“14 ngày chờ kết quả sinh thiết là khoảng thời gian không có phép màu nào xảy ra”, Linh nhớ lại cuộc thăm khám tại Bệnh viện Ung bướu TPHCM vào tháng 9/2023. Kết quả sinh thiết sau đó xác nhận Linh bị Lympho không Hodgkin giai đoạn IAE, một dạng ung thư hạch ở thành dạ dày. Khi ấy, cô vừa tròn 22 tuổi.
Trước đó, Linh sống như phần lớn sinh viên TP HCM, thức đến 4-5 giờ sáng chạy deadline, bỏ bữa vì bận, ăn kiêng để giảm cân. Những cơn đau bao tử bắt đầu kéo dài từ tháng 6, kèm theo hơi thở có mùi và những cơn đau hành hạ mỗi buổi sáng đói bụng. Bạn bè cảnh báo. Linh gạt đi vì tự tin mình còn trẻ, còn khỏe.
“Mình cứ nghĩ thức khuya hay nhịn ăn một chút chắc cũng chẳng sao. Đâu ngờ những thói quen tích tiểu thành đại ấy lại âm thầm tàn phá dạ dày đến vậy”, cô nói.
Tháng 6/2023, Linh và bạn trai đến bệnh viện kiểm tra. Nội soi phát hiện hang vị dạ dày có nhiều tổn thương loét nhiễm cứng kích thước 3×6 cm, dương tính với vi khuẩn HP. Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân có thể là quá trình dài vi khuẩn HP chuyển hóa, kết hợp thói quen ăn uống không điều độ. May mắn duy nhất là phát hiện ở giai đoạn còn điều trị được.
Trong vòng một tuần, Linh từ bỏ căn phòng trọ sau 7 năm gắn bó với TP HCM, xin nghỉ việc, bảo lưu học tập và về quê nhà Long Thành, Đồng Nai để điều trị. Phác đồ gồm 6 chu kỳ hóa trị, với buồng tiêm đặt dưới da để truyền hóa chất trực tiếp vào động mạch chủ. Toa thuốc đầu tiên bắt đầu tháng 10/2023.
“Cảm giác nóng ran trong cổ họng, đầu óc choáng váng, buồn nôn mỗi khi thuốc chạy khắp người”, Linh kể. Tóc rụng, lông mày lông mi thưa dần. Từ một người khỏe mạnh, da cô sạm đen lại. Cô chủ động cạo tóc trước để làm tóc giả, và bắt đầu trang điểm hàng ngày, không phải để đẹp mà để tìm lại chút tự tin giữa những ngày ngập mùi cồn và kim tiêm.
Điều Linh nói cô kiểm soát được duy nhất trong giai đoạn đó là tinh thần. “Nếu cuộc đời cho bạn trái chanh, hãy chọn pha một ly chanh đường”, cô nói, không phải như một khẩu hiệu mà như một lựa chọn thực tế mỗi sáng. Dữ liệu từ Bệnh viện Quân y 103 thực hiện trên 264 bệnh nhân khoa Ung bướu chỉ ra gần 58% người bệnh rơi vào trầm cảm. Phần lớn mang tâm lý lo sợ và đánh mất niềm tin vào khả năng kiểm soát cuộc sống. Các bác sĩ khẳng định việc duy trì thái độ tích cực đóng vai trò cốt lõi quyết định tỷ lệ thành công của các phác đồ hóa xạ trị.
Sau mỗi hai toa hóa trị, các chỉ số xét nghiệm cải thiện dần. Tháng 4/2024, ngay trước sinh nhật tuổi 23, Linh hoàn thành đợt hóa trị cuối. Cô ăn ngon, ngủ được và nhận ra những ngày đau đớn đã thực sự qua.
