Trong vài năm gần đây, collagen, magie hay các sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa trở thành xu hướng chăm sóc sức khỏe phổ biến. Tuy nhiên, chất xơ mới là thành phần âm thầm đảm nhiệm hàng loạt vai trò quan trọng đối với cơ thể như ổn định đường huyết, nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ giảm cholesterol xấu và giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho biết những người duy trì chế độ ăn giàu chất xơ thường có sức khỏe chuyển hóa tốt hơn, kiểm soát cân nặng hiệu quả hơn và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
Theo khuyến nghị dinh dưỡng, người trưởng thành nên tiêu thụ tối thiểu khoảng 25g chất xơ mỗi ngày (khoảng 600-800g rau quả tươi). Với những người cần kiểm soát đường huyết hoặc có nguy cơ tiểu đường, lượng chất xơ nên đạt khoảng 30 – 35g mỗi ngày.
Tuy nhiên trên thực tế phần lớn người trưởng thành chỉ tiêu thụ khoảng 10 – 15g chất xơ/ngày, tức thấp hơn nhiều so với mức cần thiết.
Chất xơ gồm hai nhóm chính và cơ thể cần cả hai loại này.
Chất xơ hòa tan có khả năng tan trong nước, tạo thành dạng gel trong ruột. Nhóm này giúp làm chậm hấp thu đường, ổn định đường huyết và hỗ trợ giảm cholesterol LDL. Các thực phẩm giàu chất xơ hòa tan gồm yến mạch, đậu, hạt chia, táo và bơ.
Trong khi đó, chất xơ không hòa tan không tan trong nước nhưng giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và cải thiện hoạt động tiêu hóa. Loại chất xơ này có nhiều trong ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và phần lớn rau củ.
Các chuyên gia cho rằng điều quan trọng không nằm ở việc chỉ ăn một loại “siêu thực phẩm”, mà là đa dạng nguồn rau củ, đậu và ngũ cốc nguyên hạt trong bữa ăn hằng ngày.
Bữa sáng thường là thời điểm nhiều người mắc sai lầm lớn nhất về chất xơ. Một chiếc bánh mì trắng, ngũ cốc ăn liền hoặc chỉ uống cà phê có thể khiến đường huyết tăng nhanh rồi giảm mạnh, dẫn đến cảm giác đói và mệt mỏi chỉ sau vài giờ.
Các chuyên gia khuyến khích bắt đầu ngày mới bằng bữa sáng ít đường, giàu chất xơ và cân bằng dinh dưỡng.
Một bát yến mạch ngâm qua đêm kết hợp hạt chia, hạt lanh, quả mọng và sữa có thể cung cấp khoảng 12 – 14g chất xơ. Nếu thêm sữa chua hoặc bơ hạnh nhân, bữa ăn sẽ giúp no lâu hơn nhờ bổ sung thêm protein và chất béo lành mạnh.
Bánh mì nguyên cám ăn cùng bơ, cà chua, trứng và rau mầm cũng là lựa chọn phổ biến giúp tăng lượng chất xơ đầu ngày.
Với người thích đồ uống nhanh gọn, sinh tố từ rau bina, quả mọng đông lạnh, chuối, yến mạch và hạt lanh có thể giúp duy trì cảm giác no đến giữa trưa mà không làm tăng đường huyết đột ngột.
Các chuyên gia khuyên nên đặt mục tiêu tiêu thụ ít nhất 6 – 8g chất xơ ngay trong bữa sáng.
Những món ăn nhẹ giữa buổi không chỉ giúp giảm cơn đói mà còn là cơ hội để tăng lượng chất xơ trong ngày. Táo ăn cùng bơ hạnh nhân là lựa chọn đơn giản nhưng hiệu quả, vừa bổ sung chất xơ vừa giúp làm chậm hấp thu đường nhờ chất béo tốt. Ngoài ra, các loại hạt kết hợp quả sung khô hoặc đậu nành luộc đều là nguồn chất xơ đáng kể.
