Trong loạt chương trình “Kara Swisher Wants to Live Forever” phát sóng trên đài CNN, nhà báo Kara Swisher đã đi sâu tìm hiểu ngành công nghiệp kéo dài tuổi thọ đang bùng nổ trên toàn cầu. Một trong những điểm dừng chân ấn tượng của hành trình này chính là Hàn Quốc, quốc gia đang nắm giữ những bí quyết trường thọ mà người Mỹ và thế giới phải kinh ngạc.
Nếu muốn có một cuộc sống trường thọ và khỏe mạnh nên chọn Hàn Quốc thay vì Mỹ. Vào những năm 1980, tuổi thọ trung bình tại Mỹ tương đương với mức bình quân của các quốc gia phát triển. Tuy nhiên, kể từ đó đến nay, trong khi phần lớn thế giới ghi nhận những bước tiến dài, vị trí của Mỹ lại tụt dần xuống nhóm cuối danh sách.
Ở bên kia bán cầu, tuổi thọ của người dân Hàn Quốc lại tăng trưởng rất nhanh. Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), quốc gia này đã chứng kiến bước nhảy vọt ấn tượng khi tuổi thọ trung bình tăng thêm 7,94 năm trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2021.
Những bí quyết giúp người Hàn Quốc sống thọ mà người Mỹ có thể học hỏi thực chất đều gói gọn trong các thói quen mà bất kỳ ai cũng có thể áp dụng ngay từ bây giờ.
Khi ghé thăm một trường học tại Hàn Quốc vào giờ ăn trưa, nhà báo Kara Swisher đã rất ngạc nhiên trước những gì xuất hiện trên khay ăn của học sinh: xà lách cuốn, salad củ cải trộn hẹ, kim chi và trái cây theo mùa. Bà chia sẻ đây hoàn toàn không phải là những món ăn mà con nhỏ của bà ở nhà tự nguyện tìm đến.
Tuy nhiên, trong suốt quãng đời đi học, trẻ em Hàn Quốc đều được cung cấp bữa trưa miễn phí tại trường. Yeonju Kim, một chuyên gia dinh dưỡng học đường, chia sẻ với Swisher rằng thực đơn này được thiết kế để đảm bảo cân bằng giữa yếu tố dinh dưỡng lẫn giáo dục thể chất.
Ngược lại tại Mỹ, báo cáo năm 2023 từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) dựa trên khảo sát phụ huynh cho thấy gần một nửa số trẻ em từ 1 đến 5 tuổi không ăn rau hàng ngày và một phần ba không ăn trái cây mỗi ngày. Vấn đề này không chỉ dừng lại ở những đứa trẻ kén ăn mà còn kéo dài đến tận tuổi trưởng thành.
Một nghiên cứu vào năm 2025 chỉ ra rằng gần một nửa số người trưởng thành tại Mỹ có chế độ ăn kém chất lượng. Chất lượng dinh dưỡng của họ được đánh giá dựa trên thang điểm chế độ ăn cơ bản của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, vốn ưu tiên thực đơn giàu trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, protein, chất béo lành mạnh và hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn.
Các chế độ ăn đáp ứng tốt những tiêu chí này, gồm chế độ ăn Địa Trung Hải và MIND, đều được chứng minh giúp kéo dài tuổi thọ và giảm nguy cơ suy giảm nhận thức khi về già. Trong đó, MIND là chế độ ăn kết hợp giữa Địa Trung Hải và DASH nhằm mục đích trì hoãn quá trình thoái hóa thần kinh. Tác động của việc ăn uống lành mạnh có thể khó nhận biết trong ngắn hạn nhưng theo thời gian, kết quả mang lại sẽ vô cùng rõ rệt.
Khi nghiên cứu về nhóm “SuperAgers”, những người cao tuổi nhưng vẫn duy trì được năng lực nhận thức tương đương với người trẻ hơn họ hàng chục tuổi, tại Hàn Quốc, tiến sĩ Geon-Ha Kim, nhà khoa học thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Nữ sinh Ewha ở Seoul, cho biết các yếu tố lối sống có ảnh hưởng lớn nhất bao gồm tập thể dục, tương tác xã hội và tham gia vào những hoạt động mới mang tính thử thách.
