Sáng 21/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cho ý kiến về đề án nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá công nghệ lượng tử là lĩnh vực mới, khó, diễn biến nhanh, liên quan trực tiếp đến khoa học công nghệ, an ninh quốc gia, chuyển đổi số công nghiệp chiến lược và năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước. Vì vậy các cơ quan cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, bài bản hơn, chiến lược hơn để hoàn thiện đề án phát triển công nghệ lượng tử tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu tự chủ chiến lược trong giai đoạn tới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phải thống nhất nhận thức “công nghệ lượng tử là vấn đề chiến lược quốc gia, không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần”. Phát triển công nghệ lượng tử phải được đặt trong tổng thể triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, gắn với bảo đảm an ninh quốc gia, dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ không gian. Nếu tách rời các mục tiêu này, công nghệ lượng tử rất dễ trở thành chương trình nghiên cứu tốn kém nhưng ít chuyển hóa thành sức mạnh quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần có tư duy “đi sau nhưng không đi chậm; không nóng vội nhưng cũng không chần chừ”, đồng thời tránh tâm lý tự ti, tư duy phong trào, chạy theo hình thức, đầu tư dàn trải hoặc đặt mục tiêu vượt quá khả năng thực tế.
Ông yêu cầu lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện Việt Nam, từng bước xây dựng năng lực thực chất trong những lĩnh vực có khả năng tham gia và làm chủ. Tinh thần là “đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng, đi đúng vào những khâu có thể tạo năng lực thật và giá trị thật”.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị ưu tiên trước hết cho an ninh và chủ quyền số quốc gia, bảo đảm chủ động từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực lượng tử phải mạnh mẽ, chọn lọc và thực chất, phục vụ cho mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ của Việt Nam, “không nên biến hợp tác quốc tế thành một sự phụ thuộc mới”.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, không để xảy ra tình trạng đầu tư manh mún, thiết bị phân tán, không tạo được sức mạnh tổng hợp. Việt Nam cần hình thành các trung tâm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm trọng điểm, nhóm nghiên cứu xuất sắc và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp với các cơ quan quốc phòng – an ninh. Việc nghiên cứu cần ưu tiên những hướng có tính khả thi và tác động lớn.
Ông nhấn mạnh khoa học đỉnh cao không thể phát triển bằng tư duy thành tích ngắn hạn mà phải chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu. Vì vậy, cơ chế quản lý cần phân biệt rõ giữa thất bại khoa học trung thực với lãng phí, hình thức hoặc thiếu trách nhiệm.
Các cơ quan được giao xây dựng chương trình quốc gia đào tạo nhân lực công nghệ lượng tử; có cơ chế đặc thù thu hút, trọng dụng nhân tài; xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh trong nước; tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế tham gia phát triển năng lực lượng tử cho Việt Nam.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lượng tử với sự tham gia của Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các đơn vị quốc phòng – an ninh; khuyến khích doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
“Không để công nghệ lượng tử chỉ nằm trong phòng thí nghiệm hay trên đề án, phát minh mà phải được đưa vào thực tế, có sản phẩm”, ông nói.
Đảng ủy Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được giao tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện đề án, bảo đảm tầm chiến lược, tính khoa học và sát thực tiễn trước khi trình Ban Bí thư xem xét.
Ngày 6/5, Chính phủ ban hành Danh mục 20 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược gắn với bài toán lớn. Đây là bước tiếp theo, cụ thể hóa việc thực hiện 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, được công bố đầu tháng 5.
Các nhiệm vụ được giao cho đơn vị cụ thể, gồm Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế, Bộ Công an được giao ba nhiệm vụ. Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ngân hàng Nhà nước và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Trong đó, Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò trung tâm, được Chính phủ giao hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược. Bộ cũng được giao trực tiếp thực hiện ba nhiệm vụ gắn với bài toán lớn.
