Sáng 19/5, chị Vũ Thị Phượng, 47 tuổi, ở ngõ 12 phố Chính Kinh, phường Thanh Xuân bọc kín tóc bằng mũ nilon y tế, đội nón, khoác áo chống nắng, đeo găng tay và khẩu trang để làm việc trong nhà.
“Cả vùng này bụi mù mịt, chỉ cần để đầu trần một lúc là tóc khô cứng, sờ lên mặt thấy toàn sạn cát, mắt cay xè”, chị Phượng nói.
Ngôi nhà của gia đình chị đã bị giải tỏa để phục vụ dự án đường Vành đai 2,5. Chị thuê ngôi nhà ba tầng cách chỗ ở cũ vài bước chân để giữ khách quen dịch vụ giặt là, may vá.
Nhiều nhà trong ngõ 12 đã quây bạt kín mặt tiền hoặc đóng chặt cửa kính, chèn giấy, giẻ, xốp vào những khe hở để chống bụi. Nhà chị Phượng không thể làm vậy vì còn mở cửa kinh doanh. Kết quả là bụi phủ khắp ngóc ngách. Cứ khoảng 30 phút chị lấy giẻ ướt lau mặt bàn, máy móc. “Chỉ cần ra ngoài vài tiếng về bụi lại phủ trắng xóa”, chị nói. Trước sân, 6 chiếc máy giặt, sấy được trùm bạt kín để tránh bụi chui vào động cơ. Thỉnh thoảng, chị lại kiểm tra phòng chập cháy do máy quá nóng.
Dù ở trong nhà và bảo hộ kín mít, mỗi ngày chị Phượng vẫn phải tắm nhiều lần bởi “ngứa không chịu được”. Cả nhà không thể ăn cơm ở phòng khách vì bụi. Việc nấu nướng phải canh những khung giờ công trường nghỉ giải lao, tránh đất cát rơi vào thức ăn.
“Chúng tôi ủng hộ việc giải phóng mặt bằng và cải tạo diện mạo đô thị, song mong cơ quan chức năng có giải pháp giảm thiểu ô nhiễm, tránh để người dân mỏi mòn ngóng mưa cho đỡ bụi”, chị Phượng nói.
Theo thống kê, khoảng 700 hộ dân đoạn đường Ngụy Như Kon Tum – Chính Kinh – Nguyễn Trãi đang chịu tác động kép từ các dự án hạ tầng thuộc phường Thanh Xuân. Bên cạnh việc phá dỡ dứt điểm mặt bằng đường Vành đai 2,5, nhiều tuần qua, một phần đường Nguyễn Trãi hướng đi Hà Đông cũng rào tôn thi công hệ thống cống thoát nước chống ngập, gây bụi bẩn.
Cùng chung cảnh ngộ, chị Thanh Hương, 46 tuổi, ở phố Nguyễn Trãi, đóng chặt cửa suốt hai tuần. Chị bật máy lọc không khí, lau sàn 4-5 lần mỗi ngày. Quần áo phơi trên sân thượng cũng có một lớp bụi mịn bao phủ bên ngoài. “Giũ một cái là có lớp bụi trắng xóa bay ra”, chị Hương nói.
Đại diện tổ dân phố số 14, phường Thanh Xuân cho biết, toàn tổ có hơn 500 hộ, trong đó có 61 gia đình thuộc diện giải tỏa dự án Vành đai 2,5. Người dân đồng thuận với chính sách của thành phố, di dời nhanh chóng. Tuy nhiên, quá trình tháo dỡ công trình thiếu biện pháp che chắn, xịt nước chống bụi, gây ô nhiễm nặng.
Hà Nội đang triển khai giải phóng mặt bằng cho 1.428 dự án, mở các tuyến đường vành đai, cầu vượt sông Hồng, khu đô thị mới. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành giải phóng mặt bằng trước ngày 30/6 đối với ba cầu vượt sông Hồng (Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Thượng Cát) cùng các đoạn còn lại của Vành đai 2,5.
Chỉ thị số 08 của UBND thành phố Hà Nội cho biết đang triển khai đồng loạt nhiều công trình hạ tầng, giao thông quy mô lớn. Tuy nhiên việc thi công thiếu đồng bộ, chưa khoa học cùng công tác hoàn trả mặt bằng chậm trễ đã gây mất mỹ quan, phát tán bụi bẩn, tiếng ồn. Nhiều chủ đầu tư, nhà thầu chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và du khách.
