Theo bác sĩ Nguyễn Thị Hòa, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu và Tư vấn Dinh Dưỡng NERCI (TP.HCM), ăn quá nhiều natri khiến cơ thể giữ nước, làm tăng thể tích máu, buộc tim phải hoạt động nhiều hơn và khiến huyết áp tăng cao. Tuy nhiên, natri không chỉ đến từ muối mà còn ‘ẩn’ trong thực phẩm, khiến nhiều người tưởng mình ăn nhạt nhưng tổng lượng natri nạp vào vẫn vượt mức khuyến nghị.
Bác sĩ Hòa cho hay, có 2 nguồn muối (natri) chính trong bữa ăn của người Việt mà nhiều người chưa nhận ra:
Nguồn lớn nhất, chiếm đến 70 – 80% tổng lượng muối nạp vào mỗi ngày: Gia vị nêm nếm như muối, bột canh, mì chính, hạt nêm, nước mắm, nước tương, mắm các loại. Đây là thứ hiện diện trong hầu hết mọi nồi canh, món kho, món xào, món nước của gia đình Việt.
“Một tô bún cá có thể chứa đến 6,2 g muối/tô, bún riêu cua 5,4 g, miến gà 3,4 g, phở bò 3,3 g. Đây là các nguồn muối mà nhiều người thường không để ý, vô tình nạp vào cơ thể”, bác sĩ Hòa nói.
Nguồn thứ 2 chiếm 20 – 30%: Thực phẩm chế biến sẵn như giò chả, xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói, mì ăn liền, bim bim, đồ hộp, cá khô.
Ngoài ra, theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Ngọc Hạnh, Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), một số thực phẩm quen thuộc mà người Việt Nam hay ăn dưới đây cũng có thể gây tăng huyết áp:
Đồ nướng tẩm ướp sẵn: Thường chứa nhiều muối, đường và bột ngọt. Ăn thường xuyên có thể làm rối loạn chuyển hóa, tăng nguy cơ xơ vữa mạch máu và tăng huyết áp.
Hải sản, thịt đỏ, nội tạng động vật (gan, tim, lòng, cật): Chứa nhiều chất béo bão hòa. Tiêu thụ quá nhiều có thể làm tăng cholesterol, gây xơ vữa động mạch và cản trở lưu thông máu, từ đó làm tăng huyết áp.
Dưa muối, cà muối, thực phẩm lên men mặn: Chứa lượng muối cao, khiến cơ thể giữ nước, làm tăng thể tích tuần hoàn và tăng huyết áp.
Ngoài nhóm thực phẩm mặn, các bác sĩ cho biết một số đồ uống quen thuộc cũng có thể làm huyết áp dao động, gồm:
Theo bác sĩ Hòa, người lớn tuổi hoặc đã bị tăng huyết áp, chế độ ăn nên giảm natri, tăng kali và chất xơ, kiểm soát cân nặng và bảo vệ thành mạch. Nên ưu tiên:
Rau xanh và trái cây tươi: Rau dền, cải xanh, cải bó xôi, bông cải xanh, mồng tơi… Các loại quả như chuối, cam, bưởi, ổi, táo và bơ có thể cung cấp kali, magie, vitamin, chất chống oxy hóa và chất xơ. Kali hỗ trợ đào thải natri qua thận, làm giảm tác động bất lợi của ăn mặn lên huyết áp. Tuy nhiên, người bệnh thận mạn hoặc đang có rối loạn kali máu nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.
Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám, khoai lang, bắp – giúp no lâu, ổn định đường huyết, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Chọn cá, thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da, đậu hũ, đậu nành, trứng với lượng phù hợp. Cá biển giàu chất béo không bão hòa có lợi cho tim mạch, trong khi đậu và các sản phẩm từ đậu cung cấp đạm thực vật, chất xơ và ít chất béo bão hòa.
Ngoài ra, bác sĩ Ngọc Hạnh khuyên nên bổ sung các thực phẩm như sữa, sữa chua, hạt chia… để góp phần điều hòa hoạt động co giãn mạch máu và hỗ trợ kiểm soát huyết áp; ưu tiên dùng dầu ô liu, dầu mè, dầu đậu nành thay cho mỡ động vật, bơ và dầu dừa.
