Theo bác sĩ Ravikiran Muthuswamy, chuyên gia nội tiết tại Bệnh viện SIMS (Ấn Độ), khi dùng điện thoại thời gian dài, cơ thể ngồi 1 chỗ quá lâu, lượng calo tiêu hao giảm, độ nhạy insulin giảm theo, khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn.
Khi ngồi hàng giờ trước màn hình điện thoại, cơ thể gần như không vận động nên tiêu hao năng lượng ít hơn và sử dụng glucose kém hiệu quả. Nhiều người còn có thói quen ăn vặt trong lúc lướt điện thoại. Theo bác sĩ Muthuswamy, việc vừa dùng thiết bị điện tử vừa ăn dễ khiến đường huyết tăng khó kiểm soát và làm tăng nguy cơ tăng cân.
Ánh sáng xanh từ màn hình cũng là một yếu tố đáng lo. Khác với ánh sáng tự nhiên, ánh sáng xanh có thể làm giảm sản xuất melatonin – hormone giúp cơ thể buồn ngủ. Với người tiểu đường, ngủ kém có thể gây ảnh hưởng lớn đến chuyển hóa, theo Times of India (Ấn Độ).
“Việc nhìn màn hình vào ban đêm dễ làm rối loạn giấc ngủ và ảnh hưởng đến melatonin. Trong khi đó, thiếu ngủ lại liên quan chặt chẽ với kháng insulin và mất cân bằng đường huyết”, bác sĩ Muthuswamy nói.
Theo bác sĩ nhãn khoa Srinivasa Naick tại Bệnh viện Mắt Dr Agarwal (Ấn Độ), ánh sáng xanh còn có thể làm tăng đường huyết lúc đói do ảnh hưởng đến hormone và giấc ngủ. Việc dùng màn hình nhiều giờ liền mỗi ngày còn làm tăng huyết áp do thay đổi nồng độ cortisol, đồng thời góp phần làm tăng cholesterol.
Các dấu hiệu cho thấy thời gian dùng điện thoại đang ảnh hưởng xấu đến sức khỏe gồm:
Theo bác sĩ Muthuswamy, người bệnh nên đứng dậy vận động sau mỗi 30 – 45 phút, đi bộ hoặc kéo giãn cơ giữa các phiên làm việc và tránh nhìn màn hình trước giờ ngủ. Chỉ cần vài phút vận động ngắn cũng có thể giúp giảm tình trạng trì trệ chuyển hóa do ngồi lâu.
Ngoài ra, bác sĩ Naick khuyến nghị áp dụng quy tắc “10 – 10 – 10”: Đi bộ 10 phút sau bữa sáng, trưa và tối để hạn chế tăng đường huyết sau ăn. Ông cũng nhấn mạnh nên tắt các thiết bị điện tử ít nhất 2 giờ trước khi ngủ để bảo vệ nhịp sinh học, cải thiện giấc ngủ và giúp ổn định đường huyết lúc đói.
Bác sĩ Muthuswamy nói thêm, việc kiểm soát thời gian dùng màn hình không có nghĩa là phải tránh công nghệ hoàn toàn, mà là nhằm hạn chế lối sống ít vận động – yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kiểm soát đường huyết, cân nặng, chất lượng giấc ngủ và các biến chứng lâu dài của bệnh tiểu đường.
Ngày 25/5, BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết khi vào viện bệnh nhân lơ mơ, môi khô mắt trũng, thở nhanh, tay chân tím tái, huyết áp khó đo. Bác sĩ đặt nội khí quản hỗ trợ hô hấp, truyền dịch chống sốc, làm mát cơ thể, điều chỉnh rối loạn điện giải và toan kiềm.
Thiếu niên chơi bóng đá tại một câu lạc bộ địa phương từ 17h đến 20h hàng ngày, cuối tuần chơi thêm vào buổi sáng. Khoảng 9h sáng ngày nhập viện, đang đá bóng dưới trời nắng, em đột ngột mệt, vã nhiều mồ hôi rồi ngất xỉu, được đưa đến trạm y tế gần đó trong tình trạng rối loạn tri giác phải hỗ trợ thở oxy, truyền dịch rồi chuyển đến bệnh viện.
Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị toan chuyển hóa nặng, tổn thương đa cơ quan. Men gan tăng gấp hàng chục lần bình thường, chức năng thận suy giảm, tụy bị tổn thương. Đặc biệt, chỉ số hủy cơ tăng rất cao cho thấy tình trạng ly giải cơ nghiêm trọng - biến chứng nguy hiểm có thể dẫn đến suy thận cấp nếu không xử trí kịp thời.
Bệnh nhân được chẩn đoán sốc nhiệt nặng, biến chứng ly giải cơ, tổn thương gan, tụy và thận cấp. Em được hồi sức tích cực song tình trạng vẫn diễn tiến nặng, sốt kéo dài 39-40 độ C, phản ứng viêm toàn thân tăng cao, nguy cơ suy đa cơ quan.
Bệnh nhân được truyền 12 lít dịch điện giải để ổn định huyết động, sử dụng thuốc vận mạch, thở máy và lọc máu liên tục nhằm hỗ trợ đào thải độc chất, kiểm soát phản ứng viêm và bảo vệ chức năng các cơ quan. Sau gần ba tuần điều trị tích cực, thiếu niên dần hồi phục, cai máy thở, tỉnh táo trở lại, chức năng gan, thận và tụy trở về bình thường, được xuất viện.
Bác sĩ cảnh báo sốc nhiệt có thể xảy ra khi vận động cường độ cao ngoài trời nắng nóng kéo dài, đặc biệt trong mùa hè. Cần được tập luyện ở nơi thoáng mát, uống đủ nước, tránh hoạt động quá sức giữa trời nắng gắt và nghỉ ngơi định kỳ.
Nếu phải vận động ngoài trời, nên giới hạn thời gian tập, nghỉ ở nơi có bóng mát sau mỗi 20-25 phút. Ngừng tập ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường như mệt nhiều, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn hoặc vã mồ hôi bất thường.
Trong y khoa, căn bệnh này có tên khoa học là Melioidosis, hay còn gọi là bệnh Whitmore. Khi vi trùng xâm nhập, nó gây ra những triệu chứng rất dễ nhầm lẫn các bệnh thông thường giống viêm phổi: sốt cao, lạnh run, ho, khó thở; giống bệnh lao: sốt nhẹ kéo dài, sụt cân, ho dai dẳng; giống viêm da: nổi mụn mủ, áp xe, sưng đau ngoài da.
Nguy hiểm nhất là khi vi trùng đi vào máu gây nhiễm trùng huyết. Lúc này, bệnh diễn tiến cực nhanh, gây suy đa tạng, khiến bác sĩ và người nhà nhiều khi không kịp trở tay. Tỉ lệ tử vong của căn bệnh này có nơi lên đến 40%, một con số rất đáng giật mình.
Vi trùng gây bệnh sốt đất có tên Burkholderia pseudomallei. Nó sống rất dai trong đất ẩm và nước bẩn. Nó vào cơ thể chúng ta qua ba con đường chính:
1 Qua da: Đây là đường phổ biến nhất. Chỉ cần một vết trầy xước nhỏ xíu khi lội ruộng, làm vườn mà tiếp xúc với bùn đất bẩn, vi trùng sẽ theo đó mà vào.
2 Qua đường thở: Hít phải bụi đất chứa vi trùng, nhất là sau những trận mưa lớn hoặc giông lốc.
3 Qua đường ăn uống: Sử dụng nguồn nước ao hồ chưa qua xử lý, không đảm bảo vệ sinh.
Hiện nay, chúng ta chưa có vắc xin phòng ngừa bệnh Whitmore. Việc điều trị cũng cực kỳ gian nan, đòi hỏi phải dùng kháng sinh mạnh truyền tĩnh mạch liên tục ít nhất hai tuần, sau đó phải uống thuốc duy trì cả nửa năm trời để tránh tái phát.
Vì vậy, bà con mình nên nhớ nguyên tắc bệnh hơn chữa bệnh, bằng 4 biện pháp đơn giản sau:
- Bảo hộ kỹ càng: Khi ra ruộng, xuống mương hay làm vườn, ráng mang ủng và găng tay cao su.