Đầu tiên là xây dựng năng lực trí tuệ nhân tạo quốc gia tự chủ. Việt Nam đặt mục tiêu hình thành năng lực quốc gia về AI, từng bước làm chủ một số mô hình, nền tảng, trước hết là mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI chuyên ngành, AI tại biên và nền tảng phục vụ nghiên cứu, huấn luyện, đánh giá, triển khai AI.
Thứ hai là tăng cường năng lực làm chủ công nghệ lõi và nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các sản phẩm công nghệ chiến lược như chip chuyên dụng, AI camera xử lý tại biên, thiết bị bay không người lái (UAV), robot tự hành, công nghệ lõi trong chuỗi chế biến sâu đất hiếm, từ tinh quặng đến sản phẩm oxit và kim loại riêng rẽ.
Thứ ba, Bộ cũng chịu trách nhiệm làm chủ hạ tầng mạng di động thế hệ sau và phát triển hệ sinh thái 5G.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phát triển giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản thế hệ mới bằng công nghệ gen, tế bào và công nghệ sinh học. Bộ Nông nghiệp còn phải làm chủ vaccine thú y thế hệ mới, chế phẩm sinh học và sinh phẩm phục vụ nông nghiệp; Xây dựng và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.
Bộ Công Thương phụ trách bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao; hiện đại hóa hệ thống thống điện - nhiên liệu xanh, thông minh. Bộ đồng thời được giao tự chủ công nghiệp, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất xanh, thông minh, giá trị gia tăng cao. Bộ cũng có nhiệm vụ hiện đại hóa thương mại trong nước và ngoài nước bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy.
Trong lĩnh vực y sinh, Chính phủ giao Bộ Y tế chủ động nguồn vaccine thế hệ mới dùng cho người; làm chủ liệu pháp tế bào (tế bào miễn dịch, tế bào gốc) phục vụ điều trị ung thư, bệnh mạn tính, bệnh nan y. Nhiệm vụ thứ ba là phát triển y tế cá thể hóa, thiết bị y tế in 3D.
Bộ Công an sẽ phát triển nền tảng điện toán đám mây nội địa phục vụ chuyển đổi số quốc gia, bảo đảm chủ quyền dữ liệu; phát triển nền tảng bảo mật và an ninh mạng cho hạ tầng số quốc gia. Bộ cũng được giao phát triển UAV và các hệ thống giám sát, phát hiện, chế áp UAV phục vụ mục tiêu lưỡng dụng.
Ở mảng hạ tầng, Bộ Xây dựng nhận nhiệm vụ phát triển công nghệ đường sắt tốc độ cao, từng bước làm chủ việc khảo sát, thiết kế, thi công đến sản xuất cấu kiện phù hợp điều kiện Việt Nam, hình thành năng lực tự xây dựng, bảo trì, sửa chữa đường sắt.
Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao phát triển nền tảng giáo dục thông minh quốc gia ứng dụng trí tuệ nhân tạo có kiểm soát và hệ thống thực - ảo. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng sẽ nghiên cứu, xây dựng hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái quốc gia (UTM) phục vụ quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp.
Ngoài các bộ, Ngân hàng Nhà nước được giao xây dựng và từng bước làm chủ các công nghệ, nền tảng giám sát hoạt động ngân hàng và quản trị rủi ro bằng AI. Còn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam có nhiệm vụ phát triển vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái đất và hạ tầng dữ liệu không gian.
Trước đó, Chính phủ xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược, gồm: công nghệ số; công nghệ mạng di động thế hệ sau; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ chip bán dẫn; công nghệ an ninh mạng và lượng tử; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không và vũ trụ; công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Trong đó, công nghệ số được xác định là nhóm trung tâm, gồm trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, Internet vạn vật và chuỗi khối. Đây là nền tảng cho chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế số.
Phát biểu tại lễ hưởng ứng Ngày sáng tạo và đổi mới sáng tạo thế giới sáng 21.4, Thứ trưởng Bộ KH-CN Lê Xuân Định nhấn mạnh vai trò quan trọng của đổi mới sáng tạo đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.
Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, các mô hình phát triển truyền thống đang dần bộc lộ hạn chế, đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia.
"Nếu khoa học tạo ra tri thức, công nghệ tạo ra công cụ, thì đổi mới sáng tạo chính là cầu nối đưa các yếu tố đó vào thực tiễn, tạo ra giá trị cho xã hội", ông Lê Xuân Định nói.
Đối với Việt Nam, việc hưởng ứng Ngày sáng tạo và đổi mới sáng tạo thế giới không chỉ mang ý nghĩa tham gia một sáng kiến toàn cầu mà còn là dịp khẳng định định hướng phát triển dựa trên KH-CN và đổi mới sáng tạo. Theo lãnh đạo Bộ KH-CN, trọng tâm hiện nay là thúc đẩy hành động cụ thể, tạo ra kết quả rõ ràng.
Năm nay, Bộ KH-CN lựa chọn 2 thông điệp: "Đổi mới sáng tạo - hành động đột phá, lan tỏa kết quả" và "Đổi mới sáng tạo - chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị". Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, 2 thông điệp này thể hiện rõ định hướng: đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở ý tưởng hay nghiên cứu, mà phải trở thành hành động cụ thể, kết quả thực chất và giá trị đóng góp trực tiếp cho phát triển đất nước.
Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng thẳng thắn nhìn nhận sự phát triển nhanh của công nghệ đang làm thay đổi cách thức sản xuất và cạnh tranh toàn cầu. Khoảng cách giữa các quốc gia có thể được rút ngắn rất nhanh, nhưng cũng có thể bị kéo giãn rất nhanh nếu không tận dụng tốt cơ hội.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng GDP 2 con số và đòi hỏi chất lượng tăng trưởng phải cao hơn, bền vững, dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới.
"Chúng ta không thể tiếp tục phát triển chủ yếu dựa vào lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên. Muốn phát triển nhanh và bền vững, chúng ta phải dựa vào KH-CN, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính vì vậy, đổi mới sáng tạo có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới", ông Định nhấn mạnh.
Lãnh đạo Bộ KH-CN cho rằng, đổi mới sáng tạo là con đường nhanh nhất để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời phát huy nguồn lực con người, đặc biệt là đội ngũ nhà khoa học, doanh nhân và thế hệ trẻ.
"Một quốc gia muốn đi nhanh trong thời đại này phải biết tổ chức để mọi nguồn lực sáng tạo được khơi dậy, được kết nối và được chuyển hóa thành những kết quả phát triển cụ thể", Thứ trưởng Lê Xuân Định khẳng định.
Phát biểu tại sự kiện, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam, cho rằng sáng tạo tạo ra tiến bộ, đổi mới sáng tạo định hình tương lai. Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá, không chỉ trở thành quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo mà còn có thể tạo dấu ấn trên bản đồ toàn cầu.
"Điều kiện tiên quyết là đầu tư cho con người, kết nối các nguồn lực tri thức và quan trọng hơn, đưa ý tưởng ra khỏi "ngăn kéo", chuyển hóa thành giá trị cụ thể trong đời sống kinh tế - xã hội", bà Pauline Tamesis nói.
Nhưng trước khi USB-C được phổ biến, vào đầu những năm 2000, tình hình hoàn toàn khác. Khi đó, nếu điện thoại của người dùng đột ngột hết pin, việc hỏi mượn sạc thường dẫn đến việc nhận được một cục sạc không tương thích, với các đầu nối khó hiểu và không phổ biến.
Đó là thời điểm mà mỗi nhà sản xuất đều phát triển các đầu nối riêng, dẫn đến sự xuất hiện của nhiều cổng kết nối kỳ lạ và khó sử dụng, trở thành ác mộng mỗi khi cần sạc pin. Có cổng thậm chí cần đến dây để giữ, trong khi những cổng khác yêu cầu bộ chuyển đổi đắt tiền. Đó là những cổng nào?
