Trong môi trường làm việc hiện đại, tiếng ồn thường được xem là yếu tố gây xao nhãng, giảm năng suất và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng không phải tất cả các loại tiếng ồn đều có hại. Một số loại “tiếng ồn màu” như tiếng ồn trắng và tiếng ồn nâu, với đặc tính âm thanh ổn định, có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe nghề nghiệp, giúp tăng cường sự tập trung, giảm căng thẳng và cải thiện trí nhớ.
Hai sắc thái của âm thanh: Tiếng ồn trắng, tiếng ồn nâu
Tiếng ồn trắng, được biết đến rộng rãi, là một loại âm thanh nền ngẫu nhiên bao gồm tất cả các tần số âm thanh trong phổ nghe được. Đặc điểm này giúp tiếng ồn trắng loại bỏ hiệu quả các âm thanh gây phiền nhiễu khác, hỗ trợ người dùng dễ ngủ hoặc tập trung vào công việc.
Các thiết bị tạo tiếng ồn trắng đã được chứng minh là có khả năng giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Tuy nhiên, tiếng ồn trắng đôi khi có âm thanh rè rè đặc trưng, có thể gây khó chịu cho một số người. Đây là lúc tiếng ồn nâu nổi lên như một lựa chọn ưu việt hơn cho năng suất làm việc.
Tiếng ồn nâu, được đặt tên theo nhà khoa học Robert Brown và “chuyển động Brownian”, là loại âm thanh nhấn mạnh các tần số thấp hơn và chứa ít tần số cao.
Âm thanh này mô phỏng “chuyển động ngẫu nhiên” của các hiện tượng tự nhiên như mưa, sóng vỗ hoặc sấm sét. Nhiều người nhận thấy âm thanh trầm, nặng của tiếng ồn nâu rất lý tưởng để kích thích não bộ hoặc làm dịu tâm trí trong những giờ làm việc căng thẳng, mà không gây xao nhãng hay khó chịu như tiếng ồn trắng.
Tối ưu hóa hiệu quả của tiếng ồn màu
Để tận dụng tối đa lợi ích của tiếng ồn màu, việc sử dụng chúng để kích thích não bộ đồng thời ngăn chặn các yếu tố gây xao nhãng là rất quan trọng. Điều này đặc biệt hữu ích cho những người bị quá tải giác quan, tăng động giảm chú ý (ADHD) hoặc thiếu dopamine.
Sử dụng tai nghe ngủ phù hợp là một phương pháp hiệu quả. Những chiếc tai nghe này được thiết kế để chặn âm thanh bên ngoài và mang lại sự thoải mái khi đeo trong nhiều giờ, không chỉ giúp cải thiện giấc ngủ mà còn hỗ trợ năng suất làm việc ban ngày.
Dù lựa chọn tiếng ồn trắng hay tiếng ồn nâu, việc sử dụng máy tạo âm thanh có thể thay đổi đáng kể không gian làm việc. Sự lựa chọn loại tiếng ồn màu phù hợp nhất phụ thuộc vào sở thích cá nhân.
Các chuyên gia sức khỏe ngày càng khuyến nghị tiếng ồn nâu như một giải pháp tối ưu cho sự tập trung, công việc và năng suất tổng thể.
Những năm gần đây liên tục nằm trong nhóm nóng nhất từng được ghi nhận, phản ánh xu hướng nhiệt độ trung bình toàn cầu tiếp tục gia tăng.
Trong bối cảnh nhu cầu làm mát tăng cao, điện mặt trời được xem là giải pháp giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, nghịch lý là nhiệt độ quá cao lại khiến chính các tấm pin mặt trời hoạt động kém hiệu quả hơn.
Các tấm pin mặt trời tạo ra điện khi photon trong ánh sáng Mặt Trời kích thích các electron bên trong vật liệu bán dẫn, tạo thành dòng điện. Tuy nhiên, khi nhiệt độ của tế bào quang điện tăng lên, dao động của các nguyên tử trong vật liệu cũng mạnh hơn, làm giảm điện áp đầu ra và kéo theo hiệu suất chuyển đổi điện năng suy giảm.
Theo điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn (STC), hiệu suất của tấm pin được đo ở nhiệt độ tế bào quang điện 25°C. Trên thực tế, với phần lớn các tấm pin silicon thương mại, hiệu suất thường giảm khoảng 0,3-0,5% cho mỗi 1°C nhiệt độ tế bào tăng vượt ngưỡng này.
Trong những đợt nắng nóng, nhiệt độ bề mặt tấm pin có thể vượt 60°C, thậm chí cao hơn, khiến sản lượng điện giảm khoảng 15-25%, tùy theo công nghệ chế tạo và hệ số nhiệt của từng loại pin. Nếu hệ thống không được thiết kế để tản nhiệt hiệu quả, mức suy giảm này có thể còn lớn hơn.