Bữa trưa giàu chất xơ không chỉ giúp no lâu mà còn hỗ trợ duy trì năng lượng ổn định suốt buổi chiều. Một tô ngũ cốc nguyên hạt kết hợp quinoa, gạo lứt hoặc farro cùng đậu lăng, đậu đen và rau củ có thể cung cấp hơn 15g chất xơ trong một bữa ăn.
Các chuyên gia cũng khuyến khích thay thế những món salad đơn điệu bằng phiên bản giàu dinh dưỡng hơn, gồm rau lá xanh đậm, đậu rang, hạt bí, quả óc chó và nước xốt từ mè hoặc miso.
Đậu và các loại cây họ đậu được xem là một trong những nguồn chất xơ tốt nhất nhưng vẫn chưa xuất hiện đủ trong chế độ ăn của nhiều người hiện nay. Chỉ nửa cốc đậu lăng đã có thể cung cấp khoảng 8g chất xơ.
Vào bữa tối, bạn không cần “kiêng tinh bột” quá mức. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, sai lầm phổ biến trong bữa tối là quá ít rau và ưu tiên tinh bột tinh chế như cơm trắng hoặc mì trắng.
Một bữa tối cân bằng nên gồm khoảng một nửa là rau củ, một phần tư là protein và một phần tư là tinh bột giàu chất xơ như khoai lang, đậu lăng hoặc mì nguyên cám. Cá hồi nướng ăn cùng đậu trắng và bông cải xanh là ví dụ điển hình cho bữa tối giàu chất xơ nhưng vẫn dễ chế biến.
Ngoài ra, cà ri đậu lăng nấu cùng rau củ và gạo lứt cũng là món ăn giàu dinh dưỡng, hỗ trợ tốt cho hệ vi sinh đường ruột.
Các chuyên gia cũng cho rằng không nhất thiết phải thay mì ống bằng rau củ hoàn toàn. Mì nguyên cám vẫn là lựa chọn phù hợp vì chứa lượng chất xơ cao hơn đáng kể so với mì tinh chế.
Dù có nhiều lợi ích, việc tăng chất xơ quá nhanh có thể khiến cơ thể đầy hơi hoặc khó chịu tiêu hóa.
Các chuyên gia khuyến cáo nên tăng lượng chất xơ từ từ trong khoảng 2-3 tuần để hệ vi sinh đường ruột thích nghi dần.
Song song đó, cần uống đủ nước vì chất xơ chỉ phát huy hiệu quả tốt khi cơ thể được cung cấp đủ dịch. Trung bình mỗi người nên uống khoảng tám cốc nước mỗi ngày khi áp dụng chế độ ăn giàu chất xơ.
Ngoài ra, thực phẩm tự nhiên vẫn được ưu tiên hơn thực phẩm bổ sung. Rau xanh, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt không chỉ cung cấp chất xơ mà còn chứa nhiều chất chống oxy hóa và hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe.
Theo các chuyên gia, chất xơ không phải xu hướng nhất thời mà là thành phần dinh dưỡng đã được khoa học chứng minh có lợi cho hệ tiêu hóa, kiểm soát đường huyết và sức khỏe lâu dài.
Thay vì tìm đến các chế độ “thanh lọc cơ thể” cực đoan, điều nhiều người cần làm đơn giản hơn rất nhiều: ăn thêm rau xanh, đậu và thực phẩm nguyên hạt trong bữa ăn hằng ngày.
Han Panghu (tên đã thay đổi), 28 tuổi tại thành phố Hàm Đan, tỉnh Hà Bắc, vốn có thể trạng mập mạp từ nhỏ và đã chạm mốc 120 kg vào năm cuối cấp ba, theo Sina. Dù thừa cân ở thời điểm đó, anh vẫn có thể chạy nhảy, tập luyện và sinh hoạt tương đối bình thường. Tuy nhiên, hàng loạt biến cố liên tiếp xảy ra với gia đình sau đó đã khiến anh rơi vào trạng thái trầm cảm.
