Giới chức thành phố Garden Grove, quận Cam, bang California chiều 21/5 phát hiện bồn chứa 26.500 lít hóa chất methyl methacrylate (MMA) ở công ty sản xuất hàng không vũ trụ GKN Aerospace bị rò hơi, nóng dần, có nguy cơ phát nổ.
Hàng chục nghìn cư dân tại Garden Grove và các thành phố lân cận phải sơ tán, trong lúc giới chức, các chuyên gia chạy đua tìm cách kiểm soát phản ứng. Khu vực này là một phần của Little Saigon, nơi tập trung cộng đồng người Việt lớn nhất bên ngoài Việt Nam.
Elias Picazo, chuyên gia hóa học tại Đại học Nam California, cho biết nhiệt độ trong bồn tăng dần cho thấy các phân tử MMA dạng lỏng đang phản ứng với nhau để tạo thành polymer, tức chuyển dần sang trạng thái rắn.
“Phản ứng này giải phóng nhiệt. Nhiệt lượng đó sẽ kích hoạt thêm phản ứng, nên quá trình có thể lan theo dây chuyền”, Picazo nói.
Craig Covey, chỉ huy cấp phân khu của Cơ quan Cứu hỏa Quận Cam, nói nếu nhiệt độ trong bồn vượt một ngưỡng nhất định, lực lượng tại hiện trường sẽ phải rút khỏi khu vực để bảo đảm an toàn.
“Giống như viên đá đóng băng từ ngoài vào trong, MMA hóa rắn, tỏa nhiệt và đông từ ngoài vào trong. Trong quá trình đó, áp suất tăng lên”, ông Covey nói.
Phương án tối ưu ban đầu là bơm chất trung hòa vào bồn để ngăn chặn phản ứng của MMA, qua đó loại bỏ nguy cơ bồn phát nổ. Tuy nhiên, lực lượng ứng phó phát hiện van đã bị tắc, nhiều khả năng do hóa chất đông rắn bên trong, khiến họ không thể bơm chất trung hòa vào bên trong, cũng không thể rút bớt lượng MMA ra ngoài.
Ban đầu, giới chức chỉ tính đến hai kịch bản: Bồn vỡ khiến hóa chất tràn ra ngoài, hoặc lượng nhiệt sinh ra quá lớn khiến bồn phát nổ. Sau khi tham khảo ý kiến chuyên gia, lực lượng ứng phó tính đến kịch bản thứ ba là tiếp tục làm mát để quá trình đông rắn MMA diễn ra chậm, hạn chế tích tụ áp suất trong bồn.
Làm mát bồn chứa hiện trở thành phương án khả thi nhất. Lực lượng cứu hỏa đang liên tục phun nước để hạ nhiệt bồn chứa, kéo dài thời gian nhằm đánh giá tình hình, tìm thêm phương pháp xử lý.
Do bồn chứa vẫn còn khoảng không phía trên lớp hóa chất, phần thể tích trống này có thể đóng vai trò như vùng đệm, giúp hấp thụ một phần áp suất phát sinh nếu quá trình đông rắn xảy ra từ từ, ngăn áp suất vượt ngưỡng và gây nổ, ông Covey giải thích.
Chuyên gia Picazo cũng cho rằng một trong những kịch bản thuận lợi nhất là để MMA phản ứng trong điều kiện được kiểm soát. Nếu quá trình diễn ra đủ chậm, khối chất rắn hình thành trong bồn có thể làm giãn cách các phân tử còn khả năng phản ứng, qua đó giảm khả năng tiếp xúc, hạn chế phản ứng tiếp diễn.
“Để thứ này mặc sức phản ứng rồi nổ tung là điều không thể chấp nhận”, ông Covey nói, cho biết giới chức đã liên hệ tham khảo ý kiến hàng loạt chuyên gia trên toàn quốc.
