Kể từ những năm 2000, khi Internet dần trở nên phổ biến tại Việt Nam, các nội dung vi phạm bản quyền cũng bắt đầu xuất hiện tràn lan. Thời điểm đó, người dùng không khó để tìm thấy các trang web nghe nhạc, xem phim, đọc truyện tranh hay tải phần mềm có bản quyền hoàn toàn miễn phí.
Người dùng dễ dàng tải về phim, nhạc chất lượng cao hoặc các phần mềm đã được bẻ khóa để sử dụng mà chưa ý thức đầy đủ rằng đây là hành vi vi phạm bản quyền.
Sự bùng nổ của nội dung vi phạm bản quyền tại Việt Nam trong giai đoạn này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Khi đó, khung pháp lý xử lý hành vi xâm phạm bản quyền vẫn chưa hoàn thiện, trong khi nhận thức của người dùng về sở hữu trí tuệ còn hạn chế.
Bên cạnh đó, giá các sản phẩm có bản quyền như phim, âm nhạc hay phần mềm vẫn ở mức cao so với thu nhập chung của người dân. Điều này khiến nhiều người không sẵn sàng bỏ ra khoản tiền lớn để mua bản quyền, nhất là khi có thể dễ dàng tiếp cận các nội dung vi phạm bản quyền miễn phí trên Internet.
Vấn đề bản quyền ngày càng được siết chặt tại Việt Nam
Kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007 và tham gia nhiều công ước quốc tế về bảo vệ bản quyền, tình trạng nội dung vi phạm bản quyền trên Internet đã dần được kiểm soát.
Các công ước này gồm Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học, nghệ thuật; Công ước Geneva về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống sao chép trái phép; Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS)…
Bên cạnh việc tuyên truyền nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền cho người dùng, cơ quan chức năng cũng từng bước hoàn thiện khung pháp lý nhằm xử phạt các hành vi xâm phạm bản quyền, qua đó tăng cường ngăn chặn nội dung lậu trên Internet để phù hợp với các cam kết quốc tế.
Gần đây nhất, Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, đánh dấu bước siết chặt quản lý trong kỷ nguyên số với nhiều quy định mới liên quan đến trách nhiệm của nền tảng số, hoàn thiện khái niệm pháp lý và tăng chế tài xử lý vi phạm.
Sau khi luật có hiệu lực, hàng loạt website vi phạm bản quyền tại Việt Nam như phát sóng bóng đá lậu, nghe nhạc, đọc truyện tranh hay chia sẻ phần mềm có bản quyền… đã bị đánh sập hoặc tự ngừng hoạt động do lo ngại rủi ro pháp lý.
Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ký Công điện số 38 của Thủ tướng về việc tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt với các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc và trò chơi điện tử lậu.
Theo đánh giá của Thủ tướng, dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực và địa phương, ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan.
Vì vậy, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các lực lượng chức năng tập trung nguồn lực, triển khai ngay các biện pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5 đến 30/5, với tinh thần xử lý nghiêm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Vì sao các quốc gia phải cấm nội dung lậu, vi phạm bản quyền trên Internet?
Không chỉ tại Việt Nam, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang áp dụng các biện pháp mạnh tay nhằm ngăn chặn nội dung lậu và hành vi vi phạm bản quyền trên Internet.
Động thái này không chỉ để tuân thủ các cam kết quốc tế và bảo vệ quyền lợi của tác giả, tổ chức nắm giữ bản quyền, mà còn liên quan đến lợi ích kinh tế, thương mại và ngoại giao.
Việc không tuân thủ các công ước quốc tế về bảo vệ bản quyền có thể khiến một quốc gia đối mặt với nguy cơ bị trừng phạt hoặc gặp bất lợi trong các cuộc đàm phán kinh tế.
Chẳng hạn, trong các thương vụ mua bản quyền giải đấu lớn như World Cup, nếu tình trạng phát sóng bóng đá lậu tại nước sở tại không được kiểm soát, đơn vị nắm bản quyền có thể lấy đó làm cơ sở để nâng giá, khiến chi phí mua bản quyền tăng cao.
Hằng năm, Chính phủ Mỹ dựa trên Báo cáo Special 301 của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) để theo dõi và liệt kê các quốc gia có tỷ lệ vi phạm bản quyền, sở hữu trí tuệ cao đối với sản phẩm và doanh nghiệp Mỹ.
Những quốc gia nằm trong danh sách này có thể bị cắt giảm ưu đãi thương mại hoặc đối mặt với các biện pháp thuế quan bổ sung từ Mỹ.
Việc bảo vệ bản quyền cũng góp phần bảo hộ các nhà sáng tạo nội dung trong nước. Khi sản phẩm sáng tạo được pháp luật bảo vệ, các cá nhân và doanh nghiệp có thể yên tâm đầu tư sản xuất nội dung, đồng thời tạo nguồn thu hợp pháp từ công sức của mình mà không lo bị sao chép hoặc sử dụng trái phép.
Bên cạnh đó, siết chặt và ngăn chặn nội dung vi phạm bản quyền trên Internet còn đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư nước ngoài. Các tập đoàn quốc tế khó có thể yên tâm đầu tư vào một thị trường mà sản phẩm của họ dễ dàng bị sao chép, phát tán miễn phí trên Internet nhưng không được pháp luật bảo vệ hiệu quả.
Do đó, nhiều quốc gia phải thể hiện quyết tâm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nhằm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, qua đó tạo niềm tin cho các doanh nghiệp nước ngoài khi đầu tư.
Ngoài ra, khi người dùng trả tiền để sử dụng các dịch vụ có bản quyền, nhà nước cũng có thêm nguồn thu thuế để bổ sung ngân sách. Trong khi đó, các website chia sẻ nội dung lậu hoạt động trái phép thường không thực hiện nghĩa vụ thuế, còn doanh thu chủ yếu rơi vào tay những người đứng sau các nền tảng này, gây thất thu ngân sách.
Tại Việt Nam, nhờ các biện pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức về bản quyền cùng với sự cải thiện về thu nhập, tình trạng sử dụng dịch vụ vi phạm bản quyền đã giảm đáng kể trong những năm gần đây. Nhiều website chia sẻ nội dung lậu bị đóng cửa, thậm chí một số cá nhân đứng sau các trang web này đã bị cơ quan chức năng bắt giữ và khởi tố.
Ngoài vấn đề pháp lý, nhiều website và phần mềm lậu còn tiềm ẩn nguy cơ phát tán mã độc, đánh cắp dữ liệu cá nhân hoặc chèn quảng cáo cờ bạc, lừa đảo. Đây cũng là một trong những lý do khiến nhiều quốc gia tăng cường xử lý các nền tảng vi phạm bản quyền trên Internet.
Tin Gốc: Dân Trí
