Mạng xã hội lan truyền đoạn clip ghi lại hình ảnh cụ bà lưng còng gánh bánh tai yến đi bán ở trung tâm TP.HCM khiến nhiều người rơi nước mắt. Ở tuổi 83, cụ bà vẫn phải thức khuya dậy sớm, oằn mình cõng trên vai gánh nặng mưu sinh và món nợ lo hậu sự cho người con trai quá cố.
Câu chuyện về cụ bà lưng còng gánh bánh tai yến xuất hiện trong đoạn clip thu hút hàng ngàn lượt chia sẻ và bình luận trên mạng xã hội những ngày qua. Theo chân dòng người, chúng tôi tìm đến căn phòng trọ nhỏ nằm trong con hẻm trên đường Hoàng Diệu (phường Khánh Hội, TP.HCM), nơi bà Đặng Thị Hoa (83 tuổi, quê gốc ở miền Tây) đã tá túc suốt 20 năm qua.
Bà Hoa tóc bạc trắng, chiếc lưng còng gập hẳn xuống vì di chứng của một tai nạn thuở trẻ và những năm tháng nhọc nhằn. Cứ đều đặn 2 giờ sáng mỗi ngày, khi thành phố còn chìm trong giấc ngủ, bà đã lục đục thức dậy, chuẩn bị bột và đồ đạc để bắt đầu một ngày mưu sinh.
Bà Hoa chia sẻ, trước đây bà làm thợ phụ tiệm uốn tóc rồi lập gia đình. Sau khi ly hôn, bán căn nhà được chia, bà cùng con trai thuê trọ ở Sài Gòn, bươn chải đủ nghề mưu sinh. Khi tuổi đã cao, bà chuyển sang làm và bán bánh tai yến, bánh xếp.
“Mỗi ngày tôi chuẩn bị bột từ tối hôm trước. Đến 2 giờ sáng thì thuê xe ôm chở ra góc đường Lê Thánh Tôn – Hai Bà Trưng rồi nhóm lửa chiên bánh bán. Đến khoảng 10 giờ sáng, tôi lại chuyển sang khu vực Hồ Con Rùa, chợ cũ Hồ Tùng Mậu, rồi chiều đến lại dạt qua siêu thị Sài Gòn Square. Đi bán hết chỗ này đến chỗ khác chứ đâu ngồi cố định một nơi”, bà Hoa tâm sự.
Mỗi ngày, bà gánh trên vai khoảng 2 kg bột, rồi nào là các dụng cụ như nồi chảo, bếp gas nấu nướng… cùng hàng chục chiếc bánh xếp. Gánh bánh trên vai bà thuê xe ôm chở đến các địa điểm bán. Đôi gánh đè nặng lên bờ vai gầy guộc khiến cái lưng đau nhức không thể đứng thẳng, nhưng bà vẫn cố gắng vì miếng cơm manh áo.
Khi được hỏi về gia đình, bà nghẹn giọng, mắt đỏ hoe, nước mắt trào ra. Bà Hoa vội lau nước mắt và kể từng có một người con trai hiếu thảo, chăm chỉ, là chỗ dựa duy nhất của bà lúc tuổi già. Thế nhưng, tai nạn giao thông nghiệt ngã cách đây hơn 3 năm đã cướp đi sinh mạng của người con khi anh mới ngoài 30 tuổi.
“Nó thương tôi, thấy mẹ nghèo khổ nên không dám lấy vợ, bảo đợi lo cho tôi trăm tuổi già rồi mới tính chuyện gia đình. Ai ngờ nó đi làm về khuya, mắt cận thị không nhìn rõ nên đụng phải chiếc xe rác rồi ra đi mãi mãi…”, bà Hoa khóc nghẹn.
Bi kịch ập đến, cụ bà nghèo không có nổi một đồng lận lưng để lo hậu sự cho con. Thương tình, một người quen đã đứng ra vay mượn giùm để làm đám tang. Từ đó đến nay, số tiền bán bánh ít ỏi gom góp được cùng với sự hỗ trợ của những nhà hảo tâm, bà đã trả được một phần.