Nếu từng sở hữu một chiếc điện thoại Siemens vào đầu những năm 2000, chắc hẳn người dùng không thể quên cổng kết nối Siemens Slim-Lumberg. Được giới thiệu vào năm 2002, cổng 12 chân này có thiết kế siêu mỏng nhưng lại rất rộng. Nó được sử dụng để sạc pin, truyền dữ liệu USB và âm thanh stereo, tất cả chỉ qua giao diện duy nhất. Tuy nhiên, thiết kế này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đầu cắm quá rộng và nhô ra xa, dễ gây ra lực xoắn khi để điện thoại trong túi, dẫn đến hỏng kết nối.
Được giới thiệu vào khoảng năm 2005, cổng FastPort được thiết kế như một giao diện "đa năng" cho việc sạc pin, truyền dữ liệu và kết nối tai nghe. Tuy nhiên, thực tế lại không như mong đợi. Cổng này dựa vào hai móc nhựa nhỏ để giữ kết nối, nhưng chúng rất dễ gãy. Sau vài tháng sử dụng, nhiều người dùng đã phải tìm đến các giải pháp tự chế như quấn dây quanh điện thoại để giữ cho cổng sạc hoạt động.
Khi Samsung ra mắt Galaxy Note 3 và Galaxy S5, hãng đã trang bị cho các điện thoại này cổng Micro-B USB 3.0. Về hình thức, cổng này trông khá kỳ quặc, giống như hai cổng khác nhau được ghép lại thành một đầu cắm khổng lồ, không đối xứng. Về cơ bản, đây là một cổng Micro-USB tiêu chuẩn với một bộ chân cắm bổ sung để cho phép tốc độ truyền dữ liệu USB 3.0 nhanh hơn, dẫn đến rộng hơn. Mặc dù hữu ích cho việc truyền tải tập tin lớn, nhưng thiết kế này lại gây khó khăn cho người dùng, đặc biệt là khi họ không biết rằng cáp Micro-USB thông thường vẫn có thể sử dụng được.
Trước khi Micro-USB trở thành tiêu chuẩn, chiếc điện thoại Android đầu tiên, HTC Dream, đã sử dụng cổng ExtUSB. Cổng này trông giống như một cổng Mini-USB thông thường, nhưng lại có khả năng truyền tải âm thanh và dữ liệu cùng với nguồn điện. Do đó, người dùng không chỉ cần bộ sạc tường của HTC mà còn phải mua bộ chuyển đổi ExtUSB đặc biệt để sử dụng tai nghe. Đây là một mô hình kinh doanh "dao cạo và lưỡi dao" điển hình, buộc người dùng phải mang theo những bộ chuyển đổi dễ bị mất.
Là ông vua của thị trường điện thoại di động trong suốt những năm đầu 2000, nhưng cổng Pop-Port độc quyền của Nokia lại gây ra nhiều rắc rối. Được giới thiệu vào khoảng năm 2002, Pop-Port đảm nhiệm nhiều chức năng từ sạc đến đồng bộ hóa USB, nhưng thiết kế lại dễ hỏng.
Cổng Pop-Port không được cắm chắc chắn vào khung máy, mà chỉ tựa vào các điểm tiếp xúc hở, khiến nó rất nhạy cảm với bụi bẩn và các tác động từ môi trường. Chỉ cần một mẩu bụi lọt vào, kết nối sẽ bị ngắt ngay lập tức, gây khó chịu cho người dùng khi nghe nhạc hoặc sử dụng các chức năng khác.
Những cổng sạc nói trên không chỉ gây khó chịu mà còn phản ánh sự thiếu sót trong thiết kế của các sản phẩm công nghệ thời kỳ đó. Sự phát triển của chuẩn USB-C đã giúp khắc phục những vấn đề này, mang lại sự tiện lợi và hiệu quả cho người dùng hiện đại.
