Một câu người Việt xưa nhắc đi nhắc lại qua nhiều thế hệ là “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Câu nói ngắn gọn nhưng đi trước rất nhiều nhận thức hiện đại về y học dự phòng.
Ông bà mình ngày trước không có đồng hồ thông minh để đo nhịp tim, không có ứng dụng theo dõi giấc ngủ, không có xét nghiệm gene dự báo nguy cơ bệnh tật, nhưng họ hiểu một điều rất căn bản: giữ gìn sức khỏe phải bắt đầu từ những điều nhỏ mỗi ngày như ăn uống điều độ, lao động vừa sức, ngủ nghỉ đúng giờ, sống thuận tự nhiên.
Đời người khỏe mạnh được tạo dựng từ căn bếp, sân nhà, thói quen sinh hoạt và cách mỗi người đối xử với cơ thể mình.
Phát biểu của Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn mới đây trên Tuổi Trẻ Online gợi suy nghĩ đáng chú ý: “Phòng bệnh nằm ngay trong mâm cơm gia đình, trong đôi giày đi bộ, trong giấc ngủ, trong cách chúng ta lắng nghe cơ thể mình mỗi ngày”. Đó là lời nhắc về một nghịch lý của đời sống hiện đại: con người ngày càng nhiều tiện nghi hơn nhưng sức khỏe lại mong manh hơn.
Chúng ta đang sống trong thời đại có thể gọi món ăn bằng vài thao tác điện thoại, nhưng cũng là thời đại của tăng huyết áp, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, béo phì, đột quỵ ngày càng trẻ hóa.
Và, ta có nhiều thiết bị hỗ trợ cuộc sống hơn bất cứ thế hệ nào trước đây, nhưng cũng có thể là thế hệ ít vận động nhất. Nhiều người cả ngày gần như không bước nổi vài nghìn bước chân nhưng vẫn nghĩ mình đang “ổn”.
Không ít người làm việc đến 1-2h sáng như một thói quen bình thường, thay nước lọc bằng nước ngọt có đường, thay bữa cơm gia đình bằng thức ăn nhanh, thay giấc ngủ đủ bằng vài tiếng nghỉ ngơi chắp vá. Những lựa chọn ấy nhỏ đến mức ít ai nghĩ rằng chúng có thể âm thầm tạo nên bệnh tật nhiều năm sau.
Người xưa còn có một câu rất đáng suy ngẫm: “Bệnh tùng khẩu nhập” – bệnh từ miệng mà vào. Đấy không chỉ là lời nhắc về vệ sinh ăn uống, còn là triết lý sức khỏe đi trước khoa học hiện đại nhiều thế hệ.
Ngày nay, y học đã chứng minh rất nhiều bệnh lý mạn tính liên quan trực tiếp đến chế độ dinh dưỡng và lối sống. Ăn quá nhiều muối làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, tiêu thụ nhiều đường làm gia tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường, lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn làm tăng nguy cơ tim mạch, uống nhiều rượu bia làm tổn thương gan, tim và thần kinh.
Một phần rất lớn bệnh tật hiện đại thực ra bắt đầu từ những gì con người đưa vào cơ thể mỗi ngày.
Có một thực tế đáng suy nghĩ là nhiều gia đình sẵn sàng bỏ hàng chục triệu đồng để điều trị bệnh nhưng lại ngại chi thêm cho một bữa ăn lành mạnh. Người ta dễ đầu tư điện thoại mới, xe mới, quần áo đẹp, nhưng đôi khi lại xem nhẹ việc đầu tư cho sức khỏe.
Trong khi đó, thứ quyết định chất lượng sống về lâu dài không nằm ở vật chất đang sở hữu mà nằm ở cơ thể còn đủ khỏe mạnh để tận hưởng cuộc sống hay không.
Nhiều người nghĩ ăn uống lành mạnh đồng nghĩa phải thật đắt đỏ. Không hẳn vậy. Điều ngành y tế nhấn mạnh lâu nay là ăn có hiểu biết, như bớt một chút muối, ít hơn một chút đường, nhiều rau xanh hơn, hạn chế đồ chế biến sẵn, uống đủ nước, không ăn quá mức cơ thể cần. Những điều nghe đơn giản nhưng khó ở chỗ phải duy trì đều đặn.
Ngày xưa, bữa cơm gia đình thường có nhiều rau, nhiều món luộc, nhiều vận động tự nhiên. Hôm nay, nhiều gia đình ăn nhanh hơn, vội hơn và đôi khi cũng xa nhau hơn. Không ít người vừa ăn vừa nhìn điện thoại, trẻ em quen nước ngọt hơn nước lọc, người lớn quen thức khuya hơn ngủ sớm. Thói quen sống thay đổi kéo theo sức khỏe thay đổi.
