“Chân tôi bị sao vậy?”, người lính Mỹ trẻ nhìn xuống lớp gạc thấm máu giả quấn quanh đầu gối, nơi chân trái của anh giờ đã “không còn”. Anh nằm trên cáng cứu thương, nhắm nghiền mắt, ngửa đầu ra sau và rên rỉ khi được đưa gấp từ tiền tuyến về. Một nhóm lính vây quanh anh, liên tục báo cáo tình trạng huyết áp, vết thương, các chỉ số.
Nhân viên y tế được thông báo rằng người lính và chó nghiệp vụ nằm cách đó vài mét đều bị thương do trúng bẫy mìn tự chế. Họ lập tức di chuyển cả hai vào tòa nhà trống gần đó, nơi đã trở thành phòng cấp cứu dã chiến. Chưa đầy một giờ sau, khi thương binh được gây mê và ổn định tình trạng, anh được đưa lên xe Humvee để đến một bệnh viện được thiết lập dưới lòng đất. Mỹ hy vọng rằng cơ sở y tế dưới lòng đất này sẽ giúp họ tránh khỏi máy bay không người lái (drone) hoặc tên lửa của đối phương, những mối đe dọa đã trở nên phổ biến trên chiến trường hiện đại.
Thực tế, đây không phải là tình huống thật mà là cuộc diễn tập tại Fort Hood từ ngày 23/3 đến ngày 1/4 với tên gọi Chiến dịch Tia chớp Bạc, tập trung thực hành các kỹ thuật mới được rút ra chủ yếu từ việc quan sát những cuộc xung đột gần đây. Người lính được hóa trang với những vết thương trông y như thật, còn con chó nghiệp vụ bị thương thực chất là robot mô phỏng.
Đây là phần trọng tâm của đợt huấn luyện mở rộng tháng trước do Lữ đoàn Quân y số 1 thuộc Quân đoàn Thiết giáp III thuộc quân đội Mỹ tổ chức. Mục tiêu là đặt binh sĩ vào một kịch bản thực tế nhằm chuẩn bị cho các cuộc chiến tương lai, hoặc thậm chí là những cuộc xung đột đang diễn ra.
Trong các chiến dịch trước đây, quân đội Mỹ đã rút ra bài học rằng việc cấp cứu và sơ tán nhanh chóng khỏi tiền tuyến, điều trị cho binh sĩ trong “giờ vàng” ngay sau khi bị thương, là yếu tố sống còn. Tại Iraq và Afghanistan, các bệnh viện dã chiến quy mô lớn đã được hình thành nhờ hoạt động sơ tán thuận lợi khi Mỹ gần như kiểm soát hoàn toàn bầu trời. Hệ thống này đã cứu sống vô số quân nhân, nhưng khi drone giá rẻ trở thành mối đe dọa thường trực và nhân viên y tế dần trở thành mục tiêu tấn công, lục quân buộc phải tính đến những phương thức cứu chữa thần tốc mới.
Trong khi đó, trong chiến dịch tấn công Iran kéo dài 6 tuần, nhân viên y tế Mỹ đã phải di chuyển liên tục để bảo vệ bản thân và thực hiện nhiệm vụ cứu chữa, một nguồn tin am hiểu vấn đề cho hay.
“Chúng ta sẽ không còn có được những lợi thế như từng có tại Trung Đông, chủ yếu là ở Iraq và Afghanistan”, thiếu tướng về hưu Paul Friedrichs, người từng là bác sĩ trưởng của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cho hay.
Theo đại tá Werner Barden, chỉ huy Lữ đoàn Quân y số 1 trực tiếp điều hành cuộc diễn tập tại Fort Hood, thực tế từ các cuộc xung đột tại Ukraine và Iran cho thấy y học chiến trường bắt buộc phải thay đổi. Các cơ sở y tế cần thu nhỏ quy mô và phân tán hơn thay vì duy trì những bệnh viện dã chiến quy mô lớn như trước. Đồng thời, cả binh sĩ lẫn người chỉ huy phải tìm cách giảm thiểu các dấu vết điện từ và nhiệt năng, những tín hiệu phát ra từ máy móc và cơ thể người mà đối phương có thể dễ dàng lần ra.
