Tổng thống Donald Trump ngày 1/4 (giờ Mỹ) đã có bài phát biểu trực tiếp toàn quốc đầu tiên từ Nhà Trắng về chiến dịch không kích nhằm vào Iran kéo dài hơn một tháng qua kể từ ngày 28/2. Bài phát biểu kéo dài gần 20 phút nhằm trấn an công chúng Mỹ đang ngày càng lo ngại về chi phí kinh tế, thương vong và triển vọng kết thúc xung đột.
Đây không chỉ là bản cập nhật quân sự mà còn là tuyên bố chính trị được tính toán kỹ lưỡng. Khi xem xét toàn bộ nội dung, bài phát biểu lộ rõ 3 tầng: những điểm mới mẻ về chiến lược, những luận điệu quen thuộc lặp lại từ giai đoạn đầu chiến dịch, và những khoảng trống đáng chú ý mà giới phân tích quốc tế nhanh chóng chỉ ra.
Những điểm mới: Cam kết thời hạn, chuyển giao trách nhiệm và dấu hiệu đàm phán
Theo giới chuyên gia, điểm nổi bật nhất của bài phát biểu là Tổng thống Trump lần đầu tiên công khai đưa ra mốc thời gian cụ thể cho giai đoạn leo thang cuối cùng.
Ông tuyên bố: “Chúng ta đang đi đúng hướng để hoàn thành tất cả các mục tiêu quân sự của Mỹ trong thời gian ngắn, rất ngắn. Chúng ta sẽ tấn công họ cực kỳ mạnh trong 2 đến 3 tuần tới. Chúng ta sẽ đưa họ trở lại thời kỳ đồ đá, nơi họ thuộc về”.
Đây là sự thay đổi so với các phát ngôn trước đó của chính quyền, khi các quan chức thường né tránh câu hỏi về thời hạn kết thúc. Tuy nhiên, mốc “2 đến 3 tuần” không phải là cam kết rút quân mà là cam kết tăng cường không kích – một nghịch lý mà báo Washington Post mô tả: Ông Trump tuyên bố chiến tranh “gần kết thúc”, rồi lại cảnh báo leo thang nó.
Điểm mới thứ hai là thông điệp rõ ràng về eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Tổng thống Trump khẳng định rằng, Mỹ “hầu như không nhập khẩu dầu qua eo biển Hormuz và sẽ không nhập khẩu trong tương lai”, đồng thời kêu gọi các quốc gia phụ thuộc (châu Âu, châu Á, đặc biệt Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc) tự hành động. “Họ phải chăm lo cho tuyến đường đó. Họ phải trân trọng nó. Họ phải nắm lấy và giữ gìn nó”, ông Trump nói.
Đây là sự chuyển dịch đáng kể trong tư thế ngoại giao Mỹ: Washington không còn tự định vị là “cảnh sát” bảo vệ tuyến đường biển quốc tế như trước, mà chuyển trách nhiệm sang các bên tiêu thụ dầu mỏ nhiều hơn. Đây là một phần của chính sách “Nước Mỹ trước tiên” được đẩy mạnh, dù nó làm dấy lên lo ngại về chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điểm mới thứ ba là xác nhận công khai về “ban lãnh đạo mới” tại chính quyền Tehran. Ông Trump cho biết Iran đang có lãnh đạo “ít cực đoan hơn và hợp lý hơn nhiều”, với các cuộc đàm phán gián tiếp đang diễn ra qua trung gian. Mặc dù chi tiết cuộc đàm phán vẫn “mơ hồ”, việc đề cập vấn đề này trong bài phát biểu chính thức là dấu hiệu rõ ràng nhất đến nay rằng Mỹ đang “tìm lối thoát có kiểm soát”, dù vẫn kèm theo lời đe dọa leo thang xung đột nếu hai bên không đạt thỏa thuận.
Những yếu tố này cho thấy bài phát biểu của ông Trump mang tính “cân bằng”: khẳng định tiến bộ quân sự trong khi mở ra khả năng ngoại giao, đồng thời giảm kỳ vọng của công chúng Mỹ về vai trò lãnh đạo toàn cầu truyền thống của Washington.