Nhưng điều Linh nói cô xót xa nhất không phải là nỗi đau của chính mình. Mẹ cô, một y sĩ, rơi vào trầm cảm nặng khi chứng kiến con gái điều trị. Bạn trai và cả gia đình gánh chịu áp lực tinh thần trong suốt nhiều tháng. “Chúng ta thường quan tâm đến bệnh nhân mà quên mất người nhà, những người vừa phải làm việc, chi trả viện phí, vừa bất lực nhìn người thân chiến đấu với bệnh tật. Mình không thể vượt qua nếu thiếu họ”, cô nói.
Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, xác nhận đây là vấn đề bị bỏ ngỏ trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Gánh nặng chăm sóc người bệnh mạn tính kéo dài gây căng thẳng thể chất, tinh thần và tài chính, đặc biệt với người lớn tuổi. Cảm giác cô lập xã hội và trách nhiệm không có điểm kết thúc rõ ràng làm trầm trọng thêm các triệu chứng trầm cảm và lo âu.
Ung thư dạ dày không phải căn bệnh hiếm gặp tại Việt Nam. Theo GLOBOCAN, năm 2022, cả nước ghi nhận hơn 16.277 ca mắc mới, với hơn 12.000 người tử vong, đứng thứ ba trong số các nguyên nhân tử vong do ung thư, sau gan và phổi. Vi khuẩn HP là một trong những yếu tố nguy cơ chính, lây qua đường ăn uống chung mâm, mớm thức ăn hoặc thiết bị y tế chưa được tiệt trùng triệt để. Tỷ lệ lây trong gia đình có thể vượt 80%, cao nhất ở trẻ dưới 12 tuổi. Ngay cả sau điều trị thành công, tỷ lệ tái nhiễm tại Việt Nam là 23% sau 12 tháng và 38,5% sau 31 tháng, cao hơn đáng kể so với mức 12% tại các nước phát triển. Thách thức thêm là tình trạng kháng kháng sinh, với tỷ lệ đa kháng đồng thời Clarithromycin và Levofloxacin vượt 57% tại Việt Nam.
Ở tuổi 25, Linh đã quay lại làm việc, học từ xa và tập thể thao. Đôi khi cô vẫn thức khuya, nhưng biết điểm dừng. Mục tiêu của cô không còn là những cột mốc sự nghiệp. “Mục tiêu duy nhất của mình bây giờ là được khỏe mạnh”, Linh nói.
Theo quan điểm của Y học cổ truyền Trung Quốc, việc ăn sáng đúng cách chứa đựng những bí mật giúp bảo vệ não bộ và nuôi dưỡng dạ dày. Trong cuốn sách Điều trị các bệnh thường gặp bằng Đông y, bác sĩ Zhang Xueliang, Học viện Khoa học Y học Trung Quốc, dẫn lại lời dạy từ cổ thư Lão Lão Hằng Ngôn rằng:
"Giữa trưa dương khí thịnh nhất, lúc mặt trời lặn dương khí suy yếu, vì vậy sáng nên ăn no, trưa ăn nhẹ và tối nên để bụng trống". "Sáng ăn ngon, tối ăn ít" chính là quy tắc vàng để sống thọ và là trọng tâm của phương pháp "dưỡng vị" trong Đông y.
Bữa sáng giữ vai trò quan trọng nhất trong ngày. Sau một đêm dài ngủ nghỉ, cơ thể đã tiêu hao năng lượng liên tục hơn 10 giờ mà không được bổ sung. Lúc này, cơ thể cần được nạp năng lượng thông qua bữa sáng để duy trì sự tỉnh táo và bền bỉ cho cả ngày làm việc. Việc bỏ bữa sáng thường xuyên có thể dẫn đến tình trạng lờ đờ, suy giảm chức năng tiêu hóa và hệ miễn dịch. Hơn nữa, để bụng đói sẽ gây ra cảm giác thèm ăn dữ dội trước bữa trưa, dẫn đến việc ăn quá mức và gây béo phì. Về lâu dài, thói quen này còn tiềm ẩn nguy cơ gây ra các bệnh mạn tính như polyp túi mật và sỏi mật.