- Sơ cứu ngay vết thương: Nếu lỡ bị trầy xước, hãy rửa sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, sát trùng ngay và hạn chế để vết thương tiếp xúc với bùn đất cho đến khi lành hẳn.
- Ăn chín, uống sôi: Tuyệt đối không dùng nước chưa qua xử lý để ăn uống, sinh hoạt. Thực phẩm thủy sinh phải ngâm rửa qua nước muối. Đặc biệt là nhóm nguy cơ cao: những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mãn tính hay nghiện rượu thì sức đề kháng yếu hơn, nếu mắc bệnh này sẽ rất nặng.
Dù đã gần 100 tuổi, bác sĩ Đông y Li Liangcai tại Từ Tây, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc vẫn khám bệnh 4 ngày mỗi tuần. Theo Nhân dân Nhật báo, ông đã hành nghề hơn 70 năm sau khi tốt nghiệp Học viện Y học Cổ truyền Thượng Hải năm 1948.
Ở tuổi nhiều người đã nghỉ ngơi, bác sĩ Li vẫn duy trì lịch làm việc đều đặn, mỗi ngày tiếp nhận hơn 30 bệnh nhân. Dù mái tóc đã bạc trắng, ông vẫn tràn đầy năng lượng nhờ ba bí quyết sống khỏe cốt lõi.
Thói quen đầu tiên được ông coi trọng là sinh hoạt đúng giờ. Trong nhiều thập kỷ, bác sĩ Li thức dậy lúc 6 giờ sáng, vận động nhẹ bằng một vài động tác thái cực quyền, ăn sáng rồi đến phòng khám Đông y của Trung tâm Y tế thị trấn Quan Hải Vệ, thành phố Từ Khê.
Ông bắt đầu khám bệnh lúc 8 giờ, nghỉ ngơi vào khoảng 10 giờ và uống một ly sữa để bổ sung năng lượng.
Đến 11 giờ, ông về nhà ăn trưa, vận động nhẹ nhàng rồi dành thời gian cho một giấc ngủ ngắn để hồi phục sức khỏe. Theo ông, giấc ngủ ngắn giữa ngày giúp cơ thể phục hồi sau nhiều giờ tập trung. Buổi chiều, ông ăn tối sớm, vận động nhẹ, xem tin tức rồi đi ngủ đúng giờ.
Thói quen thứ hai là ăn uống điều độ. Nguyên tắc của bác sĩ Li là ăn đa dạng nhưng không ăn quá nhiều. Do mắc một số bệnh mạn tính như tăng huyết áp và tiểu đường, ông hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, nhiều muối và nhiều đường. Ngay cả trong các buổi gặp mặt, ông cố gắng tránh không ăn quá đà.
Dù ăn uống tiết chế, ông vẫn chú ý cân bằng dinh dưỡng. Bữa ăn của ông có thể có hải sản, trứng và các món thanh đạm.
Để làm phong phú thêm thực đơn hàng ngày, bác sĩ còn tự sáng chế ra món canh bổ dưỡng 10 thành phần để giới thiệu cho mọi người xung quanh, với các nguyên liệu như đậu đỏ, bách hợp, hạt sen và mộc nhĩ đen. Ông cho hay món canh này không chỉ ngon miệng mà còn hỗ trợ tiêu hóa.
Bí quyết cuối cùng của bác sĩ Li Liangcai nằm ở việc tu dưỡng tâm tính để luôn giữ được sự bình thản và điềm tĩnh trong tâm hồn. Phòng khám của ông tràn ngập những bức trướng và món quà tri ân từ bệnh nhân treo kín các bức tường.
Cuộc sống của bác sĩ Li khá giản dị. Hai niềm vui lớn nhất của ông là chăm sóc vườn tược và thăm khám cho người bệnh. Ngay cả khi từng bị ngã gãy xương đòn, ông vẫn trở lại phòng khám sau khi sức khỏe cho phép.
Khi được hỏi về động lực tiếp tục làm việc ở tuổi 99, bác sĩ Li nói việc giúp người bệnh giảm đau là niềm hạnh phúc lớn nhất của ông. Chừng nào sức khỏe còn cho phép và bệnh nhân còn cần, ông vẫn muốn tiếp tục công việc quen thuộc của mình.