Những điểm cũ: Lập luận lịch sử và thành tích quân sự lặp lại
Phần lớn bài phát biểu (khoảng 70%) là sự tổng hợp lại các lập luận đã được chính quyền Mỹ sử dụng từ những ngày đầu triển khai chiến dịch. Ông Trump nhắc lại bức tranh lịch sử 47 năm về Iran: từ vụ đánh bom doanh trại thủy quân lục chiến ở Beirut (Li Băng) năm 1983 (khiến 241 lính Mỹ thiệt mạng), vụ tấn công tàu USS Cole, đến vai trò của các lực lượng ủy nhiệm thân Iran trong các cuộc xung đột tại khu vực gần đây.
Về thành tích quân sự, ông Trump nhấn mạnh rằng Hải quân Iran “đã biến mất”, không quân “tan hoang”, nhiều lãnh đạo chủ chốt “đã bị hạ sát”, khả năng phóng tên lửa và UAV của Iran đã bị “thu hẹp đáng kể”, đặc biệt các nhà máy vũ khí bị phá hủy. Những tuyên bố này gần như trùng lặp với phát ngôn của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth từ cuối tháng 3. Đây là những con số mà Lầu Năm Góc đã công bố trước đó, không có dữ liệu mới đáng kể.
Về chương trình hạt nhân Iran, Tổng thống Trump nhắc lại lý do cốt lõi tiến hành chiến dịch liên hợp với Israel nhằm ngăn Iran sở hữu bom hạt nhân sau khi các cơ sở cũ bị phá hủy trong chiến dịch tấn công “Búa Đêm” mùa hè năm 2025 và Iran đã tiến hành tái thiết tại các địa điểm mới. Ông khẳng định “mục tiêu chiến dịch đã đạt được”, nhưng trong một cuộc phỏng vấn ngay trước bài phát biểu, ông thừa nhận không quan tâm đến lượng uranium làm giàu 60% nằm sâu dưới lòng đất vì “chúng ta sẽ luôn theo dõi bằng vệ tinh”. Đây là lập luận cũ, từng được dùng để biện minh cho chiến dịch.
Đáng chú ý, ông Trump còn so sánh cuộc chiến này với chiến tranh Triều Tiên, Iraq và Afghanistan, nhấn mạnh nó “ngắn hơn và hiệu quả hơn”. Đây là cách nói quen thuộc nhằm giảm thiểu cảm giác thất bại tiềm ẩn đối với Mỹ.
Những khoảng trống lớn: Bí mật không được gọi tên?
Những khoảng trống trong bài phát biểu lại nói lên nhiều điều hơn nội dung được phát ngôn. Ít nhất 4 vấn đề then chốt bị ông Trump bỏ qua hoặc đề cập mơ hồ:
Thứ nhất, số phận uranium làm giàu. Iran vẫn sở hữu lượng uranium tinh khiết 60%, đủ gần mức vũ khí. Tổng thống Trump không đề cập kế hoạch thu hồi hay phá hủy cụ thể, chỉ nói “không quan tâm” vì nằm sâu dưới đất. Các chuyên gia kiểm soát vũ khí cảnh báo đây là “nguyên liệu hạt nhân” tiềm ẩn rủi ro dài hạn nếu không được kiểm soát.
Thứ hai, tình trạng eo biển Hormuz. Iran đã phong tỏa thực tế tuyến đường này từ đầu chiến dịch, gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Giá dầu Brent tăng hơn 4% ngay sau bài phát biểu, vượt 105 USD/thùng; xăng Mỹ vượt 4 USD/gallon (tăng 30% kể từ tháng 2). Ông Trump chỉ kêu gọi đồng minh “tự lo” và khẳng định eo biển “sẽ tự động mở” khi xung đột kết thúc, không có kế hoạch quân sự hay mốc thời gian cụ thể. Thế giới ghi nhận thị trường hoàn toàn không tin tưởng tuyên bố này.