“Trong thế giới ngày nay, chỉ cần một người với một chiếc drone cũng đủ để tạo ra sự cố nghiêm trọng, làm đảo lộn mọi phương thức hoạt động của chúng ta”, Barden nói. “Vì vậy, hãy ẩn mình ngay giữa tầm mắt đối phương”.
‘Tàng hình’ dưới lòng đất
Đội Phẫu thuật Hồi sức Tiền phương 555 là bộ phận cốt lõi của bệnh viện dã chiến ngầm trong cuộc diễn tập, phụ trách toàn bộ khu cấp cứu và phòng mổ. Thực chất đây không phải các phòng riêng biệt mà là những khu vực nằm sát nhau trong một đường hầm chật kín giường bệnh và thiết bị phẫu thuật.
Trung tá James Gragg, chỉ huy đội 555 kiêm bác sĩ cấp cứu, túc trực bên bàn mổ nơi các tình nguyện viên đóng giả thương binh đang nằm. Phía trên họ là một khay nhỏ đựng nội tạng giả được sắp sẵn, giúp các bác sĩ thực hành xử lý các ca chấn thương một cách thực tế nhất.
Trong khi những người lính quân y mặc trang phục phẫu thuật và mũ trùm đang thực hiện “ca mổ” cho một bệnh nhân, Gragg, với khẩu súng ngắn đeo bên hông, tiến lại gần, cầm theo một ống tiêm lớn đầy chất lỏng màu đỏ rồi bơm thẳng vào khay nội tạng để mô phỏng tình trạng xuất huyết nội.
“Cậu ấy đang mất máu cấp!”, Gragg hét lớn rồi lùi lại khi các bác sĩ lao vào ứng cứu.
Đội 555 là một trong những đội phẫu thuật của lục quân thường triển khai cùng các đơn vị khác để thực hiện các cuộc phẫu thuật và cấp cứu chấn thương ở gần tiền tuyến trong xung đột.
Theo giới hoạch định quân sự Mỹ, khác với những cuộc xung đột tại Iraq và Afghanistan trước đây, nơi máy bay Mỹ thường có thể tự do hoạt động mà không gặp rủi ro đáng kể, các cuộc xung đột tương lai chắc chắn sẽ đối mặt những mối đe dọa khiến việc sơ tán thương binh bằng đường không trở nên khó khăn. Khi đó, việc đưa những đơn vị có năng lực cứu chữa kịp thời như đội 555 tới sát tiền tuyến nhất sẽ là yếu tố quyết định sinh tử.
Tuy nhiên, việc này cũng có thể biến lực lượng quân y thành mục tiêu và họ càng dễ bị đe dọa hơn bởi các cuộc tấn công liên tục bằng drone. Một giải pháp mà lục quân Mỹ đang thử nghiệm là tận dụng các không gian ngầm dã chiến, tương tự mô hình được sử dụng trong cuộc diễn tập.
“Trong cục diện hiện nay, một khi đã triển khai quân, bạn có thể đụng độ lực lượng đối phương ở bất kỳ vị trí nào”, George Barros, giám đốc phụ trách đổi mới và nghiệp vụ nguồn tin mở tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh, trụ sở tại Washington, cho hay. “Sẽ không còn những ‘vùng xanh’ an toàn vĩnh viễn như thời kỳ chiến tranh chống khủng bố toàn cầu, bởi khả năng tấn công liên tục của đối phương đã phát triển vượt bậc”.
Hiểm họa từ drone đã bộc lộ rõ ngay từ giai đoạn đầu cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran, khi một chiếc drone Iran tấn công trung tâm điều hành tác chiến tại Kuwait khiến 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Dù các quan chức cấp cao Lầu Năm Góc khi đó khẳng định tòa nhà đã được phòng thủ vững chắc, một nguồn tin am hiểu vấn đề lại nói rằng nơi này chỉ có các rào chắn bê tông bao quanh, hoàn toàn không thể che chắn trước drone hay tên lửa.
Việc bảo vệ lực lượng quân y và thương binh không chỉ đòi hỏi phải rút xuống lòng đất trong một số trường hợp mà còn phải giảm thiểu dấu vết điện tử. Đây là thách thức lớn trong môi trường điều trị, nơi binh sĩ cần sử dụng các thiết bị như máy chụp X-quang và cắt lớp vi tính (CT). Dù việc hoạt động dưới lòng đất giúp hạn chế những tín hiệu như vậy, lục quân Mỹ vẫn nỗ lực tìm cách cải thiện hơn nữa.