Thức ăn thừa từ tối hôm trước có thể trông vẫn bình thường, không có mùi lạ nhưng chưa chắc là không bị nhiễm khuẩn. Điều quan trọng nhất là thức ăn sau khi nấu được bảo quản như thế nào, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nếu thực phẩm bị để quá lâu ở nhiệt độ phòng, vi khuẩn có thể sinh sôi nhanh và làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Các chuyên gia khuyến cáo không nên để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Nếu thời tiết nóng trên 32 độ C, thời gian an toàn chỉ còn khoảng 1 giờ. Sau khoảng thời gian này, vi khuẩn có thể phát triển nhanh trong thực phẩm.
Không phải tất cả đồ ăn để qua đêm đều nguy hiểm. Nếu cho thức ăn vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu, phần lớn món ăn vẫn có thể an toàn vào ngày hôm sau.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo nhiệt độ ngăn mát tủ lạnh nên duy trì dưới 4 độ C để hạn chế vi khuẩn phát triển. Trong điều kiện này, đa số thực phẩm nấu chín có thể bảo quản khoảng 3 đến 4 ngày.
Ví dụ, thịt nấu chín, súp, món hầm hoặc cơm thường có thể dùng trong khoảng thời gian trên nếu được bảo quản đúng. Riêng hải sản thì nên ăn sớm hơn, tốt nhất trong vòng 1 đến 2 ngày. Nguyên nhân là do chúng dễ hỏng hơn các thực phẩm khác.
Để bảo quản tốt hơn, nên chia thức ăn vào hộp nhỏ, đậy kín và cất vào tủ lạnh sớm. Điều này giúp thức ăn nguội nhanh hơn và hạn chế vi khuẩn phát triển.
Khi để qua đêm, không phải loại thực phẩm nào cũng có mức độ an toàn giống nhau. Các món như hải sản, sữa, trứng lòng đào, salad có sốt mayonnaise, sushi hoặc thịt nguội thường dễ hư nhanh hơn và cần được bảo quản kỹ hơn.
Trong khi đó, một số món như bánh mì khô, bánh quy hoặc trái cây nguyên quả thường ít nguy cơ hơn nếu để ngoài qua đêm, đặc biệt là trong môi trường sạch và khô ráo. Tuy nhiên, điều này không áp dụng cho thực phẩm đã cắt sẵn hoặc có nhân kem.
Có những trường hợp không nên cố giữ lại thức ăn dù cảm thấy tiếc. Ví dụ, thức ăn đã để ngoài suốt đêm, tủ lạnh bị mất điện nhiều giờ, món ăn xuất hiện nấm mốc, có mùi chua bất thường hoặc không nhớ đã nấu từ khi nào.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ cho biết nếu tủ lạnh mất điện quá 4 giờ, nhiều loại thực phẩm dễ hỏng có thể không còn an toàn để ăn.
Với đồ ăn thừa, nguyên tắc đơn giản nhất là nếu thấy không chắc chắn về độ an toàn của chúng, tốt hơn là nên bỏ đi để tránh nguy cơ ngộ độc thực phẩm, theo Healthline.
Điều này là do cơ thể sau tuổi 35 đã bắt đầu giảm khối cơ, giảm mật độ xương và khả năng phục hồi chậm hơn. Đây là những thay đổi tự nhiên do ảnh hưởng của tuổi tác, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Bên cạnh đó, khả năng phối hợp giữa hệ thần kinh và cơ bắp không còn linh hoạt như trước, khiến việc giữ thăng bằng khó hơn. Những yếu tố này kết hợp lại làm tăng nguy cơ đau cơ, bong gân hoặc té ngã khi tập luyện, đặc biệt là khi thực hiện các động tác nhanh hoặc phức tạp.
Để giảm nguy cơ chấn thương khi tập luyện, người sau tuổi 35 cần lưu ý những điều sau:
Sau 35 tuổi, nhiều người bắt đầu gặp các vấn đề sức khỏe như đau khớp, tim mạch hoặc loãng xương. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động và làm tăng nguy cơ chấn thương nếu tập không phù hợp.
Vì vậy, không nên áp dụng một chương trình tập luyện giống nhau cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn bài tập cần dựa trên tình trạng sức khỏe cá nhân. Thậm chí, trong một số trường hợp, nên tham khảo ý kiến chuyên gia để đảm bảo an toàn.