Để khắc phục, UBND thành phố giao Sở Xây dựng tăng cường giám sát, xử lý nghiêm vi phạm về vệ sinh môi trường và trách nhiệm hoàn trả hạ tầng. Sở Nông nghiệp và Môi trường cập nhật chất lượng không khí, phát cảnh báo tại khu vực tập trung nhiều công trình để chủ động kiểm soát bụi. Công an thành phố tăng cường tuần tra, áp dụng công nghệ để “phạt nguội” phương tiện vận chuyển vật liệu không che chắn. Các đơn vị vệ sinh môi trường tăng cường quét hút, dùng xe chuyên dụng rửa đường và dập bụi vào khung giờ thấp điểm, trước 6h sáng hàng ngày, tránh ùn tắc.
Lãnh đạo Ban Quản lý dự án Đầu tư – Hạ tầng của một phường (đề nghị không nêu tên) tại Hà Nội cho biết đơn vị đang yêu cầu nhà thầu đẩy nhanh tiến độ, xử lý dứt điểm từng hạng mục như che chắn, lắp lưới, bố trí hệ thống phun sương và tưới nước dập bụi. Toàn bộ phương tiện chở vật liệu, đất thải phải rửa sạch bánh, gầm xe trước khi di chuyển ra ngoài, nghiêm cấm làm rơi vãi bùn đất ra đường công cộng.
Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Môi trường nhận định, nhiều công trình đang bỏ ngỏ công tác bảo vệ môi trường. Ngoài bụi thô, hoạt động đập phá bê tông phát tán lượng lớn bụi mịn PM2.5, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí toàn thành phố và sức khỏe của người dân.
Theo chuyên gia, thành phố có yêu cầu các công trường xây dựng phải áp dụng biện pháp kiểm soát bụi nghiêm ngặt; phế thải che kín; công trình quy mô trên một hecta phải lắp hệ thống giám sát bụi và camera theo dõi. Tuy nhiên, việc triển khai chưa đạt hiệu quả.
“Chúng ta dường như quá cuốn vào tiến độ giải tỏa, vô tình bỏ quên nhiệm vụ bảo vệ môi trường”, ông Tùng nói.
Tại thủ phủ công nghệ Bengaluru, Roshni, 22 tuổi, đang có mức lương khởi điểm 3.850 USD mỗi năm. Gia đình tự hào vì cô làm việc trong ngành công nghệ, nhưng thực tế, Roshni đang sống tằn tiện như thời sinh viên. Cô thuê phòng ở ghép, tự nấu ăn và không bao giờ dám đi taxi. "Mức lương này đã quá lỗi thời", Roshni nói.
Rahul, 24 tuổi, vừa gia nhập một công ty dịch vụ công nghệ thông tin (IT) với mức lương 4.300 USD một năm. Anh nhận thấy những người vào nghề 5 năm trước cũng nhận mức lương tương tự, dù hiện tại giá thuê nhà và thực phẩm đã tăng gấp ba. Với thu nhập thực tế khoảng 337 USD mỗi tháng, sau khi trả 108 USD tiền thuê phòng và gửi 72 USD về quê, Rahul phải tính toán chi tiêu từng đồng.
Ấn Độ từ lâu được xem là "văn phòng dịch vụ của thế giới", nơi nghề IT từng là "tấm vé vàng" mang lại thu nhập cao. Theo số liệu từ Hiệp hội các doanh nghiệp phần mềm và dịch vụ quốc gia Ấn Độ (NASSCOM), ngành này đóng góp khoảng 7,5% GDP năm 2023. Trong giai đoạn phát triển mạnh, dữ liệu từ The Economic Times cho thấy lương ngành IT từng tăng 15-20% mỗi năm.
Tuy nhiên, thực tế đã thay đổi. Theo Trung tâm Theo dõi Kinh tế Ấn Độ (CMIE), chi phí sinh hoạt tại các trung tâm công nghệ như Bengaluru hay Hyderabad tăng mạnh, nhưng lương khởi điểm của sinh viên mới ra trường vẫn duy trì ở mức 3.600-4.600 USD mỗi năm, không thay đổi từ năm 2013 đến nay.