Giữ tấm pin mát hơn để duy trì hiệu suất
Mặc dù không thể kiểm soát nhiệt độ môi trường, người dùng vẫn có thể hạn chế tình trạng quá nhiệt bằng cách tối ưu thiết kế hệ thống điện mặt trời.
Khi lắp đặt trên mái nhà, các tấm pin không chỉ hấp thụ nhiệt từ ánh nắng mà còn chịu lượng nhiệt tỏa lên từ mái. Vì vậy, các chuyên gia khuyến nghị tạo một khoảng hở khoảng 10-20cm giữa mái và tấm pin để không khí lưu thông tự nhiên, giúp tản nhiệt hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, bộ biến tần (inverter) - thiết bị chuyển đổi dòng điện một chiều từ tấm pin thành dòng điện xoay chiều để sử dụng - cũng cần được lắp đặt ở nơi thông thoáng, tránh ánh nắng trực tiếp nhằm hạn chế hiện tượng quá nhiệt và duy trì hiệu suất vận hành của toàn hệ thống.
Trong tương lai, các nhà khoa học đang nghiên cứu những vật liệu và lớp phủ mới có khả năng tản nhiệt tốt hơn nhưng vẫn duy trì hiệu quả hấp thụ ánh sáng. Những công nghệ này được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống điện mặt trời hoạt động ổn định hơn trong điều kiện nắng nóng ngày càng cực đoan do biến đổi khí hậu.
Theo Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (Jet Propulsion Laboratory - JPL) của NASA, tiểu hành tinh tên gọi 2003 LN6, được ước tính ước tính có đường kính khoảng 98-223 feet (30-68m) sẽ tiến đến điểm gần Trái Đất nhất vào ngày 18/6 ở khoảng cách 880.000 dặm (khoảng 1,42 triệu km).
Tiểu hành tinh 2003 LN6 đang ở khu vực chòm sao Lyra trên bầu trời. Theo các dữ liệu quan sát, 2003 LN6 đi qua bầu trời vào lúc 01h11 UTC (tương đương 08h11 cùng ngày theo giờ Việt Nam) và đạt vị trí cao nhất khoảng 77,5 độ so với đường chân trời.
NASA nhận định về 2003 LN6
Kỹ sư an ninh thông tin kiêm nhà khoa học dữ liệu của NASA Tony Rice chia sẻ với Newsweek, các tiểu hành tinh tiếp cận Trái Đất là hiện tượng phổ biến trong thiên văn học.
Ông cho biết trong tháng 6, giới quan sát đã ghi nhận một số lần tiếp cận đáng chú ý của các vật thể gần Trái Đất, trong đó có 2026 LS1 và 2026 LX. Tuy nhiên, các sự kiện này không gây ra mối đe dọa đối với Trái Đất.
Theo NASA, các tiểu hành tinh có kích thước khoảng 30 feet (tương đương 9m) có thể đi vào khí quyển Trái Đất khoảng mỗi 10 năm một lần. Những vật thể này thường tạo ra hiện tượng quả cầu lửa (fireball) kèm sóng xung kích khi đi vào khí quyển, đôi khi có thể làm vỡ cửa kính, nhưng nhìn chung không gây thiệt hại đáng kể trên mặt đất.
Với các tiểu hành tinh lớn hơn, khoảng 500 feet (150m), NASA cho biết chúng có thể gây thiệt hại nghiêm trọng ở quy mô thành phố hoặc khu vực rộng lớn nếu va chạm xảy ra, tùy vị trí tác động. Tuy nhiên, những sự kiện như vậy được ước tính chỉ xảy ra khoảng 20.000 năm một lần.
Đối với các vật thể có kích thước trên 3.000 feet (khoảng 1km), NASA nhận định đây là nhóm có khả năng gây biến đổi trên phạm vi toàn cầu, song xác suất va chạm được đánh giá là rất thấp, khoảng 700.000 năm một lần.
Trung tâm Nghiên cứu Vật thể gần Trái Đất (CNEOS) của NASA hiện theo dõi các thiên thể trong phạm vi khoảng 30 triệu dặm (hơn 48 triệu km), đồng thời giám sát chặt chẽ hơn các vật thể đi vào vùng khoảng 5 triệu dặm (hơn 8 triệu km) tính từ Trái Đất.
Cơ quan này cũng đang phát triển và thử nghiệm các phương pháp phòng thủ hành tinh, nhằm đánh giá khả năng làm lệch quỹ đạo những vật thể có nguy cơ va chạm.
Con người có thể làm gì trước một tiểu hành tinh đang lao tới?
Năm 2022, sứ mệnh DART của NASA đã cố ý va chạm với tiểu hành tinh Dimorphos và thay đổi thành công quỹ đạo của nó, rút ngắn chu kỳ quỹ đạo 33 phút.
Dù Dimorphos không gây nguy hiểm cho Trái Đất nhưng thử nghiệm này đã chứng minh rằng việc làm chệch hướng tiểu hành tinh là một phương pháp phòng thủ hành tinh khả thi.