Khởi động là bước rất quan trọng, đặc biệt với người trên 35 tuổi. Lúc này, cơ và gân không còn đàn hồi tốt như trước. Bắt đầu tập luyện một cách đột ngột mà bỏ qua khởi động có thể dẫn đến căng cơ hoặc rách cơ.
Khởi động giúp tăng lưu lượng máu đến các nhóm cơ, làm nóng khớp và chuẩn bị cơ thể cho vận động. Thay vì chỉ kéo giãn cơ nhẹ thì nên ưu tiên các động tác khởi động như xoay khớp, đi bộ nhanh hoặc các bài kích hoạt cơ nhẹ. Cách này giúp cơ thể vào guồng vận động một cách an toàn trước khi bước vào bài tập chính.
Khi tập luyện, kỹ thuật đúng luôn quan trọng hơn việc nâng nặng hay tập nhiều. Một động tác sai có thể gây áp lực lớn lên khớp và cơ, dẫn đến chấn thương.
Ngoài ra, lắng nghe cơ thể cũng rất cần thiết. Nếu xuất hiện cơn đau bất thường, đặc biệt là đau nhói hoặc kéo dài, thì nên dừng tập và điều chỉnh lại. Cố gắng chịu đau để tập tiếp có thể khiến tình trạng nghiêm trọng hơn.
Tập luyện đều đặn với cường độ vừa phải thường mang lại hiệu quả tốt hơn so với tập rất nặng nhưng không thường xuyên. Các nghiên cứu cho thấy duy trì thói quen vận động ổn định giúp giảm nguy cơ té ngã và chấn thương rõ rệt.
Môi trường tập luyện cũng ảnh hưởng lớn đến nguy cơ chấn thương. Sàn trơn, không gian chật hoặc giày không phù hợp đều có thể làm tăng nguy cơ té ngã hoặc chấn thương cổ chân. Đặc biệt, khi khả năng giữ thăng bằng giảm theo tuổi tác, những yếu tố này càng trở nên quan trọng, theo Healthline.
Vợ chồng chị Tỉnh, ở Hưng Yên, kết hôn năm 2016. Bốn năm không có tin vui, hai người tìm đến Bệnh viện Bưu điện, Hà Nội, làm thụ tinh trong ống nghiệm và đậu thai ngay lần đầu. Niềm vui kéo dài chẳng bao lâu khi bác sĩ thông báo chị mang tam thai. Bác sĩ Nguyễn Thị Nhã, người trực tiếp điều trị, cảnh báo tam thai tiềm ẩn nhiều biến chứng đe dọa tính mạng cả mẹ lẫn con, khuyên gia đình cân nhắc giảm thiểu thai.
"Chỉ những ai từng nếm trải nỗi đau hiếm muộn mới hiểu hết khát khao con cái cháy bỏng đến nhường nào. Bản năng làm mẹ không cho phép tôi từ bỏ bất kỳ đứa trẻ nào", chị Tỉnh nói. Chồng chị, anh Đoàn, nắm chặt tay vợ, cùng bước vào chuỗi ngày đặt cược với số phận.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) và Hiệp hội Y học Sinh sản Mỹ (ASRM), thai đơn có tỷ lệ sinh non 10%, song thai tăng lên 60%, còn tam thai chạm ngưỡng 90%. Tử cung người phụ nữ cấu tạo để mang một thai mỗi lần, nên mang đa thai kéo theo hàng loạt rủi ro cho cả mẹ và con. Ước tính chỉ hơn một phần ba trẻ đa thai chào đời khỏe mạnh và phát triển bình thường.
Phần lớn ca tam thai hiện nay đến từ hỗ trợ sinh sản như IVF, bởi xác suất mang tam thai tự nhiên chỉ khoảng 1/7.000 đến 1/10.000. Tâm lý "khát con" thôi thúc nhiều cặp vợ chồng hiếm muộn muốn đón hai, ba đứa trẻ trong một lần mang thai, bất chấp cảnh báo.
"Chúng tôi buộc phải đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc nhất về nguy cơ tước đi mạng sống người mẹ bất cứ lúc nào. Nhưng bác sĩ chỉ tư vấn và đồng hành, quyền quyết định thuộc về bệnh nhân, trừ trường hợp cấp cứu khẩn cấp", bác sĩ Nhã nói.