Thứ ba, nỗ lực ngoại giao hòa bình có cấu trúc với Iran. Dù đề cập “các cuộc thảo luận ngừng chiến đang diễn ra”, ông Trump không nêu tên trung gian, điều kiện tối thiểu hay khuôn khổ hòa đàm. Thay vào đó, ông đe dọa tiếp tục tấn công nhà máy điện và cơ sở dầu khí nếu Iran không nhượng bộ – rủi ro gây khủng hoảng nhân đạo.
Thứ tư, vấn đề pháp lý theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh 1973. Khi chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran sắp chạm mốc 60 ngày, một số nghị sĩ yêu cầu Tổng thống Trump phải xin phép Quốc hội phê chuẩn. Bài phát biểu hoàn toàn im lặng về vấn đề này.
Bối cảnh chính trị nội bộ và phản ứng quốc tế
Bài phát biểu diễn ra trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ chiến tranh của ông Trump chỉ khoảng 33-35%, thấp hơn mức ủng hộ chung và chính sách đối ngoại. Theo các thăm dò mới đây, 67% người Mỹ cho rằng ông Trump không có kế hoạch rõ ràng trong cuộc xung đột tại Iran; 94% đảng viên Dân chủ và 74% cử tri độc lập phản đối vấn đề này.
Phản ứng của chính giới Mỹ về bài phát biểu trên thể hiện sự phân cực chính trị rõ rệt. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (đảng Cộng hòa) gọi đây là “bài phát biểu thuyết phục nhất”. Ngược lại, Lãnh đạo Thượng viện Chuck Schumer cho rằng những phát ngôn của ông Trump “lan man, mất định hướng”; Thượng nghị sĩ Mark Warner chỉ trích ông Trump “không trả lời được những câu hỏi cơ bản nhất”.
Về kinh tế, bài phát biểu của Tổng thống Trump không xoa dịu được lo ngại vấn đề lạm phát. Giá dầu tăng mạnh, hàng không và vận tải áp dụng phụ phí nhiên liệu, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh lịch trình hoạt động. Giới chuyên gia dự báo giá dầu có thể chạm mốc 150 USD/thùng nếu eo biển Hormuz không được mở trở lại.
Một điểm yếu nền tảng là sự không nhất quán trong mục tiêu chiến tranh. Ngay trước bài phát biểu, ông Trump tuyên bố “chỉ có một mục tiêu: Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Và mục tiêu đó đã đạt được”. Nhưng Ngoại trưởng Rubio và các quan chức Mỹ khác từng liệt kê nhiều mục tiêu khác (hải quân, không quân, tên lửa, lực lượng ủy nhiệm). Truyền thông gọi đây là lý do biện minh liên tục thay đổi theo thực địa.
Nhìn chung, bài phát biểu về chiến sự Iran của Tổng thống Trump là nỗ lực tái khẳng định thế trận quân sự Mỹ, phác thảo mốc thời gian bán chính thức và chính thức hóa tư thế mới về eo Hormuz. Nó thành công ở mức độ trang trọng, củng cố hình ảnh “mạnh tay” mà cử tri cốt lõi ủng hộ. Tuy nhiên, 3 câu hỏi lớn vẫn treo lơ lửng đối với ông Trump.
Trong lịch sử nước Mỹ, những bài phát biểu kiểu như này thường xuất hiện khi chính quyền tìm cách lấy lại sự chủ động trong tường thuật sau giai đoạn mất kiểm soát, định hướng cho cuộc chiến. Dư luận Mỹ, khác với chiến tranh Iraq 2003 hay Afghanistan 2001, bắt đầu với đa số phản đối từ ngày đầu. Bài phát biểu chưa đủ sức nặng, thuyết phục để đảo ngược xu hướng đó.
Khi mốc 60 ngày xung đột đang đến, giá dầu tiếp tục biến động mạnh và eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa, câu hỏi thực sự không phải là ông Trump đã nói gì vào ngày 1/4, mà là ông sẽ làm gì tiếp theo.
Lịch sử Trung Đông cho thấy, những chiến dịch được khởi xướng với mục tiêu rõ ràng nhưng kết thúc trong mơ hồ thường để lại di sản phức tạp hơn dự kiến. Chiến dịch của Mỹ, dù đã đạt một số thắng lợi quân sự nhanh chóng, vẫn đang ở “ngã ba đường” giữa chiến thắng tuyên bố và hòa bình bền vững.