Hiện NASA đang phát triển NEO Surveyor, một đài quan sát đặt trong không gian dự kiến phóng vào năm 2027, nhằm phát hiện sớm và chính xác hơn các tiểu hành tinh và sao chổi có khả năng gây nguy hiểm cho Trái Đất.
Theo ông Rice, đài quan sát này có thể giúp các nhà nghiên cứu có thể dự đoán đường đi của các tiểu hành tinh gần Trái Đất với độ chính xác đáng kể.
“Các nhà thiên văn học trên khắp thế giới đang đóng góp các quan sát. Những dữ liệu này sẽ được sử dụng để tính toán xây dựng hệ thống trên”, ông nói.
Muỗi là loài động vật gây ra cái chết cho con người nhiều nhất. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trung bình mỗi năm muỗi gây ra cái chết cho khoảng 750.000 đến hơn 1 triệu người trên toàn cầu. Trong đó, số người chết do muỗi chủ yếu tại châu Phi và các quốc gia kém phát triển.
Sở dĩ như vậy vì muỗi là loài trung gian truyền nhiễm nhiều bệnh nguy hiểm như sốt rét, sốt xuất huyết, sốt vàng da, viêm não Nhật Bản…
Không chỉ hút máu người, muỗi còn hút máu các loài động vật có xương sống khác như động vật có vú, chim, bò sát…
Một kiến thức về loài muỗi nhiều người được học từ nhỏ là chỉ muỗi cái mới hút máu động vật, trong khi muỗi đực sống nhờ nhựa cây. Tuy nhiên, kiến thức này chưa hoàn toàn đầy đủ khiến nhiều người tưởng nhầm rằng muỗi cái cần hút máu động vật để sống.
Trên thực tế, cả muỗi cái lẫn muỗi đực đều hút nhựa cây, mật hoa và dịch quả để duy trì năng lượng hàng ngày.
Tuy nhiên, khác với muỗi đực, muỗi cái cần protein, sắt và các axit amin có trong máu của động vật để kích thích buồng trứng phát triển. Không có máu của các loài động vật, trứng trong cơ thể muỗi cái sẽ bị teo đi hoặc không thể hoàn thiện, khiến chúng không thể sinh sản.
Sau khi hút no máu, muỗi cái sẽ mất khoảng từ 2 đến 3 ngày để chuyển hóa toàn bộ số protein, sắt và axit amin trong máu hút được thành năng lượng để nuôi trứng.
Tùy vào mỗi loài muỗi, trung bình mỗi cá thể muỗi cái sẽ đẻ từ 100 đến 300 trứng mỗi lứa và trong suốt vòng đời, chúng sẽ đẻ từ 5 đến 10 lứa. Nghĩa là một con muỗi cái có thể đẻ tối đa lên đến 3.000 trứng trong suốt vòng đời của mình.
Muỗi cái sử dụng một cơ quan gọi là xúc giác hàm trên (còn gọi là tua hàm) để phát hiện khí carbon dioxide do con người và động vật thải ra khi thở. Muỗi cũng có thể xác định vị trí con người nhờ vào nhiệt độ cơ thể, mùi hương phát ra…
Muỗi tấn công vật chủ không phải chỉ bằng một mà đến 6 chiếc kim siêu nhỏ khác nhau trên đầu. Cách hút máu của muỗi cái là một quá trình hết sức đặc biệt, trong đó muỗi đóng vai trò như một “bác sĩ phẫu thuật”.
Khi đã tiếp cận được vật chủ, muỗi cái sẽ sử dụng 2 chiếc kim có răng cưa để cắt xuyên qua da; 2 chiếc kim khác đóng vai trò như kẹp phẫu thuật để giữ phần da bị rạch luôn mở; một chiếc kim dùng để bơm nước bọt có chứa chất chống đông máu và chiếc kim cuối cùng có nhiệm vụ hút máu vật chủ.
Nước bọt của muỗi có chứa hoạt chất chống đông máu, giúp muỗi hút máu được dễ dàng hơn. Ngoài ra, nước bọt của muỗi còn có vai trò như chất gây tê, chính là lý do khiến chúng ta khó phát hiện đang bị muỗi hút máu.
Muỗi đực không có khả năng hút máu vì chúng không có các bộ phận cần thiết để đâm kim xuyên qua da như muỗi cái. Muỗi đực chỉ sống nhờ nhựa cây, mật hoa… và làm nhiệm vụ thụ tinh cho muỗi cái.
Muỗi cái cũng sống nhờ hút nhựa cây và mật hoa như con đực. Về cơ bản, muỗi cái hoàn toàn có thể sống hết vòng đời (kéo dài khoảng từ 1 đến 2 tháng) mà không cần hút máu người hay động vật. Tuy nhiên, bản năng làm mẹ buộc chúng phải hút máu để nuôi trứng đã thụ tinh và duy trì nòi giống.