Đáng lo hơn, cảnh báo gần đây cho thấy Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỉ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức cao. Một thế hệ lớn lên cùng màn hình điện thoại nhưng ít bước chân ngoài trời có thể sẽ phải trả giá bằng sức khỏe nhiều năm sau.
Điều đáng sợ của bệnh mạn tính thường đến rất chậm, đến mức người ta chủ quan. Một chút thức khuya hôm nay chưa thấy gì, chút lười vận động chưa thấy gì. Một lon nước ngọt thêm vào chưa thấy gì. Nhưng 10 năm, 20 năm sau, cơ thể sẽ ghi nhớ tất cả.
Con người hiện đại rất giỏi chăm sóc điện thoại của mình. Máy chậm thì mang đi sửa. Xe gần hỏng thì bảo dưỡng. Điều hòa vệ sinh định kỳ. Nhưng cơ thể – thứ đồng hành với mình cả đời – đôi khi lại bị bỏ quên.
Không ít người chỉ đi khám khi đã đau, chỉ thay đổi lối sống khi bệnh xuất hiện và quan tâm sức khỏe khi bác sĩ cảnh báo. Nhưng y học hiện đại ngày càng cho thấy điều quan trọng nhất không nằm ở chữa bệnh mà nằm ở phòng bệnh.
Một đôi giày đi bộ có thể quan trọng hơn nhiều người nghĩ. 30 phút vận động mỗi ngày có thể tạo khác biệt lớn cho tim mạch, chuyển hóa và tinh thần. Một giấc ngủ đủ có thể là liều “thuốc” miễn phí tốt nhất cho não bộ, và khoảng thời gian tắt điện thoại sớm hơn có thể giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.
Điều đáng nói là phòng bệnh không phải là thói quen ngay lập tức chỉ sau một đêm nhận thức. Sức khỏe được tạo dựng từ những thay đổi nhỏ nhưng đủ kiên trì, cụ thể bằng bớt một chút đường hôm nay, đi bộ thêm vài nghìn bước, ngủ sớm hơn một giờ, giảm đi một chút căng thẳng, lắng nghe cơ thể nhiều hơn.
Sức khỏe không được tạo nên từ những quyết tâm lớn lao trong một ngày, mà từ những lựa chọn nhỏ được lặp lại đủ lâu để trở thành lối sống. Bệnh tật thường không đến bất ngờ mà âm thầm được tích lũy từ những thói quen tưởng vô hại kéo dài nhiều năm.
Người Việt có câu: “Có sức khỏe là có tất cả”. Chỉ khi bệnh tật xuất hiện, nhiều người mới nhận ra tài sản quý nhất không phải tiền bạc hay thành công, mà là khả năng tự bước đi, tự chăm sóc mình và bình yên tận hưởng một ngày bình thường. Phòng bệnh không nằm đâu xa, nó ở ngay trong mâm cơm gia đình, đôi giày đi bộ, giấc ngủ đủ đầy và quyết định sống tử tế với cơ thể mình từ khi còn khỏe mạnh.
Ngày 2/6, TS.BS Trương Quang Khanh, Trưởng khoa Nhịp tim, Bệnh viện Thống Nhất cho biết nơi này vừa thực hiện thành công ba trường hợp điều trị rung nhĩ bằng năng lượng từ xung điện (PFA). Mỗi ca can thiệp diễn ra thuận lợi trong chưa đầy 30 phút, giúp người bệnh phục hồi tốt. Đây là bệnh viện thứ hai tại Việt Nam thực hiện kỹ thuật này, sau vài ngày so với Viện Tim mạch Việt Nam (Bệnh viện Bạch Mai).
Rung nhĩ là dạng rối loạn nhịp tim phổ biến, khiến tim đập hỗn loạn, làm tăng nguy cơ đột quỵ, suy tim và giảm chất lượng sống. Với nhiều bệnh nhân, đây là bệnh lý kéo dài, phải dùng thuốc chống đông hoặc can thiệp để kiểm soát nhịp tim.
Triệt đốt rung nhĩ hiện nay có ba kỹ thuật, gồm đốt bằng sóng cao tần (RF) kết hợp hệ thống lập bản đồ 3D; đốt bằng bóng áp lạnh; đốt bằng năng lượng từ xung điện (PFA). Trong đó, đốt bằng sóng cao tần có thời gian dài nhất, tốn khoảng 2-3 giờ song chi phí thấp nhất, khoảng hơn 100 triệu đồng, hiện đã được bảo hiểm y tế chi trả. Đốt bằng bóng lạnh có chi phí cao hơn, khoảng 250 triệu đồng, kéo dài khoảng 1h30 phút.