Tính trung bình, một kỹ sư trẻ nhận khoảng 300-380 USD trước thuế một tháng. Sau khi trừ quỹ hưu trí và các khoản khác, số tiền thực nhận là 250-330 USD. Tại các đô thị lớn, tiền thuê nhà dao động 95-145 USD, thực phẩm tiêu tốn 60-85 USD, chi phí đi lại khoảng 25-50 USD. Sau khi thanh toán sinh hoạt phí cơ bản, người lao động hầu như không có tích lũy.
Rishi Deshmukh, một quản lý nhân sự tại Ấn Độ, cho biết mức lương khởi điểm ngành IT không tăng là do đặc thù kinh doanh. "Mô hình tuyển dụng quy mô lớn chỉ vận hành hiệu quả khi lương đầu vào được giữ ở mức thấp", ông nói.
Đồng quan điểm, Ankur Agarwal, chuyên gia tuyển dụng công nghệ, giải thích nguồn cung kỹ sư dồi dào là lý do khiến các doanh nghiệp duy trì mức lương khởi điểm ở mức tối thiểu. Phóng viên đã liên hệ với các tập đoàn lớn như TCS, Wipro và Infosys về vấn đề này nhưng đều bị từ chối bình luận.
Lời giải thích của Ankur Agarwal được củng cố bởi Báo cáo Việc làm Ấn Độ do Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) công bố. Báo cáo chỉ ra thanh niên chiếm gần 83% lực lượng lao động thất nghiệp tại Ấn Độ. Trong đó, tỷ lệ người trẻ có bằng cấp từ trung học trở lên rơi vào cảnh thất nghiệp đã tăng từ 35,2% năm 2000 lên 65,7% năm 2022. Sự cạnh tranh gay gắt khiến người lao động mất đi lợi thế đàm phán lương.
Bên cạnh đó, sự trỗi dậy của Trí tuệ nhân tạo (AI) càng làm thu hẹp cơ hội của những người mới vào nghề. Các công cụ AI hiện nay có khả năng tự động hóa nhiều tác vụ cơ bản như viết code đơn giản và kiểm thử phần mềm - vốn là công việc dành cho sinh viên mới ra trường. Việc nhu cầu nhân sự sơ cấp giảm xuống càng giúp các công ty có lý do để giữ nguyên mức lương khởi điểm suốt một thập kỷ qua.
Dù thu nhập thực tế bị lạm phát bào mòn, công việc IT vẫn mang lại danh tiếng nhất định. Nhiều người trẻ vẫn chấp nhận mức lương thấp những năm đầu để lấy kinh nghiệm tại các công ty đa quốc gia, với hy vọng tìm được cơ hội thăng tiến ở tương lai.
Ý định của cô đã xuất hiện từ mùa hè năm 2022, khi Tổ chức môi trường Copernicus EU xác nhận châu Âu trải qua mùa hè nóng nhất lịch sử. Dù vậy, Leila Mertens nói lo ngại vài năm tới phải nâng cấp máy mạnh hơn, kéo theo hóa đơn điện cao hơn.
Nhu cầu chống chọi nắng nóng đang thúc đẩy thị trường điều hòa tại châu Âu, nơi thiết bị này từng không phổ biến. Theo tổ chức Clean Energy Wire, tỷ lệ hộ gia đình có điều hòa tại Đức tăng từ 13% năm 2023 lên gần 19% năm 2024. Sản lượng điều hòa năm 2024 tăng 75% so với năm 2019. Dù vậy, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức 90% ở Mỹ và 91% ở Nhật Bản.
Tại Pháp, điều hòa từng bị xem là lãng phí, không thân thiện với môi trường và không cần thiết. Tuy nhiên, các đợt nắng nóng gần đây đang làm thay đổi quan điểm này.
Ông Ruben Arnold, chủ một công ty giải pháp năng lượng tòa nhà tại Pháp, cho biết ông hiểu rõ tác động môi trường nhưng vẫn phải lắp điều hòa. "Ngay cả khi biết đó là một lựa chọn ích kỷ, sẽ đến lúc mọi lý lẽ phản đối đều bị gạt bỏ", ông nói.