Khi quá trình ứng phó bước sang ngày thứ ba, giới chức thông báo một diễn biến mới có thể giúp giảm bớt rủi ro: bồn chứa đã xuất hiện vết nứt. TJ McGovern, quyền lãnh đạo lực lượng cứu hỏa quận Cam, cho biết vết nứt có thể giúp giải tỏa phần nào áp suất trong bồn, làm giảm nguy cơ phát nổ.
Tiến sĩ Elaine Bernal, giảng viên Hóa học và Hóa sinh tại Đại học bang California, cho biết giới chức đang xác định liệu vết nứt đã có từ trước hay mới xuất hiện. Nếu đây là vết nứt mới xuất hiện, nó có thể cho thấy nỗ lực làm mát bồn từ bên ngoài đang phát huy tác dụng.
Lực lượng ứng phó cũng có thêm thời gian đánh giá khi giảm áp, nhưng giới chuyên gia cảnh báo điều này không đồng nghĩa nguy cơ đã chấm dứt.
Suzanne Blum, giáo sư hóa học tại Đại học California Irvine, nói vết nứt có thể giảm khả năng xảy ra kịch bản tồi tệ nhất là bồn nổ tung và phát tán hơi độc ra không khí, nhưng vẫn có thể dẫn đến nguy cơ tràn hóa chất.
“Thông thường, vết nứt giúp giảm áp bằng cách tạo ra một lỗ hở, khiến một phần vật chất bên trong bồn thoát ra ngoài, từ đó tránh tình trạng áp suất tăng quá mức”, bà giải thích.
Tiến sĩ Bernal bác bỏ một số phương án được đề xuất trên mạng xã hội, như dội nitơ lỏng lên bồn. Bà Bernal cho rằng cách làm này có thể làm lạnh bồn quá nhanh, gây hư hại kết cấu, tạo thêm các vết nứt nghiêm trọng.
Bà cũng phản đối đề xuất để toàn bộ hóa chất trong bồn đông rắn rồi mới phá bỏ vỏ chứa bên ngoài, vì mọi hành động can thiệp trực tiếp như khoan, chọc thủng hoặc mở bồn đều có thể tạo tia lửa hay nhiệt, kích hoạt phần MMA chưa phản ứng còn lại.
“Chúng ta không nên làm bất cứ điều gì tác động từ bên ngoài có thể khiến bồn nứt, thủng hoặc phải khoan vào bồn”, Bernal nói.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 22/4 chia sẻ lại trên Truth Social bản tường thuật dài 4 trang chương trình podcast của Michael Savage, nhà bình luận chính trị theo trường phái bảo thủ, chỉ trích quyền hưởng quốc tịch Mỹ nếu một người được sinh ra tại nơi này. Ông Trump không viết thêm bình luận nào, chỉ đính kèm video chương trình Savage Nation được phát trên NEWSMAX.
Podcast chủ yếu nhắm vào tổ chức Liên đoàn Quyền tự do Dân sự Mỹ (ACLU), song có một số lời cáo buộc người nhập cư, trong đó có người Ấn Độ, không thích tuyển dụng người Mỹ và không đủ năng lực tiếng Anh.
Phần gây tranh cãi nhất trong bản tường thuật là phát biểu của Savage: "Một đứa trẻ sinh ra tại đây lập tức trở thành công dân, rồi họ đưa toàn bộ gia đình từ Trung Quốc hoặc Ấn Độ hoặc một địa ngục trần gian nào khác trên hành tinh này đến đây".
Bài đăng của ông Trump lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ nhiều cá nhân và tổ chức tại Mỹ lẫn Ấn Độ. Hạ nghị sĩ Mỹ gốc Ấn Ami Bera gọi việc ông Trump chia sẻ lại những bình luận của Savage là "xúc phạm, thiếu hiểu biết và không xứng với cương vị".
Quỹ Người Mỹ Hindu bày tỏ "sửng sốt trước nội dung mang tính thù ghét và phân biệt chủng tộc" nhắm vào người gốc Ấn và gốc Hoa được Tổng thống Trump chia sẻ lại trên tài khoản cá nhân. Tổ chức này cảnh báo nguy cơ hành động này làm gia tăng tâm lý thù hằn trong xã hội Mỹ vốn đang ở mức "cao nhất từ trước đến nay".
