Ebola là bệnh truyền nhiễm rất dễ lây và thường gây tử vong. Bệnh do nhiều chủng virus khác nhau gây ra, phần lớn có nguồn gốc từ loài dơi ăn quả. Kể từ khi xuất hiện lần đầu vào năm 1976, đã có hơn 40 đợt bùng phát Ebola được ghi nhận. Đây là đợt bùng phát thứ 17 tại Cộng hòa Dân chủ Congo.
Các đợt dịch thường bắt nguồn từ hiện tượng “lây truyền từ động vật sang người”. Sau đó, người bệnh lây cho người khác qua các dịch cơ thể như máu, chất nôn… Triệu chứng ban đầu gồm sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu; sau đó có thể xuất hiện nôn ói, tiêu chảy, phát ban và chảy máu trong lẫn ngoài cơ thể. Tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 50%, theo tờ The Guardian (Anh).
Có 4 chủng Ebola gây bệnh ở người: Zaire, Sudan, Bundibugyo và Tai Forest. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đợt dịch lần này liên quan đến chủng Bundibugyo. Trước đây, mới chỉ có 2 đợt bùng phát do chủng này gây ra, vào năm 2007 và 2012. Vì chủng lần này rất hiếm gặp, hiện chưa có vắc xin phòng ngừa nên đợt bùng phát này là đáng lo ngại.
Tiến sĩ Simon Williams, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học Swansea (Anh) cho biết: Đợt bùng phát lần này đáng lo hơn các đợt trước vì vắc xin Ebola hiện có – Ervebo – không phù hợp với chủng virus Bundibugyo. Hiện cũng chưa có thuốc điều trị hay vắc xin đặc hiệu cho chủng này. Ebola là bệnh rất nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, cao hơn nhiều so với Covid-19. Dù khả năng lây lan chậm hơn Covid-19 hay sởi, nhưng mức độ nghiêm trọng của bệnh lại lớn hơn và có thể gây tử vong cho bất kỳ ai, không chỉ người cao tuổi hay người suy giảm miễn dịch.
Dịch bắt đầu từ tháng trước, với ca nghi nhiễm sớm nhất được ghi nhận là một người đàn ông 59 tuổi, xuất hiện triệu chứng ngày 24.4 và tử vong sau đó 3 ngày. Cơ quan y tế chỉ biết về đợt dịch qua mạng xã hội vào ngày 5.5. Khi đó, đã có hàng chục người tử vong, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (CDC Africa).
Theo Tổng giám đốc CDC Africa, tiến sĩ Jean Kaseya, việc phát hiện chậm đã tạo điều kiện để dịch lây lan. Tiến sĩ Anne Cori, Đại học Imperial (Anh) nhận định, bất kỳ sự chậm trễ nào trong phản ứng với Ebola đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Số ca nghi nhiễm và tử vong lớn cho thấy dịch có thể đã âm thầm lan rộng trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trước khi được công bố chính thức. Điều này khiến các biện pháp kiểm soát như truy vết tiếp xúc trở nên khó khăn hơn.
Thức ăn thừa từ tối hôm trước có thể trông vẫn bình thường, không có mùi lạ nhưng chưa chắc là không bị nhiễm khuẩn. Điều quan trọng nhất là thức ăn sau khi nấu được bảo quản như thế nào, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nếu thực phẩm bị để quá lâu ở nhiệt độ phòng, vi khuẩn có thể sinh sôi nhanh và làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Các chuyên gia khuyến cáo không nên để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Nếu thời tiết nóng trên 32 độ C, thời gian an toàn chỉ còn khoảng 1 giờ. Sau khoảng thời gian này, vi khuẩn có thể phát triển nhanh trong thực phẩm.
Không phải tất cả đồ ăn để qua đêm đều nguy hiểm. Nếu cho thức ăn vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu, phần lớn món ăn vẫn có thể an toàn vào ngày hôm sau.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo nhiệt độ ngăn mát tủ lạnh nên duy trì dưới 4 độ C để hạn chế vi khuẩn phát triển. Trong điều kiện này, đa số thực phẩm nấu chín có thể bảo quản khoảng 3 đến 4 ngày.
