“14 ngày chờ kết quả sinh thiết là khoảng thời gian không có phép màu nào xảy ra”, Linh nhớ lại cuộc thăm khám tại Bệnh viện Ung bướu TPHCM vào tháng 9/2023. Kết quả sinh thiết sau đó xác nhận Linh bị Lympho không Hodgkin giai đoạn IAE, một dạng ung thư hạch ở thành dạ dày. Khi ấy, cô vừa tròn 22 tuổi.
Trước đó, Linh sống như phần lớn sinh viên TP HCM, thức đến 4-5 giờ sáng chạy deadline, bỏ bữa vì bận, ăn kiêng để giảm cân. Những cơn đau bao tử bắt đầu kéo dài từ tháng 6, kèm theo hơi thở có mùi và những cơn đau hành hạ mỗi buổi sáng đói bụng. Bạn bè cảnh báo. Linh gạt đi vì tự tin mình còn trẻ, còn khỏe.
“Mình cứ nghĩ thức khuya hay nhịn ăn một chút chắc cũng chẳng sao. Đâu ngờ những thói quen tích tiểu thành đại ấy lại âm thầm tàn phá dạ dày đến vậy”, cô nói.
Tháng 6/2023, Linh và bạn trai đến bệnh viện kiểm tra. Nội soi phát hiện hang vị dạ dày có nhiều tổn thương loét nhiễm cứng kích thước 3×6 cm, dương tính với vi khuẩn HP. Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân có thể là quá trình dài vi khuẩn HP chuyển hóa, kết hợp thói quen ăn uống không điều độ. May mắn duy nhất là phát hiện ở giai đoạn còn điều trị được.
Trong vòng một tuần, Linh từ bỏ căn phòng trọ sau 7 năm gắn bó với TP HCM, xin nghỉ việc, bảo lưu học tập và về quê nhà Long Thành, Đồng Nai để điều trị. Phác đồ gồm 6 chu kỳ hóa trị, với buồng tiêm đặt dưới da để truyền hóa chất trực tiếp vào động mạch chủ. Toa thuốc đầu tiên bắt đầu tháng 10/2023.
“Cảm giác nóng ran trong cổ họng, đầu óc choáng váng, buồn nôn mỗi khi thuốc chạy khắp người”, Linh kể. Tóc rụng, lông mày lông mi thưa dần. Từ một người khỏe mạnh, da cô sạm đen lại. Cô chủ động cạo tóc trước để làm tóc giả, và bắt đầu trang điểm hàng ngày, không phải để đẹp mà để tìm lại chút tự tin giữa những ngày ngập mùi cồn và kim tiêm.
Điều Linh nói cô kiểm soát được duy nhất trong giai đoạn đó là tinh thần. “Nếu cuộc đời cho bạn trái chanh, hãy chọn pha một ly chanh đường”, cô nói, không phải như một khẩu hiệu mà như một lựa chọn thực tế mỗi sáng. Dữ liệu từ Bệnh viện Quân y 103 thực hiện trên 264 bệnh nhân khoa Ung bướu chỉ ra gần 58% người bệnh rơi vào trầm cảm. Phần lớn mang tâm lý lo sợ và đánh mất niềm tin vào khả năng kiểm soát cuộc sống. Các bác sĩ khẳng định việc duy trì thái độ tích cực đóng vai trò cốt lõi quyết định tỷ lệ thành công của các phác đồ hóa xạ trị.
Sau mỗi hai toa hóa trị, các chỉ số xét nghiệm cải thiện dần. Tháng 4/2024, ngay trước sinh nhật tuổi 23, Linh hoàn thành đợt hóa trị cuối. Cô ăn ngon, ngủ được và nhận ra những ngày đau đớn đã thực sự qua.
Nhưng điều Linh nói cô xót xa nhất không phải là nỗi đau của chính mình. Mẹ cô, một y sĩ, rơi vào trầm cảm nặng khi chứng kiến con gái điều trị. Bạn trai và cả gia đình gánh chịu áp lực tinh thần trong suốt nhiều tháng. “Chúng ta thường quan tâm đến bệnh nhân mà quên mất người nhà, những người vừa phải làm việc, chi trả viện phí, vừa bất lực nhìn người thân chiến đấu với bệnh tật. Mình không thể vượt qua nếu thiếu họ”, cô nói.
Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, xác nhận đây là vấn đề bị bỏ ngỏ trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Gánh nặng chăm sóc người bệnh mạn tính kéo dài gây căng thẳng thể chất, tinh thần và tài chính, đặc biệt với người lớn tuổi. Cảm giác cô lập xã hội và trách nhiệm không có điểm kết thúc rõ ràng làm trầm trọng thêm các triệu chứng trầm cảm và lo âu.