Áp lực nhiệt độ lớn hơn với những người sống ở tầng áp mái. Tại Paris, các tòa nhà cổ thường lợp mái kẽm kiểu Haussmann. Vật liệu này hấp thụ và giữ nhiệt, biến không gian bên dưới thành lò hầm ngột ngạt.
Marion Lafuste, 40 tuổi, kể trong đợt nắng nóng vừa qua, nhiệt độ trong nhà cô lên tới 41 độ C. Việc để đá lạnh trước quạt hay đóng cửa chớp không hiệu quả. Cô cho biết nếu không có nơi tránh nóng ở vùng quê, cô đã phải mua điều hòa dù có ác cảm thiết bị này. Trong khi đó, bà Martine Bontemps, một cư dân sống tại căn hộ áp mái ở Paris, cho biết bà vẫn cố chịu đựng bằng quạt trần thay vì lắp máy lạnh.
Dự báo khí tượng cho thấy Paris có thể thường xuyên hứng chịu các đợt nắng nóng lên tới 50 độ C vào năm 2050. Việc cơ thể không được làm mát dưới 20 độ C vào ban đêm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Nhận thức được điều này, bà Sophie Julini, 53 tuổi, cho biết đã lắp điều hòa để người mẹ 86 tuổi có thể nghỉ ngơi vài giờ mỗi ngày.
Dẫu vậy, các nhà nghiên cứu tại Viện Đô thị Đức đánh giá tác động sức khỏe và kinh tế của nắng nóng đang bị xem nhẹ. Đức đã ghi nhận hơn 8.500 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong giai đoạn 2023 - 2025, tập trung ở người cao tuổi.
Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào điều hòa có thể làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu do tiêu thụ điện lớn và rò rỉ khí nhà kính. Ông Jürgen Resch, giám đốc điều hành tổ chức Môi trường Deutsche Umwelthilfe (Đức), nói: "Khí thải từ môi chất làm lạnh khiến trái đất nóng lên, từ đó nhu cầu làm mát lại tiếp tục tăng".
Bên cạnh đó, Trung tâm Bảo vệ Người tiêu dùng Đức cảnh báo nhiều quảng cáo điều hòa hiện nay chỉ dựa trên điều kiện phòng thí nghiệm, không phản ánh mức tiêu thụ thực tế. Không có công nghệ nào khiến nhiệt biến mất hoàn toàn.
Về lâu dài, điều hòa không thể là công cụ thích nghi trung tâm vì tạo ra sự bất bình đẳng. "Tôi vẫn mong thành phố có những giải pháp để mọi người cùng được làm mát, chứ không riêng gì những ai có tiền mua điều hòa", Leila Mertens cho biết.
Ngày 7/4, Tập đoàn Quốc tế Phú Hoa phát cáo phó Chủ tịch danh dự, Giám đốc Bảo tàng Gỗ Tử đàn Trung Quốc Trần Lệ Hoa đã qua đời ngày 5/4 tại Bắc Kinh, thọ 85 tuổi. Bà từng là nữ tỷ phú giàu nhất Trung Quốc nhưng nhiều người chỉ biết đến với danh hiệu "vợ Đường Tăng" Trì Trọng Thụy.
Bà là người Mãn Châu, thuộc dòng dõi quý tộc, lớn lên ở Di Hòa Viên - cung điện mùa hè của các triều đình phong kiến. Từ khi bà còn nhỏ, gia cảnh đã sa sút. Bà bỏ học từ cấp ba làm thợ may, sau đó chuyển sang sửa chữa đồ gỗ cho một xưởng nội thất.
Giữa hoàn cảnh khó khăn, bà vẫn thường làm bánh chia cho lối xóm và luôn có mặt khi người khác cần giúp đỡ. Những đức tính này giúp bà kết giao được nhiều mối quan hệ và nắm bắt nhiều thông tin kinh doanh độc quyền.
Đầu năm 1980, Trần Lệ Hoa phát hiện nhiều bàn ghế cũ làm từ gỗ tử đàn, kim tơ nam mộc, hoàng hoa lê, bị bỏ đi trong một xưởng nội thất. Nhờ kinh nghiệm sống tại Di Hòa Viên, bà nhận ra giá trị của những món đồ này. Bà mua lại với giá rẻ, tự sửa chữa rồi bán ra với giá cao. Thương vụ đầu đời mang về cho bà một số vốn lớn.