Để tìm hiểu sâu hơn về bí quyết vận động, Swisher đã trò chuyện với Park Mak-rye, ngôi sao mạng xã hội 79 tuổi thường được biết đến với biệt danh “Bà ngoại Hàn Quốc”. Bà thường xuyên chia sẻ các công thức nấu ăn lành mạnh, quy trình chăm sóc da và các bài tập thể dục trực tuyến. Bà nói với Swisher rằng những hoạt động đó, kết hợp cùng một nhóm bạn thân thiết, chính là chìa khóa giúp bà duy trì sức khỏe.
Các số liệu khoa học về lợi ích của việc vận động dưới mọi hình thức đều rất rõ ràng. Tập thể dục thường xuyên làm tăng nhịp tim và nhịp thở có thể giúp giảm tới 40% nguy cơ tử vong sớm. Ngược lại, theo một nghiên cứu năm 2023, những người sống trong cảnh cô đơn và bị cô lập xã hội có nguy cơ tử vong sớm do mọi nguyên nhân cao hơn 32%. Ngoài ra, một nghiên cứu được công bố mới đây cũng cho thấy việc tham gia vào các hoạt động văn hóa nghệ thuật có khả năng làm chậm quá trình lão hóa.
“Tôi ở bên bạn bè và cười đùa suốt cả ngày. Chẳng còn chỗ nào cho bệnh tật chen chân vào cả”, bà Park chia sẻ.
Hệ thống y tế là một trong những điểm khác biệt lớn nhất giữa Hàn Quốc và Mỹ. Hieun Shin, phóng viên của hãng tin AFP chuyên theo dõi các mảng xã hội, chính trị và văn hóa tại Hàn Quốc, cho hay sự khác biệt cốt lõi nằm ở việc hệ thống y tế tập trung vào công tác điều trị hay phòng bệnh.
“Không ai muốn chi tiền cho việc phòng bệnh cả”, tiến sĩ Karen Studer, trưởng khoa Y học Dự phòng tại trường Y thuộc Đại học Loma Linda (California, Mỹ) nhận định. Trong hệ thống y tế hiện tại của Mỹ, “các bác sĩ được trả tiền để điều trị bệnh. Các cơ quan bảo hiểm sẵn sàng bồi hoàn hàng nghìn USD cho một ca phẫu thuật bắc cầu tim nhưng lại chi trả rất ít từ một buổi khám bệnh để tư vấn về các yếu tố lối sống giúp phòng ngừa chính căn bệnh tim đó”.
Ngược lại, phóng viên của AFP cho biết việc người dân Hàn Quốc thường xuyên đến gặp bác sĩ là điều rất phổ biến, dù chỉ vì cảm lạnh hay đau lưng nhẹ. Tuy nhiên, Shin cũng lưu ý rằng thói quen này chỉ có thể duy trì dễ dàng tại một quốc gia sở hữu hệ thống y tế có chi phí hợp lý, vừa vặn với túi tiền của người dân.
Tiến sĩ Studer cho rằng một cá nhân có thể không thay đổi được cục diện của nền y tế Mỹ lập tức, nhưng mỗi người đều có thể tự thực hiện các biện pháp chủ động hơn để bảo vệ sức khỏe của chính mình. Bà khuyến nghị mọi người nên tiêm chủng đầy đủ, khám sàng lọc định kỳ, tập trung tập luyện thể dục gồm cả các bài tập rèn luyện sức mạnh, ăn nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật, ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng, đồng thời hạn chế hoặc từ bỏ hoàn toàn thuốc lá điện tử, thuốc lá truyền thống và rượu bia. Những thay đổi này đôi khi chỉ đơn giản là ăn thêm một phần rau mỗi ngày hoặc bớt đi một ly đồ uống có cồn.
“Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, bạn không cần phải thực hiện một cuộc cách mạng thay đổi cuộc đời ngay lập tức trừ khi bản thân thực sự muốn thế. Những thói quen nhỏ hoàn toàn có thể tạo nên những thay đổi lớn lao”, tiến sĩ Studer chia sẻ.