Theo CNBC, Washington Post
Theo báo Korea Herald, Chính phủ Hàn Quốc ngày 11-4 thông báo sẽ bắt đầu triển khai hỗ trợ tiền mặt cho 70% người có thu nhập thấp nhất tại nước này, nhằm giảm bớt áp lực tài chính do giá dầu tăng cao trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt.
Theo kế hoạch, khoản hỗ trợ sẽ được chi trả trước tiên cho nhóm dễ bị tổn thương nhất trong nhóm thu nhập này từ ngày 27-4, sau đó mở rộng đến toàn bộ các đối tượng đủ điều kiện vào ngày 18-5.
Tổng cộng khoảng 32,5 triệu người dân sẽ được hưởng chính sách này, với mức hỗ trợ từ 100.000 won (khoảng 67,30 USD) đến 600.000 won mỗi người, tùy theo mức thu nhập và khu vực.
Người dân có thể nhận tiền qua thẻ ghi nợ, thẻ trả trước hoặc phiếu mua sắm địa phương. Khoản hỗ trợ phải được sử dụng trước ngày 31-8, nếu không sẽ bị thu hồi về ngân sách nhà nước.
Chương trình này có tổng kinh phí 6.100 tỉ won (tương đương hơn 4,1 tỉ USD), nằm trong gói ngân sách bổ sung 26.200 tỉ won vừa được Quốc hội thông qua nhằm ứng phó tác động kinh tế từ xung đột Trung Đông.
Cùng lúc, nhiều quốc gia châu Á cũng đang đồng loạt tung biện pháp ứng phó hệ lụy từ khủng hoảng năng lượng, theo báo Straits Times.
Tại Malaysia, chính phủ quyết định triển khai lực lượng cảnh sát túc trực tại các trạm xăng khu vực biên giới nhằm ngăn chặn tình trạng buôn lậu nhiên liệu khi giá xăng dầu tăng mạnh.
Theo thống kê từ đầu năm 2025 đến tháng 3-2026, lực lượng tuần tra biên giới Malaysia đã triệt phá 735 vụ buôn lậu, với tổng giá trị lên tới 2,81 tỉ ringgit (khoảng 708,9 triệu USD).
Chi phí trợ cấp nhiên liệu của nước này hiện lên tới 6 tỉ ringgit mỗi tháng, tăng mạnh so với mức 315 triệu ringgit trước khi xung đột bùng phát.
Trong khi đó từ ngày 13-4, Thái Lan cũng nâng mức trợ cấp chi tiêu thiếu yếu từ 300 baht lên 400 baht (12,46 USD) mỗi tháng, dành cho hơn 13 triệu người dân thuộc diện hưởng phúc lợi xã hội.
Bộ Tài chính Thái Lan cho biết biện pháp này nhằm bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, đặc biệt là nông dân và các chủ doanh nghiệp nhỏ, đồng thời ngăn tác động lan rộng sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế.
Chính phủ Thái Lan cũng triển khai các khoản vay ưu đãi cho các đối tượng trên, hỗ trợ người dân mua xe điện hoặc lắp đặt năng lượng mặt trời.
Giới chức nước này cảnh báo thách thức từ giá năng lượng có thể kéo dài, do đó cần kết hợp cả giải pháp ngắn hạn và dài hạn để thích ứng với chi phí tăng cao.
Theo Hãng tin Reuters, Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi động thái trên là "hành động khiêu khích có chủ ý", trong bối cảnh quan hệ giữa Bắc Kinh và Tokyo vẫn căng thẳng.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn (Guo Jiakun) nói rằng quân đội Trung Quốc đã xử lý vụ việc trên "phù hợp với luật pháp và quy định".
Hãng tin Kyodo (Nhật Bản) cho biết tàu khu trục Ikazuchi của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã đi qua eo biển Đài Loan vào ngày 17-4, là lần đầu tiên một hoạt động như vậy diễn ra kể từ khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae nhậm chức vào tháng 10 năm ngoái.
Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản từ chối bình luận về phát biểu của ông Quách Gia Côn.
Theo Tân Hoa xã, cũng trong ngày 17-4, Bộ Quốc phòng Trung Quốc bình luận việc tàu khu trục JS Ikazuchi của Nhật Bản đi qua eo biển Đài Loan đã "phát đi tín hiệu sai lầm tới các lực lượng ly khai tại Đài Loan", và chỉ gây ra sự phản đối mạnh hơn từ người Trung Quốc.
Quan hệ Trung - Nhật đã rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều năm, sau khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae hồi tháng 11 năm ngoái tuyên bố rằng một cuộc tấn công của Trung Quốc nhằm vào Đài Loan trong tương lai có thể kích hoạt phản ứng quân sự từ Nhật Bản.
Trung Quốc xem Đài Loan là một phần lãnh thổ của họ, là "lằn ranh đỏ không được vượt qua" trong quan hệ ngoại giao với các nước khác.
Bắc Kinh cũng tuyên bố chủ quyền đối với eo biển Đài Loan và đôi khi phản ứng mạnh trước việc tàu hải quân nước ngoài đi qua khu vực này.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nói rằng bà Takaichi đã có những "phát ngôn sai lầm" về Đài Loan. Ông tuyên bố những phát ngôn này đã gây tổn hại nghiêm trọng đến quan hệ song phương, và việc Nhật Bản điều tàu quân sự vào eo biển Đài Loan là "sai lầm chồng sai lầm", đe dọa chủ quyền và an ninh của Trung Quốc.
Ông nhấn mạnh Trung Quốc kiên quyết phản đối động thái này và đã gửi công hàm phản đối mạnh mẽ tới Nhật Bản.
Trước đó, tuyền thông Trung Quốc tường thuật hải quân Trung Quốc đã theo dõi và giám sát hành trình của một tàu chiến Úc đi qua eo biển Đài Loan hồi tháng 2.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 15/5 kết thúc chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên trong nhiệm kỳ hai, trong đó tiêu điểm là cuộc hội đàm tại Đại lễ đường Nhân dân và cuộc trao đổi bên trong Trung Nam Hải với Chủ tịch Tập Cận Bình.
Ông Trump mô tả chuyến thăm là "tuyệt vời", trong khi ông Tập nhận định đây là dấu mốc mở ra "một quan hệ song phương mới", nhưng hai lãnh đạo không đưa ra những thông tin gây bất ngờ hay mang tính đột phá về kết quả chuyến thăm.
Thông cáo từ Washington và Bắc Kinh cho thấy hai bên có ưu tiên khác nhau về nội dung đàm phán. Phía Mỹ tập trung đề cập các vấn đề về thương mại, đầu tư và Iran, trong khi Trung Quốc đề cao ổn định chiến lược và vấn đề Đài Loan.
"Không có quá nhiều bất ngờ so với những gì hai bên đã phát tín hiệu từ trước cuộc gặp", William Yang, chuyên gia về Đông Bắc Á tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), trụ sở Bỉ, nói với Channel News Asia. "Sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả hai phía đã giúp cuộc gặp diễn ra suôn sẻ".
Thương mại và đầu tư
Sau hội nghị, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ và Trung Quốc đã đạt được "những thỏa thuận thương mại tuyệt vời". Bắc Kinh sẽ mua 200 máy bay của Boeing, tăng mua dầu mỏ, nông sản và hàng hóa Mỹ. Nhà Trắng cho biết hai bên còn thảo luận mở rộng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Mỹ và thúc đẩy đầu tư song phương.
Một trong những kết quả cụ thể nhất là kế hoạch thành lập "Hội đồng Thương mại" và "Hội đồng Đầu tư", hai cơ chế nhằm tạo kênh đối thoại thường trực về thương mại và đầu tư. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết cơ chế này sẽ xác định các lĩnh vực "phi chiến lược, không nhạy cảm" mà nước này có thể đón nhận đầu tư từ Trung Quốc.
