Bệnh không lây nhiễm đang trở thành một trong những thách thức lớn của y tế Việt Nam sau đại dịch COVID-19.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bên cạnh việc ứng phó với các bệnh truyền nhiễm mới nổi, các quốc gia cần tăng cường nguồn lực cho phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị các bệnh mạn tính như tim mạch, ung thư, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và rối loạn sức khỏe tâm thần.
Tại Việt Nam, báo cáo từ các bệnh viện cho thấy khoảng 65-75% người bệnh nội trú liên quan đến nhóm bệnh không lây nhiễm. Một số bệnh lý phổ biến cũng đang có xu hướng gia tăng.
Theo Bệnh viện Nội tiết Trung ương, khoảng 6-7% dân số mắc đái tháo đường. Viện Tim mạch Quốc gia Việt Nam cho biết tăng huyết áp ảnh hưởng đến khoảng 25% người trên 25 tuổi.
Ước tính mỗi năm, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các phương thức theo dõi sức khỏe thường xuyên, phát hiện sớm nguy cơ và hỗ trợ người dân quản lý bệnh ngay từ cộng đồng.
Khoảng trống trong quản lý bệnh mạn tính
Phát biểu tại sự kiện ra mắt ứng dụng chăm sóc sức khỏe 24/7 ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Thiếu tướng, PGS.TS.BS Phạm Nguyên Sơn, Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết bệnh mạn tính thường diễn biến kéo dài, trong khi tình trạng sức khỏe của người bệnh có thể thay đổi theo từng ngày.
“Với mô hình tái khám định kỳ, bác sĩ thường chỉ nắm được tình trạng tại thời điểm người bệnh đến viện. Phần lớn thời gian còn lại, dữ liệu sức khỏe bị bỏ trống”, ông nói.
Theo ông, đây là khoảng trống nguy hiểm trong quản lý các bệnh như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và bệnh thận. Một bệnh nhân có thể được đánh giá ổn định trong ngày khám, nhưng sau đó xuất hiện biến động huyết áp, đường huyết hoặc triệu chứng bất thường mà không được phát hiện kịp thời.
“Dữ liệu sức khỏe của người bệnh cần được cập nhật thường xuyên theo thời gian thực. Khi người bệnh đo huyết áp hằng ngày, hệ thống AI có thể hỗ trợ đưa ra cảnh báo hoặc khuyến nghị cơ bản. Tuy nhiên, AI không thể thay thế bác sĩ mà chỉ là công cụ hỗ trợ quản lý người bệnh hiệu quả hơn”, ông nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trực tuyến trong theo dõi sức khỏe.
Thực tế lâm sàng cũng cho thấy bệnh mạn tính đang có xu hướng trẻ hóa. PGS Sơn dẫn trường hợp một bệnh nhân nam sinh năm 1999, nặng 102kg, có huyết áp 180/120mmHg, đồng thời mắc đái tháo đường và rối loạn lipid máu.
Đồng bộ hạ tầng bệnh án điện tử nhằm cá thể hóa phác đồ điều trị
Để kiểm soát hiệu quả các chỉ số lâm sàng, dữ liệu đầu vào cần được chuẩn hóa và cập nhật đầy đủ. Theo TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, với bệnh tăng huyết áp, việc theo dõi và kiểm soát chỉ số liên tục có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ và các biến chứng tim mạch.
Theo ông Đức, Bộ Y tế đã ban hành kế hoạch triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân, gắn với định hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế. Cơ quan quản lý cũng đã xây dựng cấu trúc định danh cho khoảng 130.000 trường thông tin liên quan đến bệnh án điện tử, tạo nền tảng cho việc chuẩn hóa và khai thác dữ liệu khám chữa bệnh.