Chính vì áp lực nợ nần, tiền phòng trọ mỗi tháng, tiền điện nước bà xin chủ trọ cho đóng theo ngày. Cứ ngày nào bán có dư, bà lại gom góp đóng ngay vì sợ đến cuối tháng không xoay xở nổi.
Chứng kiến hoàn cảnh neo đơn và nghị lực phi thường của bà Hoa, những người xung quanh không khỏi xót xa. Cô T., chủ nhà trọ nơi bà Hoa lưu trú, chia sẻ: “Bả ở đây một mình, cả hai chục năm rồi, hiền lành lắm, chẳng bao giờ xích mích với ai. Già cả rồi mà cứ 2 giờ khuya là lụi cụi gánh hàng đi bán, nhìn mà đứt ruột”. Một cán bộ địa phương cũng xác nhận bà Hoa có hoàn cảnh khó khăn, thuê trọ sống một mình tại đây.
Tại góc đường Lê Thánh Tôn – Hai Bà Trưng, nơi bà Hoa ngồi bán ca sớm, cô Trinh (63 tuổi), một người kinh doanh gần đó, cũng bùi ngùi: “Sáng sớm 5 giờ ra là đã thấy cụ ngồi đó rồi. Nhìn cụ già yếu, lưng còng gập mà phải gánh vác nặng nề ai cũng tội nghiệp. Nhiều người đi đường hay khách vãng lai biết chuyện cũng hay ghé mua ủng hộ, cho thêm tiền cụ”.
Hiện tại, bà Hoa đã được chính quyền địa phương cấp thẻ bảo hiểm y tế và nhận khoản trợ cấp tiền người cao tuổi hơn 500.000 đồng mỗi tháng.
Khi được hỏi về tâm nguyện lớn nhất ở cái tuổi gần đất xa trời, cụ bà 83 tuổi chỉ quệt nước mắt nói: “Tôi chẳng mong cầu gì, chỉ ước sao mang được tro cốt của thằng nhỏ gửi vào chùa ổn định, rồi lo buôn bán kiếm đủ tiền trả hết số nợ đám tang cho người ta. Đến lúc đó, tôi mới dám nghỉ ngơi để đi khám cái lưng đau này”.
Chiều 29.4, ông Đỗ Hồng Hải, Phó giám đốc Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ, Vườn quốc gia Cúc Phương cho biết đơn vị có buổi họp bàn về công tác chuẩn bị đón tiếp và phục vụ du khách tham quan dịp nghỉ lễ 30.4 - 1.5.
Theo ông Hải, thời gian nghỉ lễ 30.4 - 1.5 khá dài và đặc biệt là trùng với cao điểm mùa bươm bướm nên dự báo lượng khách đến rừng Cúc Phương sẽ tăng cao. Vì thế, đơn vị lên kế hoạch đón tiếp du khách với tinh thần chủ động, linh hoạt, đặt trải nghiệm của du khách và an toàn tài nguyên rừng lên hàng đầu, cụ thể:
1. Hoạt động du lịch trách nhiệm - bảo tồn bền vừng: Phù hợp với đối tượng trẻ em, người lớn, tham quan trong ngày.
Mức vé: Người lớn và trẻ em trên 10 tuổi: 370.000 đồng/người; trẻ em từ 6 đến 10 tuổi: 220.000 đồng/người; trẻ em dưới 6 tuổi: 30.000 đồng/người.