Năm 1981, bà sang Hong Kong, mua 12 căn biệt thự và bán lại khi thị trường bất động sản tăng giá, thu lãi hàng chục triệu USD. Năm 1988, bà lập Tập đoàn Quốc tế Phú Hoa.
Đầu thập niên 1990, bà trở về Bắc Kinh mua khu đất sát quảng trường Thiên An Môn, chi hơn 60 triệu USD xây Tòa nhà Trường An và thành lập Câu lạc bộ Trường An dành cho giới siêu giàu. Đến nay, đây vẫn là một trong bốn câu lạc bộ cao cấp của Bắc Kinh, với các thành viên là những tỷ phú như Lý Gia Thành, Hoắc Anh Đông, Quách Bỉnh Tương.
Năm 2000, bà đầu tư 555 triệu USD cải tạo Phố Kim Bảo ở Vương Phủ Tỉnh. Dự án yêu cầu di dời 2.100 hộ dân, được bà hoàn tất ký hợp đồng giải tỏa trong 28 ngày. Khoản đầu tư biến khu nhà cũ nát thành đại lộ với khách sạn, trung tâm mua sắm và câu lạc bộ đua ngựa, mang về hàng trăm triệu USD tiền thuê mỗi năm.
Năm 2016, bà Trần Lệ Hoa là nữ tỷ phú giàu nhất Trung Quốc với tài sản 7,11 tỷ USD. Dù quản lý 1,5 triệu m2 bất động sản thương mại, bà duy trì chi phí sinh hoạt cá nhân ở mức khoảng 1,4 USD một ngày. Thức ăn chính của bà là cơm trộn nước nguội và rau xào.
Đối với nhân viên, bà áp dụng nguyên tắc không nợ lương, cung cấp 4 bữa ăn mỗi ngày. "Nhân viên làm việc là đang giúp đỡ bạn, tương đương với việc bạn có thêm một cánh tay, nợ tiền nhân viên là không hợp lý", bà từng nói.
Nửa sau cuộc đời, bà Trần Lệ Hoa tập trung cho nghệ thuật điêu khắc gỗ tử đàn. Năm 1999, bà trực tiếp sang Ấn Độ và Myanmar tìm gỗ tử đàn nguyên khối. Bà chi 28 triệu USD xây dựng Bảo tàng Gỗ Tử đàn Trung Quốc rộng gần 10.000 m2 tại Bắc Kinh. Tại đây, bà cùng các thợ thủ công dùng cấu trúc mộng ngàm không đinh phục dựng 16 cổng thành và 10 tháp canh Bắc Kinh xưa.
Dù tiền bán vé không đủ trả chi phí vận hành, Trần Lệ Hoa từ chối mọi đề nghị mua lại bộ sưu tập. "Tuy tôi là thương nhân, nhưng toàn bộ tài sản nên đặt vào nơi này để lưu giữ cho đất nước", bà nói.
Bảo tàng là nơi giao lưu văn hóa, đón tiếp nhiều chính khách và người nổi tiếng như cựu Thủ tướng Đức Helmut Kohl, Công chúa Thái Lan Sirindhorn, Chủ tịch Quốc hội Sri Lanka Chamal Rajapaksa.
Sau chuyến tham quan năm 2018, cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger viết tặng bà: "Người phụ nữ huyền thoại, một kỳ tích vĩ đại!". Đại học Nghệ thuật và Thiết kế Savannah (Mỹ) trao bà danh hiệu "Tiến sĩ danh dự về nhân văn" và chọn ngày 25/5 hằng năm làm "Ngày Trần Lệ Hoa". Năm 2012, tạp chí Time đưa bà vào danh sách 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới.
Trần Lệ Hoa làm việc liên tục đến những năm cuối đời. Bước qua tuổi 80, bà vẫn thức dậy lúc 6h30 và đến xưởng điêu khắc lúc 7h30.
"Tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc đứng trên người khác, càng không muốn trở thành người bị kẻ khác coi thường. Bất kể làm gì, miễn là việc chân chính thì cứ làm, nỗ lực rồi sẽ thành công", Trần Lệ Hoa nói.