Các binh sĩ Mỹ cũng đang học hỏi kinh nghiệm từ cách quân đội Ukraine đối phó những đòn tấn công từ Nga.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trong một báo cáo do Lục quân Mỹ công bố năm 2025, từ khi cuộc xung đột tại Ukraine nổ ra vào năm 2022 đến tháng 4/2025, đã có gần 2.000 cuộc tấn công vào hạ tầng y tế Ukraine và 428 vụ tấn công nhằm vào các phương tiện vận chuyển thương binh.
“Khoảng 10-20 năm qua, chúng tôi đã quen làm việc tại những bệnh viện dã chiến khổng lồ. Nhưng qua những cuộc xung đột gần đây nhất, có thể thấy chúng tôi đang trở thành một mục tiêu lớn”, Barden, chỉ huy Lữ đoàn Quân y số 1 của quân đội Mỹ, nói.
Việc đưa các bệnh viện dã chiến xuống lòng đất giúp đối phó hiểm họa từ drone và tên lửa, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Tại Fort Hood, binh sĩ đã thử nghiệm những giải pháp thô sơ như dùng xe đạp di chuyển trong hầm để tiết kiệm diện tích và sử dụng điện thoại dã chiến đời cũ do sóng di động lẫn vệ tinh đều không thể xuyên qua hệ thống hầm sâu. Tuy nhiên, để thành công lâu dài, quân đội cần phối hợp với ngành công nghiệp quốc phòng để đầu tư vào các thiết bị liên lạc và y tế hiện đại, có khả năng triệt tiêu tín hiệu điện tử nhằm tránh bị đối phương truy vết.
Dù nhu cầu cấp bách, ngân sách dành cho y tế quân đội Mỹ vẫn dậm chân tại chỗ trong nhiều năm qua. Trong quy trình phân bổ ngân sách phức tạp, các khí tài lớn như tàu chiến, tiêm kích hay xe tăng luôn được ưu tiên đầu tư. Hệ quả là việc phát triển các năng lực y tế thường bị xem nhẹ và bỏ qua, theo CNN.
Việc điều chỉnh phương thức bảo vệ lực lượng quân y và thương binh đã trở thành nhu cầu cấp bách trên các chiến trường hiện đại. Một báo cáo của Mỹ năm 2025 chỉ ra rằng mối nguy hiểm từ drone buộc quân đội phải ưu tiên tối đa việc bảo vệ những nguồn lực y tế.
Trong cuộc diễn tập tại Fort Hood, tính chân thực được đặt lên hàng đầu với các kỹ thuật tạo hình vết thương giả cực kỳ chi tiết, từ chân tay đứt lìa đến nội tạng lộ ra ngoài. Những người đóng vai thương binh được hướng dẫn mô phỏng cả những âm thanh rên rỉ đau đớn để giúp nhân viên quân y làm quen với áp lực tâm lý và mức độ khốc liệt sát với thực tế nhất.
“Chúng ta càng cung cấp cho các đội ngũ y tế chương trình huấn luyện có độ chân thực cao, họ sẽ càng thuần thục hơn trong các tình huống thực tế”, thiếu tá Kelly Wood, sĩ quan giám sát việc tạo hình vết thương giả trong cuộc diễn tập tại Fort Hood, nói.
Tại khu vực huấn luyện mô phỏng một ngôi làng, các binh sĩ thuộc Tiểu đoàn Quân y Đa năng số 61 thực hiện phân loại thương binh và phẫu thuật kiểm soát thiệt hại ngay gần tiền tuyến. Trong môi trường đầy bụi bặm, tất cả mọi người đều tham gia hỗ trợ vận chuyển nạn nhân và khi đêm xuống, họ phải làm việc dưới ánh sáng đèn đỏ lờ mờ để tránh bị đối phương phát hiện.