“Nếu tất cả 1.700 bệnh viện sử dụng bệnh án điện tử, ngành y tế có thể có tới hàng trăm triệu dữ liệu phục vụ chăm sóc sức khỏe. Nếu làm tốt hồ sơ sức khỏe cá nhân, việc cá thể hóa phác đồ điều trị sẽ có nhiều triển vọng trong tương lai”, ông Đức nhận định.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dữ liệu lớn chỉ có giá trị khi bảo đảm độ chính xác và được cập nhật thường xuyên. Với nhóm người cao tuổi có bệnh lý phức tạp, các nền tảng công nghệ cần có khả năng theo dõi đồng thời nhiều chỉ số, hỗ trợ sàng lọc nhiều bệnh mạn tính trên cùng một hệ thống, từ đó phục vụ tốt hơn cho quản lý sức khỏe dài hạn.
Dưới góc nhìn chiến lược về phát triển khoa học công nghệ, ông Nguyễn Huy Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIV (dự khuyết) và Ủy viên chuyên trách Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhấn mạnh vai trò cốt lõi của dữ liệu số như một tư liệu sản xuất mới.
Theo ông, lực lượng sản xuất mới chính là sự phối hợp chặt chẽ giữa trình độ chuyên môn của con người và năng lực tính toán của trí tuệ nhân tạo.
“Cha ông ta từ xưa đã đúc kết phương châm ‘Nam dược trị Nam nhân’. Suy rộng ra, những bài toán xã hội hay vấn đề của người Việt chỉ có thể được giải quyết tốt nhất bởi chính chúng ta. Dù đây là một thực tế hiển nhiên, nhưng để biến điều đó thành hành động đòi hỏi một hành trình nỗ lực bền bỉ và quyết tâm rất lớn”, ông nhấn mạnh.
Thạc sĩ - bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Văn Duy, giảng viên Trường đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết dưới góc nhìn y học về an toàn thực phẩm, chất lượng hải sản không chỉ nằm ở việc "tươi" hay "đông lạnh". Điều quan trọng hơn là hải sản được đánh bắt lúc nào, cấp đông nhanh hay chậm, bảo quản ở nhiệt độ nào, để trong bao lâu và được rã đông ra sao trước khi chế biến.
Nói cách khác, hải sản tươi nhưng đã để lâu, bảo quản không đúng cách, chưa chắc tốt hơn hải sản được cấp đông nhanh ngay sau khi đánh bắt và giữ ổn định ở nhiệt độ thấp.
Nếu hải sản mới đánh bắt và chưa bảo quản lâu, phần mô cơ thường còn khá nguyên vẹn. Tế bào, màng tế bào và sợi cơ được giữ tốt hơn, nhờ đó thịt thường săn chắc, ngọt và mọng nước hơn.
Với hải sản đông lạnh, trong quá trình làm lạnh sâu sẽ có tinh thể đá hình thành trong mô cơ. Nếu cấp đông chậm hoặc nhiệt độ bảo quản không ổn định, các tinh thể đá này có thể làm tổn thương màng tế bào, khiến protein cơ bị biến tính. Khi rã đông, phần nước trong thịt dễ rỉ ra ngoài, kéo theo khoáng chất, axit amin và các chất tạo vị ngọt tự nhiên.
"Tuy nhiên, chúng ta không nên hiểu rằng cứ đông lạnh là kém chất lượng. Nếu hải sản được cấp đông nhanh bằng công nghệ phù hợp và bảo quản đúng cách, chất lượng vẫn có thể được giữ khá tốt. Vấn đề không nằm ở hai chữ 'đông lạnh', mà nằm ở cách cấp đông và bảo quản", bác sĩ Duy phân tích.
Về protein, hải sản vẫn là nguồn đạm tốt dù ở dạng tươi hay đông lạnh. Một số dữ liệu cho thấy hàm lượng protein thô có thể đạt khoảng 15,4% ở cá đù, 14,2% ở mực và 20% ở tôm thẻ chân trắng. Tuy nhiên, nếu hải sản bị đông lạnh kéo dài, nhất là trong điều kiện chưa tối ưu, protein có thể bị biến tính. Khi đó, protein giảm độ hòa tan, giảm khả năng giữ nước, làm thịt kém chắc và kém ngọt hơn.