"Mỗi khi tâm trạng không tốt, tôi lại ăn thật nhiều và uống nước ngọt, việc đó giúp tôi cảm thấy dễ chịu và thoải mái hơn ngay lập tức. Lâu dần, tôi có thói quen cuồng ăn từ lúc nào không hay", Panghu tâm sự. Người đàn ông cho hay trước đây vẫn có cơ hội vận động nhờ ra ngoài tìm việc làm nhưng kể từ sau tai nạn chấn thương lưng, anh chỉ ở nhà và rất ít khi bước chân ra đường.
Theo Panghu, xúc xích nướng, gà rán, trà sữa và hamburger đều là những món khoái khẩu. Anh có thể ăn 10 cây xúc xích nướng một lúc; một bữa ăn hết một cân cơm trắng kèm bát thức ăn lớn và uống hết một chai nước ngọt có ga. Việc ăn uống quá độ kết hợp lười vận động khiến cơ thể anh phình to nhanh chóng.
Chỉ trong hơn 8 năm, cân nặng của anh đã vọt lên mốc kỷ lục 250 kg. Thể trạng béo phì cực độ gây gánh nặng lên các cơ quan nội tạng, khiến Panghu phải đi nghiêng người mới qua được cửa, đi 80 m đã thở dốc và phải ngồi ngủ suốt đêm trên sofa vì bị chèn ép hô hấp. Vùng bụng anh thậm chí còn xuất hiện chứng phù tĩnh mạch bạch huyết nên gia đình phải đặt riêng một chiếc xe lăn kích thước lớn và nhờ 3 người hỗ trợ đẩy mới có thể đưa anh đi khám bệnh. Dù từng thử nhiều cách ép cân, cơn thèm ăn dữ dội khiến Panghu luôn thất bại.
"Hồi đó, sức ăn của tôi cực kỳ lớn và tôi ăn rất nhiều. Nếu chỉ dựa vào ý chí thì thật sự rất khó để kiềm chế cơn thèm ăn. Chỉ cần bỏ một bữa thôi là tôi đã cảm thấy bồn chồn, bứt rứt trong người", Panghu kể.
Bước ngoặt xảy ra vào đầu năm 2025 khi cha anh đột ngột qua đời. Lời trăn trối cuối cùng của ông mong con trai giảm cân để sống tốt đã trở thành động lực giúp Panghu quyết tâm tìm đến phương pháp phẫu thuật điều trị béo phì. Sau khi tham gia trại huấn luyện nửa năm để tự giảm xuống mốc 220 kg nhằm đảm bảo an toàn phẫu thuật và cải thiện chức năng tim phổi, ngày 29/5, Giám đốc Cao Yuqing và bác sĩ Gao Chengye thuộc Trung tâm Béo phì và Bệnh chuyển hóa, Bệnh viện Số 1 Hàm Đan, thực hiện thành công ca phẫu thuật thu nhỏ dạ dày hình ống qua nội soi cho anh.
Các bác sĩ cho biết phương pháp này giúp thu hẹp thể tích dạ dày thành dạng ống nhỏ, đồng thời triệt tiêu vùng mô tiết hormone ghrelin gây thèm ăn, qua đó cắt đứt tín hiệu đói gửi lên não và giảm tận gốc ham muốn ăn uống quá độ.
Sau phẫu thuật, sức ăn của chàng trai đã giảm đi đáng kể. "Bây giờ tôi chỉ ăn nửa gói mì là đã thấy no, mà dù cả ngày không ăn gì tôi cũng không còn cảm thấy quá đói nữa", anh chia sẻ. Một tháng rưỡi sau phẫu thuật, cân nặng của Panghu đã giảm xuống còn 196 kg. Anh đã có thể nằm ngủ bình thường và tự đi dạo dưới sân nhà. Panghu cho biết mục tiêu trước mắt là giảm về khoảng 125 kg, sau đó phẫu thuật cắt bỏ phần da thừa với hy vọng đưa cân nặng trở lại mốc 120 kg như trước đây để tái hòa nhập cuộc sống bình thường.