Tuy nhiên, Bắc Kinh không xác nhận công khai nhiều nội dung ông Trump đề cập và chưa có văn bản chi tiết nào được công bố.
"Chủ tịch Tập lưu ý rằng các mối quan hệ kinh tế và thương mại Trung - Mỹ mang tính đôi bên cùng có lợi", Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết ngày 14/5.
Các nhà đầu tư cũng phản ứng khá dè dặt. Sau tuyên bố về thương vụ Boeing, cổ phiếu công ty này giảm hơn 4%, bởi thị trường kỳ vọng Trung Quốc sẽ mua khoảng 500 máy bay.
Robert Manning, chuyên gia tại Trung tâm Stimson, nói với CBC rằng cuộc gặp thượng đỉnh cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận của ông Trump với Trung Quốc. Trong nhiều năm qua, ông Trump liên tục chỉ trích Trung Quốc là nguyên nhân khiến Mỹ mất việc làm công nghiệp và thúc đẩy chiến lược "tách rời kinh tế". Nhưng tại Bắc Kinh lần này, ông lại nói hai nước "đồng thuận rất nhiều về thương mại" và sẽ "thực hiện nhiều thương vụ".
Cuộc xung đột bùng phát cuối tháng 2 giữa Mỹ, Israel với Iran là một nội dung quan trọng trong cuộc gặp. Chiến sự đã khiến eo biển Hormuz, huyết mạch năng lượng của thế giới, rơi vào tình trạng "phong tỏa kép". Iran siết kiểm soát Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia "thân thiện" đi qua, còn Mỹ áp lệnh phong tỏa với mọi cảng biển của nước Hồi giáo.
Nhà Trắng cho biết Mỹ và Trung Quốc nhất trí Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân và eo biển Hormuz cần được duy trì tự do đi lại để bảo đảm dòng chảy năng lượng toàn cầu. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Trung Quốc phản đối quân sự hóa eo biển Hormuz, cũng như hành vi áp phí tàu qua khu vực này.
Trong cuộc phỏng vấn với Fox News sau hội đàm ngày 14/5, ông Trump nói ông Tập "đã đề nghị hỗ trợ giải quyết vấn đề Iran nếu có thể".
Tuy nhiên, phía Trung Quốc không xác nhận đầy đủ những nội dung mà Mỹ công bố. Thông cáo của Trung Quốc chủ yếu nhấn mạnh chiến sự Iran "đáng lẽ không bao giờ được xảy ra" và các bên cần giải quyết bằng đối thoại.
Chong Ja Ian, phó giáo sư tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng hai bên thực tế đều có lợi ích chung trong việc giữ ổn định giá dầu và bảo vệ chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, Trung Quốc hiện tránh thể hiện lập trường nghiêng về Mỹ và chưa cam kết tăng sức ép lên Iran.
Theo ông Chong, chiến sự Iran không chỉ phụ thuộc vào ý chí của Mỹ và Trung Quốc, mà còn vào tính toán của Tehran và Tel Aviv.
"Có vẻ như cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều khó có thể khiến Iran và Israel hành động theo hướng khác", ông Chong nói.
Điểm nóng Đài Loan
Đài Loan từ lâu đã là nguồn cơn khiến quan hệ Mỹ - Trung căng thẳng. Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một tỉnh chờ thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết. Mỹ cam kết tôn trọng nguyên tắc "Một Trung Quốc", nhưng tiếp tục duy trì quan hệ với Đài Loan và cung cấp cho hòn đảo các loại khí tài hiện đại để phòng thủ.
Trong cuộc hội đàm, Chủ tịch Tập nhấn mạnh Đài Loan "là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ - Trung" và cảnh báo xử lý sai có thể dẫn đến các cuộc đụng độ, thậm chí là xung đột giữa hai siêu cường.
Theo thông cáo Trung Quốc, ông Tập nói hòa bình ở eo biển Đài Loan chỉ có thể duy trì nếu Mỹ "phản đối Đài Loan độc lập".
Nhà Trắng không nhắc Đài Loan trong thông cáo sau hội nghị. Tuy nhiên, trên chuyên cơ Air Force One, ông Trump xác nhận hai bên "đã trao đổi rất nhiều về Đài Loan".