Với chất béo tốt, đặc biệt là omega-3 như EPA và DHA, thời gian và nhiệt độ bảo quản có vai trò rất quan trọng. Hải sản bảo quản lạnh ở khoảng 4°C chỉ nên dùng trong thời gian ngắn. Các nghiên cứu cho thấy chất lượng lipid được duy trì tốt nhất trong khoảng 3 ngày khi bảo quản lạnh. Sau thời gian này, EPA và DHA có thể giảm dần.
Với hải sản đông lạnh, EPA và DHA cũng có thể giảm theo thời gian, nhất là khi bảo quản ở -18°C. Nhưng nếu được giữ ở nhiệt độ thấp hơn, khoảng -30°C, chất lượng lipid có thể ổn định hơn nhiều. Vì vậy, trong một số trường hợp, hải sản đông lạnh âm sâu lại giữ giá trị dinh dưỡng tốt hơn hải sản "tươi" nhưng đã nằm lâu trong tủ mát hoặc ngoài chợ.
Về khoáng chất, bản thân việc đông lạnh không làm khoáng chất biến mất ngay. Sự hao hụt chủ yếu xảy ra khi chúng ta rã đông sai cách. Khi hải sản bị rỉ nước trong quá trình rã đông, các khoáng chất hòa tan như kali, natri, magie có thể đi theo phần dịch này ra ngoài. Đây là một lý do khiến hải sản rã đông sai thường bị bở, nhạt và mất vị ngọt tự nhiên.
"Hải sản tươi chỉ thật sự tốt khi còn mới và được bảo quản đúng. Hải sản đông lạnh chỉ tốt khi được cấp đông nhanh, bảo quản ổn định và rã đông đúng cách. Lựa chọn tốt nhất là hải sản có nguồn gốc rõ ràng, được xử lý đúng, bảo quản đúng và rã đông đúng. Chính những yếu tố này mới quyết định phần lớn giá trị dinh dưỡng, độ ngọt và độ an toàn của bữa ăn", bác sĩ Duy khuyến cáo.
Một bác sĩ khuyến khích mọi người nên thực hiện thói quen sau đây vì nó có thể giúp giảm thiểu rủi ro tim mạch, đột quỵ mà mọi người phải đối mặt ngay khi vừa thức dậy.
Hầu hết mọi người đều bắt tay ngay vào các hoạt động hằng ngày khi ngủ dậy, nhưng đây chính là thời điểm quy trình sinh học nguy hiểm bắt đầu vận hành. Sau nhiều giờ ngủ, cơ thể trải qua sự chuyển đổi đột ngột làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não và nhồi máu cơ tim.
Bác sĩ Alberto Sanagustín, đang làm việc tại Tây Ban Nha, giải thích tại sao vào sáng sớm, đặc biệt là từ 6 đến 10 giờ sáng, lại ghi nhận số lượng lớn các biến cố tim mạch. Nguyên nhân là do một chuỗi các phản ứng nội bộ được kích hoạt khi thức dậy.
Chính vì vậy, bác sĩ khuyên hãy đặt 1 ly nước hoặc một chai nước ngay cạnh giường, điều này sẽ giúp ích rất nhiều cho bạn, theo tờ Express (Anh).
Bác sĩ Sanagustín giải thích: Có thể giúp ngăn ngừa mối nguy hiểm này bằng cách uống một ly nước ở nhiệt độ phòng ngay khi thức dậy, thậm chí trước cả khi ra khỏi giường. Bước đơn giản này có tác dụng tích cực ngay lập tức đối với hệ tuần hoàn. Nước hỗ trợ bù nước cho cơ thể và khuyến khích máu lưu thông được thông suốt hơn. Quan trọng hơn, theo bác sĩ, điều này "gửi tín hiệu ngay lập tức" đến cơ thể để điều chỉnh các mạch máu và tăng huyết áp vừa đủ để chống lại việc mất thăng bằng. Ông mô tả đây là cách không chỉ giúp lưu thông máu an toàn mà còn tăng cường quá trình hydrat hóa tổng thể cho các cơ quan, theo Express.