Ví dụ, thịt nấu chín, súp, món hầm hoặc cơm thường có thể dùng trong khoảng thời gian trên nếu được bảo quản đúng. Riêng hải sản thì nên ăn sớm hơn, tốt nhất trong vòng 1 đến 2 ngày. Nguyên nhân là do chúng dễ hỏng hơn các thực phẩm khác.
Để bảo quản tốt hơn, nên chia thức ăn vào hộp nhỏ, đậy kín và cất vào tủ lạnh sớm. Điều này giúp thức ăn nguội nhanh hơn và hạn chế vi khuẩn phát triển.
Khi để qua đêm, không phải loại thực phẩm nào cũng có mức độ an toàn giống nhau. Các món như hải sản, sữa, trứng lòng đào, salad có sốt mayonnaise, sushi hoặc thịt nguội thường dễ hư nhanh hơn và cần được bảo quản kỹ hơn.
Trong khi đó, một số món như bánh mì khô, bánh quy hoặc trái cây nguyên quả thường ít nguy cơ hơn nếu để ngoài qua đêm, đặc biệt là trong môi trường sạch và khô ráo. Tuy nhiên, điều này không áp dụng cho thực phẩm đã cắt sẵn hoặc có nhân kem.
Có những trường hợp không nên cố giữ lại thức ăn dù cảm thấy tiếc. Ví dụ, thức ăn đã để ngoài suốt đêm, tủ lạnh bị mất điện nhiều giờ, món ăn xuất hiện nấm mốc, có mùi chua bất thường hoặc không nhớ đã nấu từ khi nào.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ cho biết nếu tủ lạnh mất điện quá 4 giờ, nhiều loại thực phẩm dễ hỏng có thể không còn an toàn để ăn.
Với đồ ăn thừa, nguyên tắc đơn giản nhất là nếu thấy không chắc chắn về độ an toàn của chúng, tốt hơn là nên bỏ đi để tránh nguy cơ ngộ độc thực phẩm, theo Healthline.
Sau một đêm dài không ăn, cơ thể cần được “nạp lại nhiên liệu” theo cách thông minh. Theo chuyên trang sức khỏe WebMD, bữa sáng đóng vai trò quan trọng trong việc khởi động quá trình trao đổi chất, đồng thời cải thiện khả năng tập trung và trí nhớ. Nhưng điều quan trọng hơn là thành phần dinh dưỡng của bữa ăn.
Tiến sĩ Vijaya Surampudi, chuyên gia dinh dưỡng tại UCLA Health (Mỹ), cho biết một bữa sáng lý tưởng cần kết hợp protein và chất xơ để giữ năng lượng ổn định. Và bát yến mạch với sữa chua Hy Lạp chính là ví dụ điển hình cho sự kết hợp này.
Yến mạch cung cấp carbohydrate phức và beta-glucan - một loại chất xơ hòa tan giúp làm chậm quá trình tiêu hóa. Nhờ đó, năng lượng được giải phóng từ từ thay vì tăng vọt rồi tụt nhanh như khi ăn bánh ngọt hay thực phẩm nhiều đường. Điều này giúp bạn tránh cảm giác mệt mỏi, uể oải vào giữa buổi sáng.
Trong khi đó, sữa chua Hy Lạp giàu protein chất lượng cao, giúp kéo dài cảm giác no và hỗ trợ duy trì sự tỉnh táo. Một số nghiên cứu được đăng tải trên các tạp chí dinh dưỡng cho thấy bữa sáng giàu protein có thể cải thiện khả năng tập trung và giảm cảm giác đói vặt trong ngày.
Khi kết hợp thêm trái cây tươi như chuối, việt quất hoặc táo - những món ăn này còn cung cấp vitamin, chất chống oxy hóa và một lượng đường tự nhiên vừa phải. Các loại hạt như hạnh nhân hoặc óc chó nếu thêm vào sẽ bổ sung chất béo lành mạnh, giúp não bộ hoạt động hiệu quả hơn.
Điểm đáng chú ý là sự kết hợp yến mạch và sữa chua không chỉ tốt cho năng lượng mà còn có lợi cho kiểm soát cân nặng và đường huyết. Nhờ chỉ số đường huyết thấp, giàu chất xơ, yến mạch giúp hạn chế tình trạng tăng - giảm đường huyết đột ngột, vốn là nguyên nhân khiến nhiều người nhanh đói và mệt.