Du khách sẽ được tham quan Trung tâm du khách, tham quan Khu bảo tồn ngoại vi tìm hiểu về công tác cứu hộ, bảo tồn động vật hoang dã; tham quan và lắng nghe những câu chuyện về các loài linh trưởng, rùa, cầy, tê tê, rái cá, mèo rừng…
Tham quan Bảo tàng Cúc Phương; tìm hiểu bộ sưu tập mẫu vật; giá trị văn hóa lịch sử và văn hóa bản địa. Tham quan khu bảo tồn thú móng guốc và chim; chiêm ngưỡng vẻ đẹp của vũ điệu chim công, gà lôi trắng…
Khám phá thiên nhiên bằng xe điện, tìm hiểu về không gian trải nghiệm và sáng tạo; tự sáng tác các sản phẩm bằng vật liệu từ thiên nhiên, thưởng thức ẩm thực dân tộc Mường...
2. Hoạt động chạm vào nguyên bản với trải nghiệm "tắm rừng" và quan sát động vật hoang dã một cách chân thực nhất.
Giá vé trong ngày: Người lớn và trẻ em trên 10 tuổi: 470.000 đồng/người; trẻ em từ 6 đến 10 tuổi: 320.000 đồng/người; trẻ em dưới 6 tuổi: 30.000 đồng/người.
Giá vé 2 ngày 1 đêm: Người lớn và trẻ em trên 10 tuổi: 1.090.000 đồng/người; trẻ em từ 6 đến 10 tuổi: 610.000 đồng/người.
Ngoài việc được tham quan khu bảo tồn ngoại vi, tham quan bảo tàng, khu bảo tồn thú móng guốc và chim, thưởng thức ẩm thực dân tộc Mường... Du khách sẽ được nhân viên hướng dẫn về hoạt động "tắm rừng", sau đó chia sẻ những cảm nhận về hoạt động này. Du khách có thể chọn thời gian trải nghiệm 1 hoặc 2 ngày.
3. Hoạt động dấu chân tiền sử và kỳ quan rừng già
Giá vé 1 ngày: Người lớn và trẻ em trên 10 tuổi: 520.000 đồng/người; trẻ em từ 6 đến 10 tuổi: 370.000 đồng/người; trẻ em dưới 6 tuổi: 130.000 đồng/người.
Giá vé 2 ngày 1 đêm: Người lớn và trẻ em trên 10 tuổi: 1.020.000 đồng/người; trẻ em từ 6 đến 10 tuổi: 490.000 đồng/người.
Du khách được trải nghiệm các hoạt động tham quan, ẩm thực tương tự như trên và được tham quan thêm hang động người xưa; ngắm cây đăng cổ thụ; khám phá rừng nguyên sinh...
Giữa không gian xanh mát của danh thắng cấp quốc gia ao Bà Om (Vĩnh Long), hương thơm thanh khiết của lá dứa hòa quyện vào làn khói nghi ngút, đã tạo nên một sức hút khó cưỡng của món bánh cốm ống của đồng bào Khmer.
Bánh cốm ống là món ăn vặt nhưng lại gắn liền với dòng chảy văn hóa đậm nét của đồng bào Khmer Nam bộ. Đặc biệt, bánh cốm ống thường xuất hiện tại các dịp lễ hội truyền thống của người Khmer.
Tại danh thắng ao Bà Om (Trà Vinh cũ), bánh cốm ống hiện diện phổ biến và mang không khí đặc trưng nhất. Dưới những tán cây sao, cây dầu cổ thụ xanh mát, những xe đẩy, đòn gánh bánh cốm ống tỏa khói nghi ngút cùng mùi thơm dịu nhẹ của lá dứa đã trở thành hình ảnh biểu tượng của vùng đất này.
Trong các dịp lễ hội lớn của đồng bào Khmer như Chôl Chnăm Thmây, Ooc Om Boc, Sen Đôn Ta… bánh cốm ống cùng với cốm dẹp là những món ăn không thể thiếu. Đến nay, vẫn chưa có tài liệu nào xác định chính xác bánh cốm ống xuất hiện từ bao giờ. Ban đầu, bánh được chế biến thủ công bằng ống tre gai (loại tre thân dày, chịu nhiệt tốt) để hấp bột.
