hút sự chú ý của các bên liên quan là đã có một Bản ghi nhớ hợp tác, được cả hai tổng thống ký kết", ông Grossi nói với báo giới.
Ông nhấn mạnh thỏa thuận này "nêu rõ ràng rằng các hoạt động hạt nhân sẽ được thực hiện liên quan đến các cơ sở vật chất hạt nhân sẽ được IAEA giám sát - bằng mọi cách".
"Rõ ràng, để làm được điều đó, chúng ta sẽ phải thanh kiểm tra. Cho dù việc này xảy ra vào ngày kia, trong một tuần hay trong 10 ngày nữa, điều đó quan trọng, nhưng không phải là điều thiết yếu. Điều này chắc chắn sẽ xảy ra", ông nói thêm.
Trong cuộc phỏng vấn với kênh truyền hình NHK, ông Grossi cũng cho biết ưu tiên hàng đầu sẽ là xác định chính xác vị trí của lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao. “Nhìn chung, chúng tôi có hình dung về những địa điểm này, nhưng Iran cần thông báo cho chúng tôi vị trí chính xác. Do một số kho lưu trữ đã bị phá hủy trong các cuộc tấn công, nên cần xem xét cách thức tiến hành kiểm tra”, người đứng đầu IAEA cho biết.
Ông xác nhận trong thời gian tới sẽ thảo luận với phía Tehran về quy trình và lịch trình thanh sát. Tổng Giám đốc IAEA nhấn mạnh, cơ quan này sẽ không huy động bất kỳ nước thứ ba nào tham gia các cuộc thanh sát.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Iran Masoud Pezeshkian đã ký bản ghi nhớ vào tuần trước, cam kết "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự" và bắt đầu thời hạn 60 ngày để giải quyết các vấn đề còn tồn đọng - chủ yếu là tương lai của chương trình hạt nhân của quốc gia Hồi giáo.
Nhưng vấn đề về việc IAEA tiếp cận các địa điểm làm giàu uranium đã nổi lên là điểm yếu gây tranh cãi nhất của thỏa thuận.
Hôm 23/6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei, nói với các phóng viên ở Tehran rằng các thanh sát viên của IAEA không có kế hoạch kiểm tra các địa điểm hạt nhân bị Mỹ và Israel tấn công năm ngoái, trái ngược hoàn toàn với những phát biểu của Phó Tổng thống Mỹ J.D.Vance một ngày trước đó.
Kể từ khi Israel phát động cuộc chiến 12 ngày chống lại Iran vào tháng 6/2025, IAEA đã bị ngăn cản tiếp cận các địa điểm làm giàu uranium, nơi Tehran được cho là đang nắm giữ đủ lượng uranium được làm giàu cao để có thể chế tạo tới 10 vũ khí hạt nhân, nếu nước này lựa chọn hướng đi đó. Tuy nhiên, Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình là vì mục đích hòa bình.
IAEA đã được phép đến thăm một số địa điểm không bị ảnh hưởng, chẳng hạn như nhà máy điện hạt nhân Bushehr, nhưng do không được tiếp cận các cơ sở làm giàu uranium khác nên cho biết không thể xác minh tình trạng kho dự trữ uranium của Iran hoặc kiểm tra các hệ thống ly tâm được sử dụng để làm giàu.
Cả Iran và IAEA đều nói rằng Tehran không làm giàu uranium, nhưng các chuyên gia về chống phổ biến vũ khí hạt nhân vẫn lo ngại rằng quốc gia Hồi giáo này có thể đang chuyển kho dự trữ của mình đến các địa điểm bí mật.
Iran có điểm đặc biệt là quốc gia duy nhất trên thế giới làm giàu uranium đến độ tinh khiết 60% mà không có chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân bởi đây là mức độ chỉ thấp hơn một chút so với cấp độ chế tạo vũ khí.
Chính quyền thành phố Thẩm Dương hôm nay ban bố cảnh báo đỏ và nâng mức phản ứng với lũ lụt lên cao nhất, khi bão Bavi di chuyển lên hướng bắc gây mưa như trút xuống khu vực này.
Cơ quan khí tượng địa phương dự báo mưa lớn sẽ tiếp tục đổ xuống Thẩm Dương trong ngày 14/7, với lượng mưa tích lũy có thể lên tới 60-160 mm. Những trận mưa như trút từ tối 12/7 đã khiến nhiều tuyến đường ở thành phố ngập sâu, buộc nhiều trường học, doanh nghiệp phải đóng cửa.