Thay vì dựng lều trại lộ thiên như trước đây, bệnh viện dã chiến được triển khai bên dưới hệ thống hầm hạt nhân cũ để mô phỏng việc tận dụng tàu điện ngầm hoặc tầng hầm trong tương lai. Tại lối vào hầm, những tấm lưới ngụy trang được giăng kín nhằm ngăn chặn drone xâm nhập.
Bên cạnh kỹ năng chuyên môn, những người lính quân y còn được rèn luyện tâm lý để giữ bình tĩnh trong cảnh hỗn loạn dưới hầm ngầm. Mỗi người đều có phương pháp riêng để tập trung, từ hít thở sâu, tự nhắc nhở bản thân về quy trình cứu chữa, cho đến hát thầm một bài hát nhằm lấy lại tập trung trước khi bắt đầu công việc.
“Đó là điều tôi đã dạy cho cấp dưới của mình và không nhất thiết phải là một bài hát”, Daniel Hurst, quân y chiến trường kiêm trung đội phó thuộc đơn vị 555, người từng tham chiến tại Iraq và Afghanistan, cho biết. “Hãy tìm một điều gì đó giúp bạn lấy lại cân bằng và sáng tỏ tâm trí”.
Theo TASS dẫn tuyên bố từ Bộ Quốc phòng Nga ngày 27.5, các UAV bị bắn hạ trên các vùng Belgorod, Krasnodar, Kursk, Oryol, Tula, Volgograd và Voronezh, cũng như tại Crimea, biển Đen và biển Azov.
Các quan chức Nga cho biết lực lượng phòng không đã đánh chặn tên lửa và UAV tại nhiều khu vực. Trong khi đó, các đoạn video và kênh giám sát địa phương ghi nhận cháy nổ tại một số địa điểm được cho là có liên quan hạ tầng quân sự và năng lượng của Nga, theo The Kyiv Independent.
Thống đốc tỉnh Voronezh Alexander Gusev nói lực lượng phòng không đã bắn hạ hai "mục tiêu tốc độ cao". Theo ông, không có thương vong, nhưng mảnh vỡ rơi xuống làm hư hại một cửa hàng sửa lốp xe và một công trình phụ trợ.
Ở thành phố Taganrog thuộc tỉnh Rostov, người dân báo cáo nghe nhiều tiếng nổ và nhìn thấy khói bốc lên tại một số khu vực. Các thông tin ban đầu cho rằng hỏa hoạn có thể xảy ra tại một cơ sở chuyên bảo trì, sửa chữa thiết bị hàng không của Nga. Taganrog nằm trên bờ biển Azov, cách biên giới Ukraine khoảng 40 km.
Tại vùng Krasnodar, các kênh giám sát địa phương đưa tin nhà máy lọc dầu Tuapse trên bờ biển Đen có thể nằm trong số các mục tiêu bị tấn công. Chính quyền Nga nói mảnh vỡ UAV rơi xuống khu vực cảng biển Tuapse gây cháy. Quân đội Ukraine hồi tháng 5 từng xác nhận đã tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse 4 lần trong mùa xuân.
Tại Sevastopol ở Crimea, Thống đốc Mikhail Razvozhayev nói thành phố bị tấn công bằng nhiều loại vũ khí, trong đó có thể gồm tên lửa Storm Shadow. Một tên lửa được cho là đã đánh trúng tòa nhà chi nhánh phía nam của Ngân hàng Trung ương Nga tại Sevastopol, khiến mái nhà bốc cháy và làm hư hại cửa sổ, ban công của các tòa nhà lân cận do sóng xung kích.
Trong khi đó, TASS dẫn lời bà Yevgenia Yashina, Giám đốc truyền thông của Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, nói thành phố Enerhodar, nơi đặt nhà máy này, đã hứng chịu một cuộc tấn công quy mô lớn bằng UAV từ Ukraine đêm 26.5.
Phía Ukraine chưa bình luận về các thông tin trên.
Trong cuộc phỏng vấn với Reuters ngày 27.5, thiếu tướng Andriy Biletsky, chỉ huy Quân đoàn 3 Ukraine, cho rằng quân đội Nga đã kiệt sức và khó tạo ra các đột phá lớn.