Từ một món ăn gia đình dùng để đãi khách hoặc cúng kiếng, bánh cốm ống dần bước ra các khu chợ quê và trở thành món quà vặt đặc trưng. Hiện nay, cùng với nhịp sống phát triển, những ống tre gai xưa đã được thay thế bằng ống inox giúp bánh chín nhanh hơn, nhưng hương vị nguyên bản vị béo của dừa, thơm của lá dứa và tơi xốp của gạo, nếp vẫn được gìn giữ vẹn nguyên qua bao thế hệ.
Bánh cốm ống ở đây được pha trộn giữa bột gạo (thường pha thêm tỷ lệ nhỏ bột nếp để tạo độ dẻo), đường và nước cốt dừa để tạo ra một món bánh mang đặc sắc riêng. Có những biến tấu khác của bánh cốm ống tạo thêm hương vị như: thêm bột bột khoai, cốt dừa, đường cát trắng, đậu phộng, mè rang, dừa khô. Thời gian đợi một chiếc bánh ra lò chỉ khoảng 3 - 4 phút.
Chị Kim Thì Chane Thu (31 tuổi, ngụ xã Song Lộc, Vĩnh Long) người bán bánh cốm ống cho biết, điểm mấu chốt của nghệ thuật làm bánh cốm ống là bột không được nhào thành khối, dùng nước cốt dừa cân trộn với bột gạo theo tỷ lệ bột nhất định, cho bột tơi vừa phải. Để có một màu xanh đặc trưng và trông cuốn hút hơn, chị Thu phải giã nát hoặc xay nhuyễn lá dứa tươi hoặc lá nếp, để lọc lấy phần nước cốt đậm đà nhất dùng để trộn vào hỗn hợp bột tươi.
"Sau đó bột được nén vào những ống inox, ở giữa khuôn có một que xiên dài sau đó đặt thẳng đứng trên một nồi nước sôi sùng sục. Được nấu cách thủy trong vòng từ 3 - 4 phút sẽ chín người bán chỉ cần rút nhẹ thanh xiên ra sẽ có được trọn vẹn chiếc bánh nóng hổi ra bên ngoài nguyên vẹn mà không bị vỡ nát. Người mua có thể xem toàn bộ quy trình ra lò của bánh cốm ống", chị Thu nói.
Chiếc bánh cốm ống sau khi ra lò thường được gói trong lá chuối vừa vặn. Khi mở lá chuối xanh quanh bánh, mùi thơm ngọt ngào của lá dứa tỏa ra. Khi ăn vị béo của bột, nước cốt dừa và mùi thơm của mè, mang hương vị riêng biệt và đặc trưng.
Bạn Thạch Oanh (22 tuổi, ngụ phường Nguyệt Hóa, Vĩnh Long) thích thú khi cầm trên tay khúc bánh cốm ống nóng hổi nói, "Đã lâu mới có dịp về thăm quê, được ăn lại món bánh tuổi thơ ngày tết của đồng bào mình, em cảm thấy rất vui. Đi học ở TP.HCM có rất nhiều món ăn, của ta, của nước ngoài nhưng em không bao giờ quên được món bánh mang hương vị quê hương này".
Bạn Nguyễn Nhật Hào (25 tuổi, ngụ phường Hòa Thuận, Vĩnh Long), một nhiếp ảnh gia trẻ có tình yêu lớn với văn hóa địa phương, cho biết: "Mỗi lần đi chụp ảnh, đứng trước những xe bánh ống tại ao Bà Om hay chợ Trà Vinh, tôi luôn bị cuốn hút bởi làn khói trắng nghi ngút vờn quanh những chiếc khuôn inox sáng bóng. Khi chiếc bánh xanh ngọc bích được rút ra khỏi ống, nằm gọn trên lớp lá chuối xanh mướt, rắc thêm chút dừa nạo trắng phau và muối mè vàng óng khiến tôi không thể cưỡng lại được".