Ngược lại, nếu bữa sáng chỉ gồm cà phê ngọt, bánh mì trắng hoặc ngũ cốc nhiều đường, cơ thể có thể rơi vào trạng thái “tụt năng lượng” chỉ sau 1 - 2 giờ. Đây là lý do nhiều người dù đã ăn sáng vẫn cảm thấy buồn ngủ, thiếu tập trung khi làm việc.
Các chuyên gia khuyến nghị, nếu không có nhiều thời gian, bạn hoàn toàn có thể chuẩn bị món này từ tối hôm trước dưới dạng “overnight oats”. Chỉ cần trộn yến mạch với sữa chua, thêm trái cây, để trong tủ lạnh qua đêm là có ngay bữa sáng tiện lợi.
Bác sĩ Nguyễn Trọng Nghĩa - khoa da liễu và bỏng, Bệnh viện Bạch Mai - cho hay da chuyển màu vàng thường khiến nhiều người lo lắng đến các bệnh lý gan mật.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây có thể là biểu hiện của carotenoderma (carotenaemia) - tình trạng lành tính do tăng nồng độ carotene trong máu, chủ yếu liên quan đến chế độ ăn uống.
Mới đây, bác sĩ Nghĩa thăm khám cho một phụ nữ đến khám vì da lòng bàn tay và bàn chân hai bên chuyển màu vàng. Sau khi thăm khám, thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán cho thấy người bệnh không có triệu chứng cơ năng hay dấu hiệu thần kinh khu trú. Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan và bilirubin trong giới hạn bình thường, nhưng nồng độ β-carotene tăng cao.
"Qua khai thác tiền sử, người bệnh chia sẻ có thói quen ăn củ sâm đất liên tục trong nhiều ngày. Đây có thể là nguyên nhân dẫn đến tình trạng vàng da ở tay, chân của bệnh nhân", bác sĩ Nghĩa nhận định.
Bác sĩ Nghĩa giải thích β-carotene cùng các carotenoid khác như alpha-carotene, lycopene, lutein là những sắc tố tự nhiên có trong nhiều loại rau củ quả màu vàng, cam và xanh đậm như cà rốt, bí đỏ, khoai lang, cà chua hay rau lá xanh.
Đây là tiền chất của vitamin A. Sau khi hấp thu tại ruột non, một phần carotene được chuyển hóa thành retinol ở niêm mạc ruột và gan. Khi lượng carotene trong máu tăng cao, sắc tố này sẽ lắng đọng ở lớp sừng và mô mỡ dưới da, gây hiện tượng da đổi màu vàng cam.
Tình trạng này thường gặp ở trẻ nhỏ ăn nhiều thức ăn xay từ cà rốt, bí đỏ, khoai lang; người ăn chay, ăn kiêng kéo dài; người thường xuyên sử dụng nước ép rau củ.
Ngoài ra, một số bệnh lý có thể làm tăng nguy cơ như đái tháo đường, suy giáp, bệnh gan, bệnh thận hoặc chán ăn tâm thần.
"Nguyên nhân có thể do carotenemia nguyên phát; do ăn quá nhiều thực phẩm hoặc dùng thực phẩm bổ sung giàu carotene; hoặc carotenemia thứ phát có liên quan đến giảm chuyển hóa carotene thành vitamin A hoặc tăng lipid máu.
Ngoài ra có thể do carotenemia chuyển hóa hiếm gặp, do rối loạn bẩm sinh trong chuyển hóa carotene", bác sĩ Nghĩa cho hay.
Người bệnh có biểu hiện điển hình là da có màu vàng cam, xuất hiện rõ ở lòng bàn tay, bàn chân, rãnh mũi - má. Màu sắc đậm hơn ở vùng da dày, nhiều tuyến mồ hôi.
Tuy nhiên, củng mạc mắt không vàng (dấu hiệu quan trọng để phân biệt với vàng da do bệnh gan), không ngứa, không có triệu chứng toàn thân. Màu da có thể rõ hơn dưới ánh sáng nhân tạo.
Nếu xuất hiện tình trạng da đổi màu bất thường hoặc khó phân biệt với các bệnh lý gan mật, người bệnh nên đi khám chuyên khoa để được đánh giá chính xác.