"Tổng thống Trump cần cân nhắc lại, xóa bài đăng và công nhận những đóng góp không thể chối cãi từ cộng đồng người Mỹ gốc Á đối với đất nước", Quỹ Người Mỹ Hindu kêu gọi.
Đảng Quốc đại (INC) tại Ấn Độ đăng bài phản bác trên X, cho rằng hành động chia sẻ của ông Trump là "xúc phạm nghiêm trọng, bài xích Ấn Độ" và kêu gọi chính phủ có phản ứng mạnh mẽ. Lãnh đạo đảng Quốc đại Supriya Srinate phản đối cách gọi Ấn Độ là "địa ngục trần gian", cũng như cách Tổng thống Mỹ từng ám chỉ người Ấn Độ là "giang hồ laptop" trong những lập luận gửi Tòa án Tối cao Mỹ về xem xét bỏ quyền hưởng quốc tịch Mỹ nếu sinh tại Mỹ.
Bộ Ngoại giao Ấn Độ ngày 23/4 lên tiếng về những bình luận gây tranh cãi vừa qua, song không đề cập trực tiếp đến Tổng thống Trump. Người phát ngôn Randhir Jaiswal cho biết những bình luận về người Ấn Độ tại Mỹ "rõ ràng là thiếu hiểu biết, không phù hợp và gây phản cảm".
"Các bình luận này không phản ánh đúng thực tế quan hệ Ấn Độ - Mỹ, từ lâu dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau và những lợi ích mà hai nước cùng chia sẻ", ông Jaiswal nói.
Trong khi đó, đại sứ quán Mỹ tại New Delhi cùng ngày đưa ra thông điệp khẳng định lãnh đạo Mỹ luôn xem Ấn Độ là "một quốc gia tuyệt vời và có một người bạn rất tốt làm lãnh đạo", nhắc đến Thủ tướng Narendra Modi.
"Họ đưa ra những cuộc thăm dò giả mạo", Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 4/5 phát biểu tại sự kiện dành cho các doanh nghiệp nhỏ tại Nhà Trắng. "Họ thăm dò về chiến sự Iran, rồi nói chỉ 32% người dân ủng hộ. Tôi không thích điều này và không thích chiến tranh chút nào, nhưng chúng ta được trang bị tốt hơn và có quân đội mạnh nhất thế giới".
Ông Trump không dẫn cụ thể khảo sát nào. Hồi cuối tuần, Washington Post-ABC News-Ipsos công bố khảo sát thực hiện trực tuyến từ 24-28/4 với 2.560 người trưởng thành trên toàn quốc, cho thấy tỷ lệ tán thành cách ông Trump xử lý tình hình Iran là 33%, so với 66% không tán thành. Chỉ 36% tin rằng Mỹ đã đúng khi dùng vũ lực với Iran.
Ông Trump cho rằng các câu hỏi thăm dò mang tính định kiến đối với ông. Lãnh đạo Mỹ nói lẽ ra các tổ chức thăm dò nên hỏi người Mỹ liệu họ có cho rằng Iran được phép sở hữu vũ khí hạt nhân hay không.
"Con số đó sẽ không phải 32%. Nhưng kể cả khi hỏi vậy, kết quả vẫn sẽ là 32% thôi, vì các cuộc thăm dò là giả. Chúng hoàn toàn là giả", ông nói.
Khảo sát của Washington Post-ABC News-Ipsos còn cho thấy tỷ lệ người Mỹ không ủng hộ ông Trump trên cương vị Tổng thống tăng lên 62%, cao nhất từ đầu nhiệm kỳ hai. Bên cạnh vấn đề Iran, cử tri Mỹ cũng không hài lòng trong cách ông xử lý nhiều vấn đề lớn như kinh tế, lạm phát, nhập cư, quan hệ với đồng minh.