Tham gia "Chương trình bình ổn thị trường các mặt hàng thuốc thiết yếu" năm thứ ba liên tiếp, ông Deepanshu Madan - Tổng giám đốc Pharmacity, chia sẻ doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận các tổn thất về lợi nhuận để bảo vệ liệu trình điều trị của người dân.
Trong bối cảnh chi phí vận hành và logistics biến động không ngừng, việc giữ vững mặt bằng giá thuốc thiết yếu không đơn thuần là một giải pháp kinh doanh, mà là một cam kết về an sinh xã hội. Đáng chú ý, đây đã là năm thứ ba liên tiếp Pharmacity đồng hành cùng chương trình bình ổn thị trường các mặt hàng thuốc thiết yếu do UBND TP.HCM phát động.
Tuy nhiên, thay vì chỉ giới hạn nỗ lực này trong phạm vi hẹp tại một địa phương, hệ thống đã chủ động áp dụng chính sách bình ổn giá đồng bộ trên toàn bộ mạng lưới hơn 1.000 nhà thuốc toàn quốc. Việc mở rộng quy mô của "chiến dịch bình ổn giá" này nhằm đảm bảo mọi người dân, từ các đô thị lớn đến các vùng xa, đều có cơ hội tiếp cận nguồn thuốc chất lượng với mức giá thống nhất, không bị tác động bởi cước phí vận tải hay "bão giá" xăng dầu đang leo thang.
Nói về tính chủ động của doanh nghiệp, ông Deepanshu Madan chia sẻ: "Chúng tôi đã nhiều năm tham gia chương trình bình ổn giá thuốc. Năm nay chúng tôi đã chủ động nhập dự trữ các mặt hàng thiết yếu để đảm bảo ngay cả khi thị trường tăng giá thì Pharmacity vẫn không tăng giá. Mặc dù trong kinh doanh, điều này sẽ ảnh hưởng phần nào đến lợi nhuận, nhưng Pharmacity luôn đặt sức khỏe của khách hàng lên hàng đầu nên việc đảm bảo giữ ổn định giá bán, đảm bảo nguồn cung sẽ giúp người bệnh duy trì ổn định liệu trình điều trị, không bị khan hiếm thuốc ảnh hưởng đến chất lượng điều trị".
Tại TP.HCM những ngày qua, thời điểm giao mùa khiến một số bệnh lây nhiễm gia tăng. Theo thống kê của Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), tình hình bệnh tay chân miệng trên địa bàn thành phố đang gia tăng nhanh và diễn biến phức tạp. Tại TP.HCM cũng ghi nhận ca nhiễm viêm não mô cầu đầu tiên tiếp ngay sau ca nhiễm được ghi nhận tại Phú Quốc. Giữa bối cảnh đó, nhu cầu về các loại thuốc hạ sốt, kháng sinh và vật tư y tế gia tăng.
Việc kiên định giữ mức giá thấp hơn thị trường trên toàn hệ thống giữa tâm "bão" chi phí vận hành là một thử thách lớn, buộc doanh nghiệp phải chấp nhận bù lỗ để giữ vững cam kết đồng hành cùng người dân.
Về vấn đề này, ông Deepanshu Madan chia sẻ: "Có những thời điểm chúng tôi chấp nhận lỗ một số mặt hàng để đảm bảo nguồn cung cho thị trường và giúp bệnh nhân không bị gián đoạn trong quá trình điều trị bệnh vì thiếu thuốc". Thậm chí, Pharmacity vẫn chọn cách thắt chặt đàm phán và chấp nhận khó khăn về việc nhập hàng nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về kiểm soát chất lượng và giá cả. Điều này giúp người dân tránh được việc phải đối mặt với nguy cơ mua thuốc không rõ nguồn gốc hoặc bị "thổi giá" khi nhu cầu thị trường tăng đột biến.
Ông Deepanshu Madan cho rằng việc giữ giá tại quầy mới chỉ là giải pháp ở phần ngọn. Để chương trình bình ổn thực sự mang lại hiệu quả bền vững, cần có những thay đổi mang tính hệ thống trong chính sách quản lý và cơ cấu nguồn cung dược phẩm tại Việt Nam.