Chị Tỉnh giữ lại cả ba, xác định đối diện với một thai kỳ giông bão. Tuần thứ 11, bác sĩ nghi ngờ một trong ba thai nhi có nguy cơ cao mắc hội chứng Down. Chị từng nghĩ đến giảm thiểu thai vì "sợ quyết định của mình làm hại tương lai con", nhưng các xét nghiệm chuyên sâu sau đó cho kết quả bình thường.
Tuần 19, cổ tử cung mở, máu ra ồ ạt, người phụ nữ nhập viện cấp cứu trong tình trạng nguy kịch. Suốt 5 tuần kế tiếp, chị nằm bất động giữ thai. "Mỗi ngày trôi qua, tôi đếm từng nhịp tim của các con, cầu mong bình an", chị kể.
Càng về cuối, cơ thể chị càng quá tải. Tuần 33, chị nặng 105 kg, đôi chân phù nề, huyết áp tăng vọt, tiền sản giật rình rập. Ngày 11/3/2021, bác sĩ chỉ định mổ cấp cứu để bảo toàn tính mạng 4 mẹ con. Hai bé trai nặng 2,2 kg, bé gái nặng 2,3 kg, không cần nằm hồi sức, kết quả vượt ngoài kỳ vọng của cả gia đình.
Chị Hà, 34 tuổi, ở Quảng Ninh, trải qua cuộc cân não tương tự sau 8 năm hiếm muộn và 5 lần chuyển phôi thất bại. Bác sĩ Đồng Thu Trang, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, cho biết trường hợp này khó khăn gấp bội. Chị Hà mang tiền sử lao phổi, hai lá phổi xơ hóa một phần, nguy cơ suy hô hấp tăng cao khi thai lớn dần. "Tôi sẽ giữ con bằng mọi giá. Có bao nhiêu, tôi đón bấy nhiêu", chị Hà nói với bác sĩ, dù đã nghe hết mọi lời cảnh báo.
Êkíp tính toán từng ngày để kéo dài tuổi thai. Tuần 21, chị Hà dọa sinh non, phải nằm bất động. Tuần 28, ba thai nhi chèn ép khoang bụng khiến người mẹ liên tục khó thở, thể trạng suy kiệt. Đến tuần 31, tiền sản giật và suy hô hấp cùng ập đến. Nhận thấy dưỡng thai tiếp sẽ đe dọa tính mạng người mẹ, bác sĩ quyết định mổ chủ động. Hai bé trai nặng 1,5 kg và bé gái nặng 1,3 kg chào đời, chuyển ngay về khoa Sơ sinh chăm sóc đặc biệt.
Danh sách biến chứng mà bác sĩ Trang liệt kê dài đến ám ảnh. Người mẹ mang tam thai đối mặt sẩy thai, sinh non, ngôi thai bất thường, sa dây rốn, tiểu đường thai kỳ, tăng huyết áp, tiền sản giật. Hầu hết phải sinh mổ, dễ đờ tử cung và băng huyết.
Về phía thai nhi, nguy cơ dị tật, bất thường di truyền, tim bẩm sinh và thai chậm tăng trưởng đều tăng lên. Chuyên gia sinh sản châu Âu cũng cảnh báo mọi chỉ số rủi ro của thai kỳ đa thai đều vượt ngưỡng bình thường, bất kể thai tự nhiên hay IVF.
Cuộc chiến sinh tử khép lại, nhưng những vết sẹo hằn trên sức khỏe hai người mẹ vẫn còn nguyên. Chị Tỉnh và chị Hà đều thừa nhận thể lực sa sút thấy rõ, những cơn đau lưng và hụt hơi kéo đến mỗi khi trở trời. Dẫu vậy, khi nhìn lại, cả hai khẳng định chưa một lần hối hận.
5 năm trôi qua, ngôi nhà nhỏ của vợ chồng chị Tỉnh giờ ngập tiếng cười đùa của ba đứa trẻ. "Nhìn các con lớn lên khỏe mạnh mỗi ngày, tôi cảm ơn cuộc đời, và cảm ơn chính mình năm ấy đã kiên cường, không bỏ cuộc trước lằn ranh sinh tử", chị Tỉnh nói.