Theo ông, nếu Ukraine có thể tạo ra và duy trì đà tiến công trong vài tháng tới, Kyiv có thể giành lại thế chủ động dọc chiến tuyến, đồng thời buộc Nga từ bỏ mục tiêu kiểm soát toàn bộ tỉnh Donetsk ở miền đông Ukraine. "Tôi tin rằng 6 đến 9 tháng tới sẽ là bước ngoặt. Chính xác hơn, tôi nghĩ 6 tháng tới là quan trọng nhất", ông Biletsky nói.
"Chúng tôi cần xác định những hướng có thể cải thiện vị thế, kiểm soát một số điểm chiến lược, rồi đàm phán với Nga từ vị thế mạnh, chứ không phải yếu, về một thỏa thuận ngừng bắn thực sự ổn định", ông Biletsky nói. Theo ông, xét về quân sự, mục tiêu này là khả thi. Vấn đề Donetsk hiện là một trong những trở ngại lớn trong các nỗ lực hòa đàm giải quyết xung đột Nga - Ukraine do Mỹ làm trung gian.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha ngày 26.5 tiếp tục thúc đẩy ý tưởng về một thỏa thuận ngừng bắn giới hạn, xem đây là bước thử nghiệm để tiến tới một lệnh ngừng bắn rộng hơn với Nga. Ông cho hay hình thức cụ thể vẫn chưa được quyết định, song nhấn mạnh Ukraine muốn bắt đầu từ một lĩnh vực hẹp, có phạm vi rõ ràng, để kiểm chứng khả năng các bên tuân thủ.
Phía Nga chưa bình luận về các thông tin trên.
NATO đang lên kế hoạch tăng cường phòng thủ tại khu vực Baltic bằng một cấu trúc chỉ huy mới, cho phép điều động nhanh lực lượng Đức và Hà Lan đến Latvia và Estonia trong trường hợp xảy ra xung đột với Nga, theo Reuters ngày 26.5.
Hiện các hoạt động của NATO tại vùng Baltic và miền bắc Ba Lan được điều phối bởi một bộ chỉ huy đa quốc gia đặt tại Szczecin, Ba Lan. Theo kế hoạch đang được thảo luận, Quân đoàn Đức - Hà Lan, đặt tại Münster (Đức), sẽ được giao nhiệm vụ bảo vệ Latvia và Estonia.
Theo Reuters dẫn các nguồn thạo tin, sự điều chỉnh này sẽ phân chia rõ hơn trách nhiệm trong khu vực, đồng thời giúp NATO tăng khả năng triển khai lực lượng quy mô lớn trong thời gian ngắn. Bên cạnh đó, việc bổ sung thêm một quân đoàn chỉ huy sẽ giúp liên minh có thể điều động "lực lượng lớn một cách nhanh chóng", trong bối cảnh các nước Baltic nằm gần Nga và bị xem là điểm dễ tổn thương về địa lý.
Đức, Hà Lan và các đối tác dự kiến sẽ phối hợp tăng cường lực lượng được phân công. Một quân đoàn khi hoạt động đầy đủ thường có khoảng 40.000 - 60.000 binh sĩ. Tuy nhiên, hiện chưa rõ khi nào quyết định này có hiệu lực, cũng như số lượng binh sĩ cụ thể sẽ được đặt dưới quyền chỉ huy mới trong trường hợp khủng hoảng.
Kế hoạch tái cấu trúc cho thấy NATO tiếp tục coi Baltic là khu vực trọng yếu trong thế trận phòng thủ sườn phía đông, đặc biệt giữa lúc chiến sự Nga - Ukraine kéo dài và căng thẳng an ninh tại châu Âu chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Các quan chức tình báo và an ninh châu Âu ngày 27.5 nói với The Wall Street Journal rằng họ ngày càng quan ngại khả năng Nga mở rộng chiến sự ra ngoài Ukraine, trong đó có thể tìm cách thử phản ứng của NATO tại các nước Baltic, biển Baltic hoặc Bắc Cực.
Tổng thống Volodymyr Zelensky xác nhận các lực lượng Ukraine đã tấn công Tổng kho Dầu St. Petersburg ở tỉnh Leningrad của Nga sáng 3/6. Cuộc tấn công diễn ra ngay khi các quan chức cấp cao đến tham dự Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg, một hội nghị thường niên dành cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và quan chức chính phủ do Tổng thống Nga Vladimir Putin chủ trì.