Dù vậy, hình ảnh do đài truyền hình PhoenixTV công bố cho thấy người dân Thẩm Dương đã tận dụng cơ hội này để ra đường bơi lội, chèo thuyền, lướt ván trong nước lũ, dù xung quanh họ là hàng loạt ôtô bị nước nhấn chìm.
Bavi là một trong những cơn bão mạnh nhất đổ bộ vào Trung Quốc đại lục năm nay. Giới chức cảnh báo cơn bão sẽ gây mưa xối xả trên khắp các tỉnh Cát Lâm, Liêu Ninh, Hà Bắc, Sơn Đông, Giang Tô và An Huy, làm trầm trọng thêm nguy cơ lũ lụt ở những khu vực đã bị ngập lụt do những trận mưa trước đó.
Tại tỉnh Hà Bắc, các tuyến đường ở huyện Khoan Thành đã ngập hơn 2 mét trong nước lũ. Khoan Thành là địa phương có khoảng 240.000 dân, nằm bên bờ sông Luan.
Video trên mạng xã hội cho thấy nước lũ dâng cao đã cuốn trôi loạt ôtô trên đường phố Khoan Thành.
Đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV đưa tin khoảng 1.800 người dân ở Khoan Thành bị mắc kẹt, trong khi chính quyền cho biết việc di dời và đưa người dân tới nơi an toàn là ưu tiên hàng đầu.
Tại tỉnh Cát Lâm lân cận, nhiều thành phố cũng tạm ngừng hoạt động giao thông và dạy học từ sáng ngày 13/7, sau khi mưa lớn đổ xuống khu vực miền trung và miền đông.
Trung Quốc áp dụng hệ thống cảnh báo thời tiết 4 cấp độ bằng mã màu, trong đó màu đỏ biểu thị điều kiện khắc nghiệt nhất, tiếp theo là màu cam, vàng và xanh lam.
Bão Bavi, bao phủ một khu vực có diện tích bằng nước Pháp, hình thành ở Thái Bình Dương cách đây 13 ngày. Hình dáng của nó vẫn gần như nguyên vẹn vào ngày 13/7, ngay cả sau khi đổ bộ vào miền đông Trung Quốc vào đêm 11/7, khiến nó trở thành cơn bão nhiệt đới tồn tại lâu nhất ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong năm nay.
Theo Hãng thông tấn Tass, ngày 1-4, Bộ Quốc phòng Nga cho biết một máy bay vận tải quân sự An-26 đã mất liên lạc khi đang thực hiện chuyến bay theo lịch trình tại bán đảo Crimea vào lúc 18h ngày 31-3 (giờ Matxcơva), sau đó xác nhận máy bay này đã rơi.
"Lực lượng tìm kiếm cứu nạn đã xác định được vị trí rơi của máy bay An-26. Theo báo cáo từ hiện trường, toàn bộ 6 thành viên phi hành đoàn và 23 hành khách trên máy bay đã thiệt mạng", Bộ Quốc phòng Nga cho biết.
Không có dấu hiệu cho thấy máy bay bị tác động bên ngoài. Nguyên nhân sơ bộ của vụ việc được xác định là do trục trặc kỹ thuật. Ủy ban của Bộ Quốc phòng Nga đang làm việc tại hiện trường.
Một nguồn tin tại hiện trường tiết lộ với Tass rằng chiếc máy bay gặp nạn đã đâm vào một vách đá.
Máy bay vận tải quân sự An-26 được đưa vào sử dụng từ năm 1968. Đây là phiên bản phát triển mạnh hơn của An-24 với phần cửa đuôi để bốc dỡ hàng và phần đuôi được thiết kế lại phục vụ mục đích quân sự.
Hai động cơ Ivchenko AI-24VT giúp máy bay đạt tốc độ hành trình khoảng 435km/h. Máy bay này có khả năng chở 42 hành khách cùng hành lý trong tầm bay khoảng 1.800km.
Theo trang Avia Pages, An-26 được xem là lựa chọn hàng đầu để đến những nơi khó tiếp cận, do máy bay này hoạt động hiệu quả ở những nơi mà đường băng gần không còn tồn tại, nằm trong rừng rậm hay vùng lãnh nguyên.
Vùng lãnh nguyên (tundra) là một loại địa hình đặc trưng ở các vùng cực, chủ yếu gần Bắc Cực và Nam Cực, với điều kiện khí hậu khắc nghiệt và đất đóng băng vĩnh cửu.
An-26 có thể chở người tới các khu mỏ xa xôi, vận chuyển binh lính qua địa hình hiểm trở, hoặc chở hàng đến những nơi chỉ phù hợp với máy bay nhỏ, đơn giản.