Hội nghị mang tên “Y học chính xác và đổi mới trong bệnh lý tiêu hóa - gan mật 2026”, với các báo cáo tập trung làm rõ 3 xu hướng lớn đang định hình chuyên ngành hiện nay, gồm:
Với sự hỗ trợ của biomarker, dữ liệu lâm sàng và công nghệ phân tích hiện đại, bác sĩ có thể dự đoán nguy cơ tốt hơn, phát hiện bệnh sớm hơn và xây dựng chiến lược điều trị phù hợp cho từng trường hợp, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.
Phát biểu khai mạc, Phó giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Võ Duy Thông, Trưởng khoa Tiêu hóa Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết các tiến bộ khoa học trong lĩnh vực tiêu hóa - gan mật đang được cập nhật với tốc độ nhanh, cùng nhiều bằng chứng mới và hướng dẫn điều trị ngày càng hoàn thiện. Theo ông, giá trị của một hội nghị khoa học không chỉ nằm ở lượng kiến thức được chia sẻ, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa các khuyến cáo, hướng dẫn chuyên môn thành thực hành hằng ngày trong chăm sóc người bệnh.
Điểm nổi bật của hội nghị năm nay là nội dung học thuật bám sát thực hành lâm sàng. Chương trình không chỉ cập nhật các khuyến cáo và bằng chứng y học mới mà còn tăng tính ứng dụng thông qua các ca lâm sàng điển hình, phiên tranh luận chuyên sâu và trao đổi trực tiếp với chuyên gia.
Phiên toàn thể buổi sáng với chủ đề “Từ cập nhật thực chứng đến y học chính xác trong bệnh lý tiêu hóa - gan mật” là một trong những điểm nhấn của chương trình, tập trung thảo luận những thay đổi trong chiến lược tiếp cận và điều trị trong kỷ nguyên y học hiện đại.
Bên cạnh đó, hội nghị mang đến nhiều nội dung thực tiễn xoay quanh các chủ đề được quan tâm như bệnh trào ngược dạ dày - thực quản (GERD), bệnh viêm ruột mạn tính (IBD), bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD), viêm gan virus, điều trị sinh học và các chiến lược can thiệp gan mật hiện đại.
Chia sẻ thêm về định hướng chuyên môn, Phó giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Võ Duy Thông cho biết y học chính xác không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mới, mà quan trọng hơn là khả năng đưa ra quyết định điều trị tối ưu dựa trên dữ liệu lâm sàng và đặc điểm riêng của từng người bệnh. Điều cốt lõi là điều trị đúng người bệnh, đúng thời điểm và đúng mức độ can thiệp.
Ngày 14/4, nguồn tin của phóng viên Dân trí cho biết, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM gần đây tiếp tục ghi nhận các trường hợp người dân ở nhiều độ tuổi phát bệnh dại không thể cứu chữa.
Trường hợp thứ nhất là một nữ bệnh nhân 25 tuổi (ngụ tỉnh Gia Lai), nhập viện ngày 11/4. Trước đó 2 ngày, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng ớn lạnh, đau 2 chân tăng dần, khó đi lại, tức nặng ngực, nôn ói ra thức ăn cũ.
Tại 2 cơ sở y tế ban đầu, bệnh nhân được chỉ định chụp chiếu hình ảnh nhưng kích động không hợp tác, nghi ngờ viêm màng não. Sau đó, bệnh nhân biểu hiện sợ tiếng động, sợ gió, nói nhảm, được chẩn đoán theo dõi dại và chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM.
Tại đây, các bác sĩ không ghi nhận bệnh nhân có tiền căn bị động vật tấn công, cũng không rõ lịch sử tiêm ngừa dại. Dù vậy, với các triệu chứng điển hình của việc phát bệnh dại, bệnh nhân được cho về một ngày sau đó vì không còn khả năng cứu chữa.