Ông Zelensky viết trên mạng xã hội X rằng, “các cơ sở quan trọng trên lãnh thổ Nga đã bị tập kích, bao gồm cả Tổng kho Dầu St. Petersburg, nằm cách biên giới Ukraine 1.100km.
Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), Lực lượng Hệ thống Không người lái, Lực lượng Tác chiến Đặc biệt, Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine và Lực lượng Biên phòng Nhà nước Ukraine đều tham gia các chiến dịch này.
Ông Zelensky nói thêm, các mục tiêu quân sự tại căn cứ Kronstadt, phía tây St. Petersburg, cũng bị tấn công cùng với một doanh nghiệp tham gia sản xuất vũ khí của Nga ở tỉnh Tambov.
Bộ Tổng tham mưu Ukraine cũng cho hay, theo các báo cáo sơ bộ, cuộc không kích đã đánh trúng các tàu chiến và cơ sở hạ tầng tại cảng Kronstadt.
Tại tỉnh Tambov, Nhà máy Tiến bộ Michurinsky (Michurinsky Progress Plant), một đơn vị sản xuất linh kiện cho vũ khí có độ chính xác cao, cũng bị trúng hỏa lực.
Người dân St. Petersburg báo cáo về hỏa hoạn quy mô lớn tại hiện trường, đồng thời đăng tải các bức ảnh và video về các vụ nổ lớn cùng một đám cháy dữ dội khi thành phố bị UAV của Ukraine tấn công. Các hình ảnh cho thấy khói đen bốc lên cuồn cuộn phía trên Tổng kho Dầu St. Petersburg.
Tổng kho dầu này, nằm bên Vịnh Phần Lan thuộc cảng chính St. Petersburg của thành phố, là một trong những cơ sở lưu trữ và xuất khẩu nhiên liệu lớn nhất của Nga. Nơi đây tiếp nhận và vận chuyển các sản phẩm dầu mỏ bằng đường sông, đường sắt và đường bộ, với công suất bốc dỡ lên tới 12,5 triệu tấn mỗi năm.
Thống đốc tỉnh Leningrad, ông Aleksandr Drozdenko, cho biết 50 UAV đã bị bắn hạ trên khắp khu vực vào ngày 3/6, nhưng không bình luận về các vụ cháy tại cảng.
Các chuyến bay đã bị gián đoạn tại sân bay Pulkovo của St. Petersburg do cuộc tấn công, với gần 30 chuyến bay bị hoãn hơn 2 tiếng đồng hồ và 9 chuyến bay khác phải chuyển hướng sang các sân bay khác.
Cuộc tấn công mới vào Tổng kho Dầu St. Petersburg diễn ra một ngày sau khi Nga phát động một cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV quy mô lớn nhằm vào Kiev, Dnipro và các thành phố khác của Ukraine. Cuộc tấn công trên diện rộng đó đã khiến ít nhất 23 người thiệt mạng, hơn 100 người khác bị thương.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ngày 18/5 chặn bắt đội tàu viện trợ thuộc Đoàn thuyền buồm Global Sumud (GSF) trên Địa Trung Hải, khu vực phía tây Cyprus. GSF gồm khoảng 50 tàu khởi hành từ Thổ Nhĩ Kỳ tuần trước, chở hàng nhân đạo cùng các nhà hoạt động từ nhiều quốc gia với mục tiêu phá thế phong tỏa quanh Gaza.
Giới chức Israel cho biết khoảng 430 người bị bắt trên các tàu của GSF đang được đưa về nước này thẩm vấn. GSF cùng những tổ chức pháp lý vì các nhà hoạt động cáo buộc Israel "bắt cóc và cưỡng ép đưa các tình nguyện viên từ vùng biển quốc tế vào lãnh thổ". Nhiều quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Tây Ban Nha đã lên án Israel.
Bộ Ngoại giao Israel bác bỏ các cáo buộc, gọi đội tàu là "chiêu trò phục vụ cho Hamas", nhóm đang kiểm soát Dải Gaza. Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố hải quân Israel đang ngăn chặn "một âm mưu ác ý" khi vây bắt đội tàu.
Các diễn biến phản ánh một tranh cãi đã kéo dài nhiều năm liên quan việc Israel áp phong tỏa với Gaza, dải đất nhỏ ven Địa Trung Hải của người Palestine.