Ngày nay, giữa hàng loạt các loại bánh hiện đại, xe bánh cốm ống của những người như chị Thu vẫn nép mình đỏ lửa bên góc đường hay dưới tán cây dầu cổ thụ. Chiếc bánh giá chỉ 5.000 đồng, không cầu kỳ về hình thức nhưng gói gọn trong đó là tinh hoa của nguyên liệu do người nông dân làm ra. Bánh cốm ống của người Khmer vẫn thế, góp phần nuôi dưỡng và gìn giữ nét riêng biệt của vùng đất Vĩnh Long qua bao mùa lễ hội.
Hồi đó tôi còn bé lắm, sống ở xa nhà cùng cha mẹ nên không phải lúc nào cũng được về thăm quê. Nhớ có lần nghỉ hè, tôi được bố cho về quê đúng dịp tối bà đi lễ chùa. Tôi cứ thao thức ngồi bên bậu cửa, háo hức đợi bà về để được chia bánh oản, chia chuối. Khi ấy, không gian tĩnh mịch chỉ có tiếng ếch kêu ộp ộp vang động cả bờ ao.
Bà lụi cụi thắp ngọn đèn dầu hỏa, một tay che gió, một tay xách đèn bước thấp bước cao trên triền đê vắng lặng. Ánh đèn dầu leo lét như con đom đóm nhỏ giữa đêm sâu, mang theo mùi khói nhang và cả thức quà chùa thơm thảo bà dành phần cho cháu. Có đêm đợi lâu quá, tôi ngủ quên luôn lúc nào không hay, chỉ đến khi cảm nhận được bàn tay gầy guộc của bà lay gọi dậy ăn bánh oản, tôi mới bừng tỉnh trong niềm vui sướng trẻ thơ.
Khi được nghỉ hè, con cháu đưa vào căn nhà nhỏ của bố tôi ở Sài Gòn - TP.HCM, bà ngẩn người ra ngay. Bà cứ đứng giữa nhà, ngửa cổ nhìn trân trân lên trần, mắt nheo nheo rồi thốt lên đầy kinh ngạc: “Ơ kìa, nhà bố Tuân có cái đèn treo ngược sáng nhỉ? Ở quê mình bà toàn phải châm lửa đèn dầu cực bỏ xừ, tối thui tối mò, sao cái đèn này nó dốc ngược đầu xuống mà vẫn sáng rực được thế kia hả con?”.
Cả nhà cười ồ, còn bà thì cứ tấm tắc khen cái “sự lạ” của ánh điện. Có dạo, thấy mấy chú thợ điện mặc bộ đồ bảo hộ màu cam đang hì hục kéo những sợi dây cáp khổng lồ đen xì băng qua khu phố, bà đứng tần ngần ngoài cửa, mặt lộ rõ vẻ lo lắng rồi ghé tai hỏi bố tôi: “Cái gì mà đen trùi trụi trông khiếp thế kia hả Tuân? Nó tròn dài như con trăn, eo ơi kinh nhỉ! Thế cái dây này nó có hút chết người không con?”.
Bố tôi phì cười, giải thích mãi đó là dây dẫn điện để thắp sáng cả khu phố, nhưng bà vẫn tặc lưỡi nửa tin nửa ngờ: “Hóa ra cái đèn treo ngược nó phải 'ăn' cái dây to tướng thế này mới chịu sáng hả con? Đồ điện thành phố đúng là... lạ thật!”.
Ngày ấy, cả bố và mẹ tôi đều là công nhân, những người lao động một đời gắn bó với vôi vữa, công trường và xưởng máy. Cuộc sống thời bao cấp thiếu thốn trăm bề, nhưng màu áo bảo hộ bạc phếch của bố mẹ luôn cháy khét mồ hôi của sự chắt chiu, hy sinh thầm lặng. Bố làm công nhân xây dựng vất vả lắm, nhưng may mắn bố bốc thăm trúng được chiếc quạt bàn. Đó là "gia bảo" quý nhất nhà, cái quạt cứ chạy ọc ạch, kêu rè rè như công nông mà ai đến chơi cũng phải trầm trồ ngưỡng mộ.