Trường hợp thứ hai là một người đàn ông 81 tuổi (ngụ xã Long Hải, TPHCM), phát bệnh từ 3 ngày trước khi nhập viện. Ban đầu, bệnh nhân đau 2 chân dữ dội, sau đó đột ngột lên cơn hoảng loạn, kích động tăng dần khi có gió, không uống được.
Theo bệnh sử, khoảng 1 năm trước, bệnh nhân bị con chó nhà chưa tiêm ngừa dại cắn vào mu bàn tay trái, gây vết thương chảy máu nhiều. Sau sự việc, bệnh nhân cũng không đi tiêm ngừa.
Tại một bệnh viện tuyến cuối, bệnh nhân được hồi sức nội khoa, thở máy, vận mạch rồi chuyển sang Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM. Trong quá trình chuyển viện, bệnh nhân ngưng tim, phải hồi sức tim phổi. Chỉ sau một giờ nhập Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, cụ ông được trả về vì không còn khả năng điều trị.
Đáng chú ý, đây là trường hợp thứ 2 từ đầu năm tại cùng một xã ở TPHCM được ghi nhận mắc bệnh dại. Vào tháng 1, trong lúc tập thể dục trước nhà, ông H.M.Đ. (64 tuổi, ngụ xã Long Hải) bị một con chó cắn vào khuỷu chân phải, gây 4 vết thương sâu và chảy máu nhiều.
Sau sự việc, vì nhiều lý do mà người đàn ông không được tiêm ngừa, chỉ tự xử lý vết thương và đi "lấy nọc” tại một cơ sở gần nhà. Đến ngày 18/2, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, khó thở, sợ ánh sáng, sợ gió, sợ tiếng ồn và được đưa vào bệnh viện địa phương điều trị.
Tuy nhiên, bệnh nhân tử vong vào ngày 19/2.
Tỷ lệ tử vong 100% khi đã lên cơn dại
Theo Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, bệnh dại là bệnh nhiễm virus cấp tính của hệ thần kinh trung ương, lây từ động vật sang người qua chất tiết.
Hầu hết các trường hợp phơi nhiễm với virus dại qua vết cắn, vết liếm của động vật mắc bệnh dại, đôi khi qua đường tiếp xúc như hít phải khí dung hoặc cấy ghép mô/cơ quan bị nhiễm virus dại.
Khi đã lên cơn dại, kể cả động vật và người đều có tỷ lệ tử vong gần như 100%. Dại có 3 giai đoạn gồm ủ bệnh, khởi phát và toàn phát (hoặc giai đoạn viêm não).
Đáng chú ý, giai đoạn ủ bệnh thường trong 20-60 ngày, nhưng cũng có thể kéo dài từ 4 ngày đến nhiều năm sau (y văn ghi nhận có trường hợp ủ bệnh đến 19 năm), thời kỳ ủ bệnh ngắn khi vết thương ở vùng đầu mặt hoặc lây bệnh qua ghép giác mạc.
Hiện chưa có phương thức điều trị đặc hiệu cho bệnh dại, mà chủ yếu là hỗ trợ (oxy liệu pháp, thở máy, truyền dịch, vận mạch) và chăm sóc giảm nhẹ (an thần, giảm đau, chống co giật …).
Do đó, để phòng bệnh, các bác sĩ khuyến cáo cần thực hiện phối hợp nhiều biện pháp, bao gồm: cảnh giác với động vật có nguy cơ lây bệnh dại, tiêm ngừa bệnh dại cho chó, mèo; phòng bệnh dại trước và sau tiếp xúc ở các đối tượng nguy cơ cao (tiêm vaccine, huyết thanh kháng dại đúng phác đồ).
Theo thống kê, trong 3 tháng đầu năm, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM đã ghi nhận hơn 8.900 lượt tiêm ngừa dại vì nhiều nguyên nhân. Trong đó, bị chó cắn và tấn công chiếm số lượng cao nhất, với hơn 5.800 lượt.
Bệnh viện cũng ghi nhận nhiều trường hợp phát bệnh dại không thể cứu chữa, với thời gian ủ bệnh trong nhiều tháng.