Ung thư dạ dày không phải căn bệnh hiếm gặp tại Việt Nam. Theo GLOBOCAN, năm 2022, cả nước ghi nhận hơn 16.277 ca mắc mới, với hơn 12.000 người tử vong, đứng thứ ba trong số các nguyên nhân tử vong do ung thư, sau gan và phổi. Vi khuẩn HP là một trong những yếu tố nguy cơ chính, lây qua đường ăn uống chung mâm, mớm thức ăn hoặc thiết bị y tế chưa được tiệt trùng triệt để. Tỷ lệ lây trong gia đình có thể vượt 80%, cao nhất ở trẻ dưới 12 tuổi. Ngay cả sau điều trị thành công, tỷ lệ tái nhiễm tại Việt Nam là 23% sau 12 tháng và 38,5% sau 31 tháng, cao hơn đáng kể so với mức 12% tại các nước phát triển. Thách thức thêm là tình trạng kháng kháng sinh, với tỷ lệ đa kháng đồng thời Clarithromycin và Levofloxacin vượt 57% tại Việt Nam.
Ở tuổi 25, Linh đã quay lại làm việc, học từ xa và tập thể thao. Đôi khi cô vẫn thức khuya, nhưng biết điểm dừng. Mục tiêu của cô không còn là những cột mốc sự nghiệp. “Mục tiêu duy nhất của mình bây giờ là được khỏe mạnh”, Linh nói.
Bác sĩ Trần Quán Nhậm (Chen Guanren), chuyên gia Nội tim mạch, Đài Loan, đã chia sẻ trong một chương trình sức khỏe về trường hợp nam thanh niên 39 tuổi, vóc dáng lực lưỡng và duy trì thói quen vận động đều đặn, đã bất ngờ ngã gục và ngưng tim (OHCA) khi đang tập luyện tại phòng gym của công ty.
Sau khi được cấp cứu kịp thời, kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim cấp tính, cả 3 động mạch vành đều bị tắc nghẽn nghiêm trọng.
Bác sĩ Trần cho biết, quan niệm truyền thống cho rằng chỉ những người béo phì, lười vận động mới gặp các vấn đề về "tam cao" (huyết áp cao, đường huyết cao, mỡ máu cao) là hoàn toàn sai lầm.
Trong trường hợp nam bệnh nhân trên, chỉ số cholesterol xấu (LDL - Low-Density Lipoprotein) lên tới 187 mg/dL, vượt xa ngưỡng tiêu chuẩn 130 mg/dL, trong khi cholesterol tốt (HDL) chỉ có 37 mg/dL.
Một trường hợp khác là cô gái ngoài 20 tuổi, vóc dáng gầy gò nhưng chỉ số LDL cũng chạm mức 220 mg/dL, buộc phải điều trị bằng thuốc để ngăn ngừa bệnh tim khởi phát sớm.
Theo bác sĩ Trần Quán Nhậm, khoảng 70-80% lượng cholesterol trong cơ thể do gan sản xuất và có liên quan mật thiết đến yếu tố di truyền; chỉ khoảng 20-30% đến từ chế độ ăn uống hằng ngày.
LDL (Cholesterol xấu): Nếu dư thừa, chúng sẽ tích tụ vào thành mạch máu. Theo thời gian, các mảng bám này sẽ gây hẹp và tắc nghẽn mạch máu, dẫn đến đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.
HDL (Cholesterol tốt): Đóng vai trò như "xe dọn rác", thu gom cholesterol dư thừa từ các mạch máu ngoại vi để đưa về gan xử lý.
Chuyên gia cảnh báo khi lượng LDL tăng quá cao, cơ thể sẽ phát đi những tín hiệu nhận diện bằng mắt thường, đặc biệt là ở vùng mặt:
Nếp gấp ở dái tai
Tín hiệu này cho thấy các sợi đàn hồi trong cơ thể đang giảm dần, có liên quan đến tình trạng xơ cứng mạch máu.
Ban vàng quanh mắt (Xanthelasma)
Khi cholesterol cao đến mức không còn chỗ tích tụ, chúng sẽ lắng đọng dưới da, tạo thành các nốt hoặc mảng màu vàng xung quanh mí mắt.
Ở những trường hợp nghiêm trọng hơn, bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, nặng đầu, căng cứng vùng cổ. Bác sĩ Trần lưu ý rằng, ngay cả khi chỉ số cholesterol đã hạ xuống sau điều trị, các nếp gấp ở tai hay ban vàng quanh mắt cũng sẽ không tự biến mất.
Do đó, nếu phát hiện các dấu hiệu trên, người dân nên sớm đến các cơ sở y tế để kiểm tra chỉ số mỡ máu, nhằm chủ động phòng ngừa các biến cố tim mạch nguy hiểm.