Không chỉ có quạt, mẹ tôi còn bốc thăm được một chiếc "váy bà" - thực chất là cái quần lửng viện trợ to rộng đến mức kỳ lạ. Tôi nhớ mãi cảnh bố và anh Giang mặc thử vào mà nó vẫn rộng thênh thang như cái bao tải, cả xóm cười chảy cả nước mắt. Những món đồ bốc thăm ấy, dù đơn sơ, nhưng là cả một niềm hãnh diện, là kết tinh từ những giọt mồ hôi công nhân trên những công trình kiến thiết đất nước nhọc nhằn.
Nhưng “phép màu” khiến bà hào hứng nhất vẫn là cái tivi đen trắng có lắp thêm tấm màng nhựa màu xanh cho giống... “tivi màu”. Cứ tối đến là xóm nhỏ vui như tết, lũ trẻ con kéo đến đông nghịt, ngồi bệt cả dưới sàn xi măng. Khổ nỗi, tivi cứ “nhiễu nhằng nhiễu nhịt”, thế là bố Tuân lại tất tả leo lên mái nhà chỉnh ăng ten. Ở dưới, cả xóm làm “đài chỉ huy” hò hét vang trời: “Sang trái tí... Ấy, quá rồi! Nét rồi! Đứng yên đấy nhé bố Tuân ơi!”.
Niềm vui ấy càng trọn vẹn khi chị cả Oanh dành dụm tiền mua vé số rồi trúng giải đặc biệt - tậu ngay chiếc đài VEF 206 đen bóng. Từ ngày có chiếc đài "ngoại" ấy, nhà tôi rộn ràng hẳn lên. Sáng sớm nghe tiếng đài báo thức, tối đến bà lại ngồi tựa lưng nghe ngâm thơ phát ra từ chiếc loa ấm áp. Bà cứ tấm tắc bảo: “Nhà bố Tuân sướng nhất, đèn treo ngược vẫn sáng lại không đổ dầu, tivi thì có người nói, lại còn có cái đài của con bé Oanh biết hát nữa!”.
Giờ đây, bố Tuân đã ngoài 80 tuổi. Mái tóc bố trắng như sương, chiếc quạt năm nào giờ đã nằm yên trong góc ký ức. Mỗi tối ngồi xem chiếc tivi 4K sắc nét đến từng sợi tóc, bố lại nhìn cái điều khiển trên tay rồi mỉm cười xa xăm: “Ngày xưa mà có điện ổn định, tivi nét căng thế này thì bà nội sướng biết mấy con nhỉ? Nhớ cái hồi bà cứ sợ dây cáp điện hút người, giờ thì điện về tận từng ngõ nhỏ làng Lác - quê mình rồi”.
Năm 2026, nhìn lại hành trình 50 năm ngành điện thành phố mang tên Bác tôi thấy mình đã đi một quãng đường thật dài từ những đêm nhiễu sóng ấy. Những sợi dây cáp làm bà khiếp sợ năm xưa giờ đã được ngầm hóa dưới lòng đất tâm tình, những chiếc ăng ten hay đài VEF 206 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Bà đã đi xa, nhưng hình ảnh bà ngước nhìn cái đèn treo ngược và bóng dáng bố Tuân trên mái nhà vẫn mãi là “nguồn năng lượng” thắp sáng trái tim tôi.
Cảm ơn ngành điện TP.HCM đã không chỉ mang tới ánh sáng, mà còn dệt nên những kỷ niệm gia đình vô giá, truyền lửa yêu thương, hạnh phúc qua bao thế hệ, để đến hôm nay chúng ta cùng nhau bước vào kỷ nguyên cất cánh.