Sáng kiến GSF được triển khai từ giữa năm 2025, có sự tham gia của nhiều tổ chức dân sự quốc tế ủng hộ Palestine. Tên gọi "Sumud" trong tiếng Arab có nghĩa là "kiên định, bền bỉ", từ thường được người Palestine dùng để thể hiện phản đối Israel chiếm đóng.
GSF tháng 9/2025 bắt đầu "sứ mệnh hàng hải đến Gaza" đầu tiên với hơn 50 tàu chở theo hàng trăm tấn hàng viện trợ. Tuy nhiên, cũng giống như nhiều nỗ lực trước đó của những tổ chức khác, đội tàu GSF cũng bị lực lượng Israel chặn bắt. Các nhà hoạt động được đưa về Israel rồi bị trục xuất.
Quân đội Israel từng chiếm đóng Gaza trong nhiều thập kỷ sau khi kiểm soát vùng đất này trong cuộc chiến 6 ngày năm 1967. Đối mặt với làn sóng phản kháng dữ dội của người Palestine cũng như áp lực quốc tế, Israel từ bỏ kiểm soát Gaza, rút toàn bộ binh sĩ cùng người định cư khỏi dải đất năm 2005.
Quyết định rút quân của Israel đã tạo điều kiện cho Hamas trỗi dậy thành một phe phái chính trị lớn ở Gaza và kiểm soát toàn bộ dải đất năm 2007. Đây cũng là thời điểm Israel áp đặt lệnh phong tỏa cả trên đất liền, trên không và trên biển với Gaza nhằm ngăn chặn mối đe dọa từ Hamas.
Liên Hợp Quốc chỉ trích việc phong tỏa của Israel "hủy hoại sinh kế" và cản trở phát triển của Gaza. Nhiều tổ chức nhân quyền và phi chính phủ cáo buộc chính sách phong tỏa của Israel cấu thành hành động "trừng phạt tập thể", trái với luật pháp quốc tế.
Tel Aviv lập luận rằng các biện pháp phong tỏa được áp đặt nhằm ngăn Hamas tiếp nhận vũ khí trái phép, bảo vệ người dân Israel khỏi các cuộc tấn công bằng rocket mà nhóm này cùng các lực lượng vũ trang ở Gaza vẫn thường thực hiện.
Năm 2008, một số đội tàu viện trợ vẫn cập được bờ Gaza do Israel chưa thực thi hoàn toàn lệnh phong tỏa. Đến giữa năm 2009, Israel bắt đầu chặn mọi tàu tiếp cận dải đất và không có phương tiện nào đến được Gaza kể từ năm 2010.
Tình hình ở Gaza càng nghiêm trọng sau khi chiến sự Israel - Hamas bùng phát từ tháng 10/2023. Khu vực rơi vào khủng hoảng nhân đạo, một số tổ chức phi chính phủ cảnh báo tình trạng diệt chủng và nạn đói xảy ra ở dải đất. Hơn 63.000 dân thường Palestine, trong đó ít nhất 20.000 trẻ em, đã thiệt mạng.
Bộ Ngoại giao Israel thường mô tả các đội tàu này là "hành động khiêu khích", tuyên bố sẽ chặn bắt và không để bất kỳ phương tiện nào tiếp cận được Gaza. Tel Aviv kêu gọi những bên muốn chuyển viện trợ tới Gaza hãy thực hiện thông qua những kênh đã được thiết lập để Israel kiểm tra an ninh.
Tuy nhiên, hầu hết các vụ chặn bắt của hải quân Israel đều diễn ra ngoài lãnh hải nước này, làm dấy lên tranh cãi pháp lý.
Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), lãnh hải của một quốc gia chỉ kéo dài 12 hải lý tính từ đường cơ sở. Ở vùng biển ngoài khu vực này, tàu thuyền nước ngoài được phép thực hiện quyền tự do hàng hải. Nhóm GSF và nhiều tổ chức nhân quyền lập luận rằng Israel không có quyền chặn hoặc bắt giữ tàu dân sự hoạt động ngoài lãnh hải nước này.