"Ông ấy có lập trường rất cứng rắn về vấn đề Đài Loan. Tôi không đưa ra bất kỳ cam kết nào theo hướng nào cả", ông Trump nói.
Sau khi trở về Mỹ, Tổng thống Trump đưa ra tuyên bố rõ ràng hơn. "Tôi không muốn thấy có bên tuyên bố độc lập. Mọi người biết đấy, chúng tôi được cho là sẽ phải đi xa tới hơn 15.000 km để tham chiến. Tôi không muốn như vậy. Tôi muốn cả họ và Trung Quốc đều hạ nhiệt tình hình", ông nói ngày 15/5.
Ông Trump nói thêm rằng không muốn thấy chiến tranh xảy ra ở eo biển Đài Loan và "nếu cứ giữ nguyên hiện trạng như bây giờ thì tôi nghĩ Trung Quốc cũng sẽ chấp nhận thôi".
Phát biểu này cho thấy Mỹ chưa thay đổi chính sách với Đài Loan và vẫn duy trì "sự mơ hồ chiến lược", theo chuyên gia Yang của ICG. Việc ông Trump tránh đối đầu công khai với ông Tập về Đài Loan cũng được xem là thành công với Trung Quốc, bởi Bắc Kinh muốn bảo đảm vấn đề này là "lằn ranh đỏ" trong quan hệ song phương.
Công nghệ
Công nghệ là một trong những chủ đề được theo dõi sát sao nhất trước hội nghị, đặc biệt liên quan tới chip, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hạn chế xuất khẩu của Mỹ. Sự xuất hiện vào phút chót của giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang trong đoàn tháp tùng ông Trump làm dấy lên đồn đoán Washington có thể nới lỏng kiểm soát bán dẫn.
"Huang, Elon Musk của Tesla và Tim Cook của Apple có mặt trong đoàn tháp tùng ông Trump là có chủ đích", Lin Han-shen, chuyên gia về Trung Quốc tại Asia Group, nhận định.
Tuy nhiên, hai bên không có bước đột phá lớn nào được công bố trong lĩnh vực này. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói với Bloomberg TV rằng kiểm soát xuất khẩu chip không phải "một chủ đề chính" trong hội đàm.
Ông Trump thêm rằng Mỹ và Trung Quốc đã thảo luận thiết lập "các biện pháp kiểm soát rủi ro" trong các lĩnh vực AI, y tế, dược phẩm và quân đội.
Các chuyên gia nhận định điều này phản ánh thực tế cạnh tranh công nghệ hiện đã trở thành trọng tâm trong quan hệ Mỹ - Trung và dù chưa có thay đổi lớn về chính sách, việc hai bên thảo luận cơ chế kiểm soát rủi ro vẫn được xem là tín hiệu quan trọng.
"Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn đơn thuần là thương mại, mà là ai sẽ kiểm soát nền tảng công nghệ của kỷ nguyên công nghiệp tiếp theo", theo Luigi Gambardella, chủ tịch ChinaEU.
Theo chuyên gia Yang, lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc đã tận dụng hội nghị để thể hiện mong muốn chung trong việc tìm tiếng nói chung và kiểm soát bất đồng.
"Dựa trên các thông cáo từ hai phía, có thể thấy cả hai lãnh đạo đều cố nhấn mạnh những lĩnh vực mà hợp tác cùng có lợi Mỹ - Trung vẫn khả thi", Yang nhận định, đề cập đến thương mại và quan hệ kinh tế.
Stephen Olson, nhà nghiên cứu tại Viện ISEAS-Yusof Ishak, Singapore, đánh giá lãnh đạo Mỹ - Trung đều đã đạt được điều họ cần từ cuộc gặp.
"Chủ tịch Tập muốn định hình Trung Quốc ngang hàng với Mỹ như một đối thủ cạnh tranh thực thụ và đã đạt được điều đó", ông Olson nói. "Ông Trump cũng về nước với 'những thỏa thuận' mà lãnh đạo Mỹ có thể tuyên bố là 'thắng lợi'".