Để có một bữa sáng chất lượng, bác sĩ Trương cho biết yếu tố tiên quyết là thực phẩm phải ở trạng thái nóng. Do các nhóm thực phẩm sống và lạnh dễ làm tổn hao dương khí vùng bụng, việc dùng đồ nóng sẽ giúp bảo vệ vị khí và hỗ trợ lưu thông máu. Khi vừa thức dậy, các mạch máu và cơ bắp vẫn đang ở trạng thái co lại, nếu nạp đồ lạnh sẽ khiến cơ quan trong cơ thể co thắt mạnh hơn, cản trở hấp thụ dưỡng chất từ thức ăn và dẫn đến các vấn đề như da dẻ xanh xao, chán ăn hay dễ cảm lạnh.
Theo bác sĩ, một bữa sáng chất lượng nên có tinh bột làm thành phần chủ đạo, bởi nhóm chất này không chỉ cung cấp nguồn năng lượng dồi dào và sự minh mẫn cho não bộ mà còn tăng cường khả năng hấp thụ các dưỡng chất từ sữa hoặc sữa đậu nành. Đồng thời, việc bổ sung đầy đủ nước trong bữa sáng là yêu cầu cần thiết để hỗ trợ quá trình tiêu hóa, đồng thời bù đắp kịp thời lượng nước mà cơ thể đã tiêu hao sau một đêm dài.
Trong việc phối hợp thực phẩm, việc bổ sung một lượng vừa đủ chất đạm và chất béo lành mạnh từ các nguồn như trứng, các sản phẩm từ đậu nành, thịt nạc hay lạc sẽ giúp kéo dài cảm giác no, đồng thời duy trì nguồn năng lượng bền bỉ cho cơ thể suốt buổi sáng. Để thực đơn thêm hoàn hảo, người dùng nên kết hợp thêm rau xanh và trái cây nhằm cung cấp các loại vitamin hòa tan cùng chất xơ cần thiết. Bác sĩ gợi ý một bữa sáng lành mạnh gồm những món ăn ấm nóng như cháo, yến mạch, tào phớ, sữa đậu nành nóng hoặc chè mè đen, kết hợp cùng các loại bánh mì, rau xanh và trái cây để đảm bảo đủ chất.
Bác sĩ đặc biệt lưu ý các bậc phụ huynh rằng việc bỏ bữa sáng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tăng trưởng, phát triển thể chất cũng như kết quả học tập của trẻ em và thanh thiếu niên. Do đó, cha mẹ cần nêu gương và hỗ trợ con trẻ hình thành thói quen ăn uống khoa học ngay từ sớm. Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn sáng sau khi thức dậy khoảng 20 đến 30 phút, bởi đây là lúc hệ tiêu hóa đạt trạng thái lý tưởng nhất để hấp thụ và chuyển hóa trọn vẹn các chất dinh dưỡng.
Theo các chuyên gia, tâm lý chủ quan khiến nhiều bệnh lý tiêu hóa được phát hiện ở giai đoạn muộn - Ảnh: Thu Cúc TCI
Trong nhiều năm, người bệnh xuất hiện tình trạng nuốt vướng kéo dài và từng điều trị theo hướng trào ngược dạ dày thực quản. Tuy nhiên, các triệu chứng vẫn tái diễn khiến anh quyết định thực hiện thăm khám chuyên sâu.
Trên thực tế, không ít bệnh lý tiêu hóa có thể xuất hiện từ độ tuổi khá sớm. Bên cạnh các bệnh lý lành tính, nhiều tổn thương tiền ung thư hoặc các bất thường tại đường tiêu hóa cũng có thể hình thành trong nhiều năm trước khi biểu hiện thành triệu chứng rõ ràng.
Các chuyên gia cho rằng, các yếu tố như thức khuya, căng thẳng, ít vận động và chế độ ăn uống thiếu lành mạnh có thể làm gia tăng nguy cơ bệnh lý tiêu hóa ở người trẻ.