Hai từ "chìa khóa" chiến lược được vị CEO này nhấn mạnh là việc minh bạch hóa thông qua đơn thuốc điện tử và thúc đẩy nội địa hóa nguồn cung. Ông nhận định: "Khi luật kê đơn điện tử được bắt buộc, rất nhiều cửa hàng không tuân thủ sẽ phải dừng hoạt động. Giá thuốc khi đó sẽ được minh bạch và nằm ở mức phù hợp với thu nhập của người dân hơn". Đây là quan điểm cho thấy sự đồng hành của doanh nghiệp đối với các nỗ lực chính quy hóa thị trường của cơ quan quản lý, giúp người dân tiếp cận thuốc đúng bệnh, đúng giá, tránh lãng phí chi phí y tế.
Bên cạnh đó, việc giảm phụ thuộc vào nguồn thuốc nhập khẩu bằng cách đẩy mạnh sản xuất trong nước là con đường tất yếu để hạ giá thành sản phẩm lâu dài. "Chúng ta nên chủ động nguồn cung bằng việc đẩy mạnh sản xuất trong nước để hạ giá thành thay vì phải nhập khẩu như hiện nay", ông Deepanshu Madan nhấn mạnh. Việc ưu tiên các mặt hàng nội địa đạt chuẩn GMP không chỉ giúp ổn định giá mà còn củng cố nền y tế tự cường, đáp ứng nhanh chóng các tình huống khẩn cấp.
Sự đồng hành của các doanh nghiệp lớn trong đó có Pharmacity trong việc thực thi Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 282/NQ-CP của Chính phủ đã khẳng định tầm quan trọng của việc kết nối giữa mục tiêu kinh tế và an sinh xã hội. Khi doanh nghiệp chủ động cùng Chính phủ "gánh" những khó khăn về chi phí, người dân sẽ có thêm niềm tin và sự an tâm trên hành trình chăm sóc sức khỏe.
Cuộc chiến chống lại "bão giá" và dịch bệnh vẫn còn nhiều thách thức, nhưng sự chấp nhận hy sinh lợi nhuận vì cộng đồng chính là lời giải thực chất nhất cho bài toán bảo vệ sức khỏe nhân dân trong kỷ nguyên mới.
Theo Cục Phòng bệnh - Bộ Y tế, vi khuẩn Burkholderia pseudomallei tồn tại tự nhiên trong đất, bùn và nước ô nhiễm. Người có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với đất, bùn, nước có chứa vi khuẩn qua các vết trầy xước, vết thương hở trên da; do hít phải bụi hoặc giọt nước bị nhiễm khuẩn; hoặc do sử dụng nguồn nước, thực phẩm bị ô nhiễm.
Bệnh Whitmore có biểu hiện lâm sàng đa dạng, dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh khác, gây khó khăn cho chẩn đoán sớm. Bệnh có thể diễn biến nặng với các biểu hiện như viêm phổi, áp xe ở nhiều cơ quan, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và có nguy cơ tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch và người thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Sau khi tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn, nhất là sau mưa bão, ngập lụt, nếu có biểu hiện sốt, ho, đau ngực, khó thở, nổi áp xe, nhiễm trùng da hoặc tình trạng nhiễm trùng kéo dài, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Whitmore là bệnh ít gặp, chủ yếu liên quan đến phơi nhiễm từ môi trường, không phải là bệnh lây truyền phổ biến từ người sang người. Bệnh ghi nhận nhiều tại khu vực Đông Nam Á và miền bắc nước Úc. Tại VN, hằng năm ghi nhận một số ca bệnh rải rác, thường tăng sau mưa lớn, ngập lụt, bão lũ.
Chuyên gia dinh dưỡng Tăng Kiến Minh (Đài Loan) cho biết, tại các phòng khám, ông thường gặp bệnh nhân thắc mắc: "Tại sao tôi ăn uống rất thanh đạm, dưỡng sinh mà chỉ số xét nghiệm máu vẫn không đạt?". Câu trả lời nằm ở việc chọn sai thực phẩm.
Theo ông, chế độ ăn cho người bệnh thận không phải là một "hình phạt" phải kiêng khem khổ sở, mà là một cuộc chơi của sự thay thế chính xác.