Khi vừa thức dậy, não bộ giải phóng một lượng lớn cortisol và adrenaline để “đánh thức” cơ thể và chuẩn bị cho ngày mới. Tuy nhiên, đây cũng là các hormone gây căng thẳng. Theo bác sĩ Sanagustín, sự gia tăng đột ngột này có thể khiến động mạch trở nên cứng hơn, co lại, làm tim phải chịu áp lực tăng lên. Chính sự tăng huyết áp vào buổi sáng này được xem là một trong những yếu tố nguy cơ đầu tiên trong ngày.
Cùng lúc đó, cơ thể còn giải phóng một chất gọi là PAI-1. Theo bác sĩ Sanagustín, chất này làm suy giảm cơ chế “tự làm sạch” của cơ thể - vốn có nhiệm vụ phá vỡ các cục máu đông nhỏ có thể hình thành khi dòng máu đang ở trạng thái nhạy cảm nhất. Vì vậy, uống một cốc nước ngay sau khi thức dậy được xem là bước khởi đầu đơn giản nhưng quan trọng, giúp bảo vệ hệ tim mạch trước những biến đổi sinh học bất lợi này.
Sự hợp tác giữa Bệnh viện FV và Metfone được kỳ vọng sẽ thay đổi thực tế đó, với mục tiêu xây dựng một "hành lang y tế" xuyên biên giới - nơi người bệnh có thể tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao một cách thuận tiện, minh bạch và liền mạch.
Theo thỏa thuận ký kết ngày 3.4.2026, FV và Metfone sẽ phối hợp triển khai mô hình chăm sóc sức khỏe khép kín trên nền tảng số. Đây là giải pháp tích hợp toàn diện, bao gồm tư vấn từ xa, đặt lịch khám, hỗ trợ di chuyển, lưu trú, phiên dịch và thanh toán.
Một trong những lợi ích rõ rệt nhất của chương trình hợp tác này là giúp người bệnh Campuchia tiếp cận thông tin y tế chính xác và đáng tin cậy ngay từ đầu. Thông qua nền tảng của Metfone, bệnh nhân có thể được tư vấn trực tuyến với đội ngũ bác sĩ FV, từ đó đưa ra quyết định điều trị phù hợp trước khi sang Việt Nam.
Đại diện Metfone cho biết việc lựa chọn FV làm đối tác không phải ngẫu nhiên, mà xuất phát từ uy tín và năng lực điều trị quốc tế của bệnh viện, đặc biệt là kinh nghiệm tiếp nhận và chăm sóc bệnh nhân Campuchia trong nhiều năm qua.
Sự kết hợp giữa hạ tầng công nghệ viễn thông của Metfone và hệ thống y tế đạt chuẩn quốc tế của FV được kỳ vọng sẽ tạo nên một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe hiện đại, nơi người bệnh không chỉ được điều trị mà còn được đồng hành xuyên suốt hành trình.
Trên thực tế, đối với nhiều người dân Campuchia, Bệnh viện FV đã là địa chỉ quen thuộc trong suốt gần 20 năm qua. Mỗi tháng, bệnh viện tiếp nhận khoảng 1.000 lượt bệnh nhân từ quốc gia láng giềng, minh chứng cho mức độ tin tưởng ngày càng gia tăng.
Không chỉ sở hữu đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trong và ngoài nước, FV còn là bệnh viện đa chuyên khoa đạt chuẩn quốc tế JCI - một trong những tiêu chuẩn khắt khe hàng đầu thế giới về chất lượng và an toàn người bệnh.