Không phải mọi người trẻ đều cần nội soi tiêu hóa định kỳ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc thăm khám chuyên khoa là cần thiết khi xuất hiện các triệu chứng kéo dài hoặc các yếu tố nguy cơ đáng lưu ý.
Trong trường hợp của bệnh nhân V.T.D., triệu chứng nuốt vướng kéo dài nhiều năm chính là lý do khiến người bệnh được khuyến cáo thực hiện các thăm dò chuyên sâu hơn.
Theo các bác sĩ, đây là một trong những dấu hiệu không nên bỏ qua, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc không cải thiện sau điều trị.
Người trẻ tuổi nên chủ động thăm khám khi xuất hiện các triệu chứng kéo dài như nuốt vướng, đau bụng, đầy bụng, rối loạn đại tiện, đi ngoài ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
Bên cạnh đó, những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đường tiêu hóa, từng phát hiện polyp hoặc mắc các bệnh lý tiêu hóa mạn tính cũng thuộc nhóm cần được theo dõi chặt chẽ hơn.
Cùng với sự thay đổi của mô hình bệnh tật, công nghệ nội soi tiêu hóa cũng không ngừng phát triển nhằm nâng cao khả năng phát hiện và đánh giá tổn thương.
Theo các chuyên gia, ở người trẻ, mục tiêu của nội soi không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm các tổn thương nghiêm trọng mà còn giúp làm rõ nguyên nhân của những triệu chứng kéo dài, từ đó xây dựng hướng điều trị và theo dõi phù hợp.
Tại Thu Cúc TCI, siêu nội soi Endocyto 520x đang được ứng dụng nhằm hỗ trợ bác sĩ khảo sát tổn thương ở nhiều cấp độ khác nhau. Theo thông tin từ nhà sản xuất Olympus, hệ thống có khả năng phóng đại hình ảnh lên tới 520 lần, hỗ trợ quan sát từ bề mặt niêm mạc, hệ vi mạch đến các đặc điểm ở cấp độ tế bào.
PGS.TS.BS Masashi Misawa trực tiếp thực hiện nội soi tiêu hóa trong sự kiện đào tạo - Ảnh: Thu Cúc TCI
Bên cạnh đó, Endocyto 520x còn được tích hợp nhiều nền tảng hình ảnh như TXI (Texture and Color Enhancement Imaging), NBI (Narrow Band Imaging), EDOF (Extended Depth of Field) và RDI (Red Dichromatic Imaging). Kết hợp hình ảnh 4K và AI thời gian thực nhằm hỗ trợ nhận diện các vùng nghi ngờ trong quá trình nội soi.
Theo TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Văn Khiên, việc bổ sung thêm dữ liệu hình ảnh từ nhiều công nghệ khác nhau giúp bác sĩ có thêm cơ sở để đánh giá tổn thương trong quá trình thăm khám.
TTUT. PGS. TS Vũ Văn Khiên và PGS.TS.BS Masashi Misawa thảo luận trong phiên thực hành - Ảnh: Thu Cúc TCI
Hình ảnh 4K sắc nét giúp các bác sĩ quan sát chi tiết đường tiêu hóa - Ảnh: Thu Cúc TCI
Song song với việc triển khai công nghệ, ngày 19 - 20/06, Thu Cúc TCI đã tổ chức sự kiện hội thảo khoa học "Cập nhật công nghệ siêu nội soi Endocyto từ Nhật Bản" với sự tham gia của PGS.TS.BS Masashi Misawa - Phó Giáo sư tại Bệnh viện Bắc Yokohama, Đại học Showa (Nhật Bản).
Chương trình tập trung vào việc cập nhật các xu hướng nội soi hiện đại, đồng thời trao đổi trực tiếp trên nhiều trường hợp lâm sàng thực tế nhằm nâng cao năng lực phát hiện và đánh giá tổn thương tiêu hóa.