Để bảo vệ chức năng thận, người bệnh cần phá bỏ 4 hiểu lầm kinh điển sau đây:
Ăn gạo lứt, ngũ cốc tốt hơn cơm trắng?
Nhiều người tin rằng gạo lứt, bột ngũ cốc hay các loại hạt dinh dưỡng là tốt nhất. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm, khả năng kiểm soát phospho trong máu kém đi, các thực phẩm này lại trở thành gánh nặng.
Trong giai đoạn này, cơm trắng, mì sợi trắng, bánh mì trắng hoặc bánh bao chay lại là lựa chọn an toàn hơn để giảm áp lực bài tiết phospho cho thận.
Dùng muối thấp natri, nước tương ít muối để bảo vệ thận?
Các loại "muối thấp natri" hoặc "nước tương ít muối" trên thị trường thường thay thế natri bằng kali. Nếu bệnh nhân có chỉ số kali máu cao, việc sử dụng các gia vị này cực kỳ nguy hiểm.
Chỉ cần dùng muối ăn thông thường nhưng giảm liều lượng. Hãy tận dụng hương vị tự nhiên từ hành, gừng, tỏi hoặc chanh để tăng vị giác thay vì lạm dụng gia vị.
Kiêng tuyệt đối rau xanh nhưng lại ăn nhiều trái cây?
Một số bệnh nhân sợ rau xanh chứa nhiều kali nên không dám chạm môi, nhưng lại thoải mái ăn cà chua, kiwi hoặc chuối. Thực tế, đây đều là nhóm trái cây giàu kali. Thay vào đó hãy thử ăn táo, nho, dứa (thơm) hoặc lê.
Không nên ăn rau sống, không ăn lẩu hoặc xay sinh tố xanh. Hãy cắt nhỏ rau, chần qua nước sôi rồi đổ bỏ nước đó trước khi xào nấu để loại bỏ phần lớn lượng kali.
Nhịn thịt hoàn toàn vì sợ suy thận nhanh?
Việc nhịn thịt quá mức dẫn đến suy dinh dưỡng, nhưng ăn quá nhiều đạm động vật hoặc uống canh tinh chất gà cũng khiến thận làm việc quá tải. Cần lưu ý rằng nhu cầu protein trước và sau khi chạy thận là hoàn toàn khác nhau.
Cần có sự tư vấn chuyên môn để xác định lượng protein phù hợp, không nên tự ý cắt bỏ hoàn toàn.
Thay vì những thói quen cũ gây hại, chuyên gia Tăng Kiến Minh gợi ý các lựa chọn an toàn hơn cho ba bữa trong ngày. Đối với bữa sáng, thay vì chọn các món giàu phospho và natri như mè đen, ngũ cốc, bánh mì kẹp thịt xông khói hay trà sữa, người bệnh nên ưu tiên bánh mì trắng kẹp trứng ốp la (không thêm sốt), bánh bao chay và uống nước lọc.
Vào bữa trưa, thay vì ăn cơm sườn chan nhiều nước sốt hoặc các loại canh viên, canh mọc chứa nhiều phụ gia, bệnh nhân hãy chọn cơm trắng ăn kèm cá hấp hoặc gà xào hành tỏi và rau đã được chần qua nước sôi. Một quy tắc quan trọng là tuyệt đối không nên uống nước canh để tránh nạp thêm kali và các chất chuyển hóa.
Đối với bữa tối, bệnh nhân cần tránh việc ăn tạm bằng bánh mì ngọt, mì ăn liền hoặc các loại canh xương hầm đậm đặc vốn được lầm tưởng là bổ thận. Thay vào đó, một thực đơn đúng chuẩn sẽ bao gồm nửa bát cơm trắng, một phần protein chất lượng cao và rau xanh được chế biến theo phương pháp chần qua nước sôi rồi mới xào nấu.
Theo bác sĩ, điều khiến thận kiệt huệ không phải là một miếng thịt bạn lỡ ăn, mà là thói quen ăn mặn, thực phẩm chế biến sẵn và thói quen uống hết các loại nước canh hàng ngày. Ăn đúng cách không làm giảm chất lượng sống, mà giúp bạn kéo dài "tuổi thọ" của thận.