Nhờ năng lực phối hợp đa chuyên khoa, bệnh viện đã xử lý thành công nhiều ca bệnh phức tạp, trong đó có những trường hợp hiếm gặp. Điển hình như bệnh nhân mắc chứng giãn tá tràng khổng lồ vô căn - một bệnh lý cực hiếm khiến người bệnh suy kiệt suốt nhiều năm. Sau ca phẫu thuật tái tạo hệ tiêu hóa tại FV, bệnh nhân đã hồi phục ngoạn mục.
Hay trường hợp sản phụ Campuchia rơi vào tình trạng băng huyết nghiêm trọng sau sinh, tưởng chừng không thể cứu sống. Với sự phối hợp của hơn 40 bác sĩ thuộc nhiều chuyên khoa, FV đã xác định nguyên nhân là rối loạn đông máu hiếm gặp và kịp thời điều trị thành công, giúp bệnh nhân hồi phục sau hơn 30 ngày.
Những câu chuyện này không chỉ thể hiện năng lực chuyên môn mà còn củng cố niềm tin của bệnh nhân Campuchia đối với một bệnh viện quốc tế ngay tại Việt Nam.
Bà Nguyễn Thị Lệ Thu - Giám đốc Tiếp thị & Phát triển kinh doanh Bệnh viện FV cho biết, FV đã hiện diện tại Campuchia từ năm 2006 với văn phòng đại diện tại Phnom Penh, mỗi tháng tiếp nhận khoảng 1.000 bệnh nhân Campuchia đến khám và điều trị.
Ngoài ra, bệnh viện cũng chú trọng trải nghiệm người bệnh thông qua các dịch vụ hỗ trợ chuyên biệt. Tại FV, bệnh nhân Campuchia được phục vụ tại quầy riêng với đội ngũ phiên dịch tiếng Khmer, đảm bảo quá trình giao tiếp và điều trị diễn ra thuận lợi. Đồng thời, văn phòng đại diện của FV tại Phnom Penh đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ tư vấn và chuẩn bị trước khi bệnh nhân sang Việt Nam.
Song song với phát triển dịch vụ, FV liên tục đầu tư vào công nghệ y khoa hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả điều trị. Các hệ thống tiên tiến như phòng mổ robot da Vinci Xi, hệ thống can thiệp tim mạch Cath-lab hay định vị thần kinh Brain Navigation đã giúp tăng độ chính xác trong phẫu thuật, giảm xâm lấn và rút ngắn thời gian hồi phục.
Đây chính là lợi thế cạnh tranh quan trọng, giúp FV không chỉ đáp ứng nhu cầu điều trị trong nước mà còn trở thành điểm đến của bệnh nhân quốc tế, đặc biệt là từ Campuchia.
Việc hợp tác giữa FV và Metfone không chỉ là một thỏa thuận chiến lược đơn lẻ, mà còn là bước đi mang tính dài hạn trong việc xây dựng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe xuyên biên giới.
Trong bối cảnh nhu cầu điều trị quốc tế ngày càng gia tăng, mô hình "hành lang y tế" được kỳ vọng sẽ giảm khoảng cách địa lý, giúp người bệnh Campuchia tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao một cách dễ dàng hơn, đồng thời giảm tải cho hệ thống y tế nội địa.
Về lâu dài, sự kết hợp giữa công nghệ số và y khoa hiện đại sẽ mở ra hướng đi mới cho lĩnh vực du lịch y tế trong khu vực. Với nền tảng đã được khẳng định, Bệnh viện FV - một bệnh viện đạt chuẩn quốc tế, được đông đảo bệnh nhân Campuchia tin tưởng - nhiều khả năng sẽ tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong xu hướng này.
Sự kiện ký kết lần này vì vậy không chỉ mang ý nghĩa hợp tác giữa hai đơn vị, mà còn là bước tiến quan trọng trong hành trình nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng khu vực Đông Nam Á.