Sự kiện đào tạo Endocyto 19-20/06 có sự góp mặt của PGS.TS.BS Masashi Misawa - Ảnh: Thu Cúc TCI
Theo các chuyên gia, trường hợp của bệnh nhân V.T.D. là lời nhắc nhở rằng các triệu chứng tiêu hóa kéo dài không nên được xem nhẹ chỉ vì người bệnh còn trẻ.
Việc thăm khám đúng thời điểm, kết hợp với các phương pháp đánh giá phù hợp, có thể giúp phát hiện sớm các bất thường và xây dựng kế hoạch theo dõi hiệu quả hơn.
Cụ thể, kế hoạch nêu rõ phạm vi, đối tượng, lộ trình ưu tiên, cơ sở tổ chức khám và nguồn kinh phí thực hiện chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí thực hiện theo nghị định của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh.
Theo đó, nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh đang được Bộ Y tế lấy ý kiến.
Trong đó, Bộ Y tế đề xuất từ năm 2026, ưu tiên thực hiện khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính, người sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, xã đảo, đặc khu.
Ngoài ra, cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân sử dụng người lao động theo quy định để tổ chức thực hiện khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.
Bộ Y tế giao sở y tế các tỉnh, thành phố phối hợp với sở giáo dục và đào tạo, các trường học xây dựng và trình UBND tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch và tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân trên địa bàn.
Đồng thời chỉ đạo tổ chức rà soát, lập danh sách người dân; chỉ đạo tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân theo thẩm quyền quản lý tại địa phương tại trạm y tế hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã công bố đủ điều kiện khám sức khỏe.
Trường hợp trạm y tế cấp xã không đủ điều kiện khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc theo quy định, chính quyền cấp xã hoặc sở y tế chỉ đạo cơ sở đã đủ điều kiện khám sức khỏe trên địa bàn chủ động phối hợp, hỗ trợ chuyên môn hoặc chọn trạm y tế xã làm địa điểm khám sức khỏe lưu động theo quy định để đảm bảo thuận tiện cho người dân.
Kế hoạch cũng yêu cầu các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí. Bố trí phân nhóm đối tượng ưu tiên, sắp xếp lịch khám hợp lý để tránh quá tải.
Nội dung khám phải bảo đảm đầy đủ theo hướng dẫn chuyên môn, bao gồm đánh giá tình trạng sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, tư vấn phòng bệnh, điều trị hoặc chuyển tuyến khi cần thiết. Toàn bộ quy trình phải tuân thủ chặt chẽ quy định của pháp luật về khám chữa bệnh và phòng bệnh.
Kết quả khám được tổng hợp và lập sổ sức khỏe điện tử; liên thông, chia sẻ dữ liệu khám sức khỏe định kỳ và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành y tế với hệ thống thông tin giám định bảo hiểm y tế; tích hợp trên ứng dụng VNeID theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Bảo hiểm xã hội Việt Nam.
Về tổ chức thực hiện, Bộ Y tế giao rõ trách nhiệm cho các đơn vị. Cụ thể, Cục Phòng bệnh chịu trách nhiệm xây dựng hướng dẫn chuyên môn về khám sàng lọc, trong đó các hướng dẫn khám sức khỏe định kỳ dự kiến hoàn thành ngay trong tháng 5-2026.
Cục Quản lý khám chữa bệnh ban hành hướng dẫn chuyên môn khám sức khỏe định kỳ; xây dựng hệ thống dữ liệu sổ sức khỏe điện tử quốc gia và kế hoạch thực hiện tại các địa phương đều được giao hoàn thành trong tháng 5.
Ngoài ra, Bộ Y tế cũng giao Cục Phòng bệnh hoàn thiện hướng dẫn sàng lọc cho từng nhóm đối tượng dự kiến hoàn thành trước cuối năm 2027.