Ở bài đăng mới đây trên tài khoản Instagram cá nhân, chuyên gia dinh dưỡng kiêm huấn luyện viên thể hình Ismael Galancho đã chia sẻ các dữ liệu chứng minh thể chất của Leo Messi thậm chí đã được cải thiện so với kỳ World Cup trước. Ismael Galancho là chuyên gia nổi tiếng ở Tây Ban Nha, xuất bản nhiều sách về dinh dưỡng thể thao.
Dữ liệu từ Sofascore và công ty công nghệ TRACAB cho thấy tại World Cup 2022, thủ quân Argentina chỉ đạt vận tốc tối đa 29,38 km/h. Theo tính toán chuyên môn, tốc độ của anh đáng lẽ phải giảm xuống dưới ngưỡng 29 km/h ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, siêu sao đang khoác áo Inter Miami đã bứt phá thêm 1,5 km/h, tiệm cận mức đỉnh cao 32,5 km/h từng thiết lập trong giai đoạn 2009-2015.
Ismael Galancho nhận định "sự cải thiện thể chất phi thường này không đến từ phép màu".
"Đây là thành quả của quá trình đầu tư nghiêm túc vào tập luyện, dinh dưỡng, phục hồi và quản lý khối lượng vận động suốt nhiều năm. Sự kiên trì và kỷ luật thép giúp chủ nhân 8 Quả bóng vàng duy trì sức cạnh tranh bền bỉ trong nhóm vận động viên đỉnh cao thế giới", ông nói.
Đội ngũ chuyên gia giám sát chặt chẽ tình trạng sức khỏe của Messi thông qua hệ thống thiết bị công nghệ cao. Hàng ngày, anh mặc áo vest thông minh tích hợp cảm biến để đo tốc độ, quãng đường và cường độ vận động. Các thông số này sau đó được đối chiếu với kết quả xét nghiệm máu, mức độ mệt mỏi và chất lượng giấc ngủ để điều chỉnh thực đơn cũng như chiến lược bù nước tương ứng.
Bác sĩ Alberto Cormillot nhận định Messi là minh chứng điển hình cho việc làm chậm quá trình thoái hóa cơ bắp. Ông cho biết bằng cách duy trì lối sống lành mạnh và tập luyện đúng phương pháp, con người hoàn toàn có thể cải thiện năng lực vận động ngay cả khi đã bước sang phía bên kia sườn dốc sự nghiệp.
Từ trường hợp của siêu sao người Argentina, các chuyên gia khuyến nghị cộng đồng nên chú trọng uống đủ nước, bổ sung tinh bột vừa phải và tránh các chế độ ăn kiêng cực đoan. Việc lắng nghe cơ thể để nghỉ ngơi hợp lý thay vì gắng sức quá độ sẽ giúp trì hoãn lão hóa, bảo vệ khối cơ bền vững theo thời gian.
Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng cho biết cơ sở mới sẽ vận hành giai đoạn đầu với chức năng khám, điều trị và quản lý bệnh nhân chuyên khoa tâm thần. Cơ sở này cũng nhằm mở rộng năng lực cung ứng dịch vụ cho người dân sau khi TP HCM hợp nhất, quy mô dân số vượt 14 triệu người.
Cơ sở 4 là một trong những đơn vị y tế từng được trưng dụng phục vụ công tác phòng chống Covid-19. Sau dịch, hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị cùng nhiều hạng mục công trình xuống cấp. Thời gian qua, Bệnh viện Tâm thần TP HCM cùng các đơn vị khẩn trương nâng cấp cơ sở vật chất, bổ sung thiết bị và chuẩn bị nhân lực. Đến nay, các điều kiện phục vụ khám chữa bệnh giai đoạn đầu cơ bản hoàn tất.
Theo kế hoạch, giai đoạn đầu có 48 nhân viên y tế làm việc tại cơ sở 4, gồm bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và nhân viên hỗ trợ. Trong đó, 13 bác sĩ chuyên khoa tâm thần giàu kinh nghiệm trực tiếp phụ trách khám bệnh, điều trị và theo dõi người bệnh.
"Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa được bố trí ngay từ những ngày đầu được kỳ vọng bảo đảm chất lượng điều trị, tạo niềm tin cho người bệnh và thân nhân", ông Thượng chia sẻ.
Lãnh đạo Sở Y tế cho biết cơ sở 4 giúp giảm tải cho các cơ sở hiện hữu của Bệnh viện Tâm thần TP HCM, tạo điều kiện để người dân khu vực Bình Dương và các địa bàn lân cận tiếp cận dịch vụ chuyên khoa ngay tại địa phương, giảm thời gian và chi phí đi lại.
Những năm gần đây, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam gia tăng. Trong đó, nhóm người trẻ và dân số đô thị gặp các vấn đề phổ biến như lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ và stress kéo dài. Việc mở rộng mạng lưới điều trị đa trung tâm được kỳ vọng giúp giảm tải hệ thống y tế và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ chuyên khoa.