"Các anh không được phép ngăn chúng tôi theo luật quốc tế", nhà hoạt động Thiago Avila phản hồi hải quân Israel qua vô tuyến trước khi đội tàu của GSF bị chặn bắt tháng 9/2025. "Vì vậy chúng tôi không tuân thủ yêu cầu của các anh".
Donald Rothwell, giáo sư luật quốc tế tại Đại học Quốc gia Australia, nhận định quyền tự do hàng hải là nguyên tắc cốt lõi của luật biển quốc tế.
"Bất kỳ hành động quấy rối hay ngăn chặn tàu nào trên vùng biển quốc tế ở Địa Trung Hải đều là vi phạm rõ ràng luật quốc tế", ông Rothwell viết trên The Conversation.
Tuy nhiên, một số chuyên gia luật quốc tế đưa ra cách diễn giải có lợi cho Israel. Robbie Sabel, cựu cố vấn pháp lý Bộ Ngoại giao Israel, cho rằng trong bối cảnh xung đột vũ trang với Hamas, Israel có quyền thực thi phong tỏa hải quân ngay cả ngoài lãnh hải, nếu tàu có ý định phá phong tỏa.
Yuval Shany, chuyên gia luật quốc tế tại Đại học Hebrew ở Jerusalem, cũng cho rằng nếu phong tỏa Gaza được coi là hợp pháp theo luật chiến tranh, Israel có thể chặn tàu sau khi đưa ra cảnh báo trước.
Theo Rothwell, để ngăn chặn tàu tìm cách tiến vào Gaza, Israel buộc phải làm điều đó ngay từ vùng biển quốc tế, bởi đội tàu càng đến gần bờ biển Gaza, Tel Aviv càng khó ngăn cản và dễ để lọt.
Israel không muốn tạo ra tiền lệ nguy hiểm. Một tàu cập được Gaza thành công có thể khuyến khích thêm nhiều chiến dịch tương tự trong tương lai, đồng thời gia tăng áp lực quốc tế lên Israel trong bối cảnh nước này đang đối mặt chỉ trích ngày càng lớn về tình hình nhân đạo tại Gaza.
Nhiều chuyên gia cho biết lượng hàng hóa viện trợ mà các đội tàu mang theo có thể không nhiều và hoạt động của họ mang ý nghĩa lớn về mặt chính trị hơn là hỗ trợ nhân đạo thực chất.
"Mục đích chính của những đội tàu như vậy là thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế vào những gì đang diễn ra tại Gaza", Nathan Brown, giáo sư khoa học chính trị Đại học George Washington, nói với DW. "Các đội tàu cũng gửi đi một thông điệp với người dân Palestine rằng thế giới không bỏ quên họ".
Amjad Iraqi, chuyên gia về quan hệ Israel - Palestine tại tổ chức phi lợi nhuận toàn cầu Nhóm khủng hoảng Quốc tế, trụ sở Bỉ, có chung nhận định.
"Các nhà hoạt động đang cố gắng gửi đi thông điệp rằng có một cuộc khủng hoảng nhân đạo khẩn cấp và tình hình hiện nay đòi hỏi phải phản đối việc Israel phong tỏa và để nạn đói diễn ra ở Gaza", theo ông Iraqi. "Điều này không phụ thuộc vào việc đoàn tàu có cập bến Gaza thành công hay không".
Stephen Cotton, Tổng thư ký Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế, cho biết luật biển quy định rõ ràng rằng tấn công hoặc bắt giữ các tàu nhân đạo bất bạo động trên vùng biển quốc tế là bất hợp pháp và không thể chấp nhận. "Biển cả không được biến thành chiến trường", ông Cotton nói với Al Jazeera.
Tuy nhiên, giới chức Israel khẳng định những đoàn tàu như GSF chỉ mang theo lượng hàng hóa cứu trợ tượng trưng và tìm cách tiến vào Gaza với mục đích "khiêu khích", thay vì phục vụ mục tiêu nhân đạo.
"Một kế hoạch PR nữa đã kết thúc", Bộ Ngoại giao Israel thông báo trên X sau khi hơn 400 nhà hoạt động bị bắt. "Israel sẽ tiếp tục hành động theo quy định của luật pháp quốc tế và không cho phép bất cứ hành động vi phạm nào với vòng phong tỏa quanh Gaza".