Phát biểu được ông Trump đưa ra trong lúc lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran trở nên bấp bênh do eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo dài. Căng thẳng gia tăng khi Mỹ phát động chiến dịch "Dự án Tự do" để hỗ trợ tàu hàng đi qua Hormuz, trong khi Iran phóng tên lửa, drone vào Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để đáp trả.
Ông Trump cũng chỉ trích những người cho rằng chiến sự Iran đã kéo dài quá lâu. "Cuộc chiến mới chỉ nổ ra khoảng 6 tuần, nhưng họ lại nói sao lâu thế", Tổng thống Trump cho hay, thêm rằng Mỹ từng tham gia những cuộc chiến kéo dài nhiều năm.
Truyền thông Anh dẫn lời 2 quan chức giấu tên của phương Tây cho biết, các cuộc tấn công trả đũa của Ả rập Xê út nhằm vào Iran đã được thực hiện vào cuối tháng 3.
Nếu được xác nhận, điều này đánh dấu lần đầu tiên Ả rập Xê út được biết đến là đã trực tiếp thực hiện một cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ Iran.
Các nguồn tin phương Tây nói rằng vào cuối tháng 3, các liên lạc ngoại giao và lời đe dọa đáp trả mạnh mẽ hơn từ phía Ả rập Xê út đã dẫn đến một thỏa thuận ngầm nhằm hạ nhiệt căng thẳng.
Việc hạ nhiệt căng thẳng không chính thức này đã có hiệu lực từ một tuần trước khi lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran được công bố vào ngày 7/4.
Giới chức Ả rập Xê út cũng như Iran hiện chưa đưa ra bình luận.
Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran đã lan ra khu vực khi Iran đáp trả chiến dịch không kích của Mỹ và Israel bằng cách tấn công các mục tiêu có liên quan đến lợi ích của Washington tại các nước Vùng Vịnh như Qatar, Kuwait, Ả rập Xê út, Bahrain, Các tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE). Tehran luôn cho rằng một số quốc gia Vùng Vịnh đã cho phép lực lượng Mỹ sử dụng không phận hoặc các căn cứ của Mỹ để tấn công Iran.
Báo Wall Street Journal đầu tuần này cũng đưa tin, UAE đã bí mật tiến hành các cuộc tấn công quân sự vào Iran hồi tháng 4. Các hoạt động này bao gồm một cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu trên đảo Lavan của Iran ở vịnh Ba Tư.
WSJ lưu ý rằng mặc dù cuộc tấn công của UAE xảy ra trong thời gian ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, nhưng không gây ra phản ứng tiêu cực nào từ Washington. Mỹ được cho là ngầm ủng hộ sự can thiệp của UAE vào cuộc xung đột Iran.
Tin tức này có khả năng biến UAE trở thành một mục tiêu rõ ràng hơn nữa đối với Iran nếu lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đổ vỡ và 2 bên tái xung đột. Tổng thống Mỹ Donald Trump đầu tuần này cho biết lệnh ngừng bắn đang "nguy kịch" do Iran không đưa ra được những nhượng bộ mà ông đang tìm kiếm liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này.
Trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột Mỹ - Iran, UAE đã bị chọn làm mục tiêu cho các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran, một phần do cách tiếp cận gay gắt của họ đối với Tehran.
UAE từng ám chỉ rằng họ muốn tổ chức các chiến dịch trả đũa, chứ không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ các cơ sở dầu mỏ và cảng biển của mình trước các cuộc tấn công của Iran.
Cho đến nay, UAE vẫn thất bại trong việc thuyết phục Qatar hay Ả rập Xê út nỗ lực hơn nữa để chống lại các cuộc tấn công của Iran hoặc lệnh phong tỏa eo biển Hormuz.
Giải thích về lập trường của Ả rập Xê út, cựu đại sứ Ả rập Xê út tại Mỹ Turki al-Faisal nhấn mạnh sự kiềm chế của nước này là khôn ngoan.