Còn công nghệ PFA sử dụng các xung điện cường độ cao trong thời gian cực ngắn để tác động chọn lọc lên vùng cơ tim gây rối loạn nhịp mà không dùng nhiệt. Nhờ vậy, phương pháp này giúp hạn chế tổn thương ngoài tim và rút ngắn đáng kể thời gian can thiệp, song chi phí còn khá cao với khoảng 350 triệu đồng, chưa được bảo hiểm thanh toán.
PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, cho biết bệnh viện đã cử bốn bác sĩ sang đào tạo chuyên sâu tại Bệnh viện Đại học Juntendo (Nhật Bản) trước khi triển khai kỹ thuật. Các bác sĩ được trực tiếp thực hành trên bệnh nhân và nhận chứng nhận hoàn thành chương trình.
Theo PGS.TS Hayashi Hidemori, Trưởng khoa Sinh học và Y học Tim mạch, Trường Sau Đại học Y khoa, Bệnh viện Juntendo, nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy PFA có tỷ lệ cô lập tĩnh mạch phổi cao, thời gian thủ thuật ngắn hơn và hồ sơ an toàn đầy hứa hẹn so với phương pháp triệt đốt bằng nhiệt truyền thống.
Các chuyên gia kỳ vọng việc triển khai thành công kỹ thuật này sẽ mở thêm cơ hội điều trị hiện đại cho người mắc rung nhĩ tại Việt Nam, đồng thời cho thấy năng lực tiếp cận và làm chủ kỹ thuật chuyên sâu của đội ngũ bác sĩ trong nước.
Không ít người bắt đầu ngày mới bằng một quả trứng luộc, đĩa trứng ốp la hay bánh mì trứng. Đây được xem là một trong những thực phẩm giàu dinh dưỡng nhất, cung cấp nguồn protein chất lượng cao cùng nhiều vitamin và khoáng chất thiết yếu.
Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), một quả trứng gà cỡ trung bình chứa khoảng 6-7g protein, vitamin A, vitamin D, vitamin B12, selen, choline và nhiều dưỡng chất quan trọng khác.
Tuy nhiên, việc ăn trứng như thế nào mới thực sự tốt cho sức khỏe vẫn là vấn đề khiến nhiều người băn khoăn.
Đừng vội bỏ lòng đỏ vì sợ cholesterol
Trong nhiều năm, lòng đỏ trứng từng bị xem là "thủ phạm" làm tăng cholesterol máu và nguy cơ bệnh tim mạch.
Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy mối liên hệ này không đơn giản như quan niệm trước đây.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng của Đại học Harvard (Mỹ), cholesterol trong thực phẩm chỉ ảnh hưởng một phần nhỏ đến nồng độ cholesterol trong máu ở đa số người khỏe mạnh. Trong khi đó, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa mới là những yếu tố có tác động mạnh hơn.
Lòng đỏ trứng lại là nơi tập trung phần lớn dưỡng chất quý giá của quả trứng.
Đây là nguồn cung cấp choline dồi dào, một chất đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của não bộ, hệ thần kinh và chức năng gan. Ngoài ra, lòng đỏ còn chứa vitamin D, lutein, zeaxanthin và omega-3, những chất có lợi cho mắt, xương và tim mạch.
Các chuyên gia cho rằng người trưởng thành khỏe mạnh có thể ăn 1-2 quả trứng nguyên quả mỗi ngày như một phần của chế độ ăn cân bằng.
Trứng lòng đào không phải lúc nào cũng an toàn
Nhiều người thích trứng lòng đào bởi hương vị béo ngậy và cảm giác mềm mịn.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, trứng chưa được nấu chín hoàn toàn vẫn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi khuẩn Salmonella.
Loại vi khuẩn này có thể gây ngộ độc thực phẩm với các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn mửa hoặc sốt.
Nguy cơ đặc biệt đáng lưu ý đối với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm.
Do đó, các chuyên gia khuyến cáo nên nấu trứng đến khi cả lòng trắng và lòng đỏ đều chín hoàn toàn nếu muốn giảm tối đa nguy cơ nhiễm khuẩn.
Trong trường hợp thích ăn lòng đào, người dùng nên lựa chọn trứng có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát chất lượng và bảo quản đúng quy định.
Bữa sáng với trứng không nên đi kèm quá nhiều thịt chế biến sẵn
Một sai lầm phổ biến là kết hợp trứng với xúc xích, thịt xông khói, jambon hoặc các loại thịt chế biến sẵn.
Sự kết hợp này có thể khiến lượng chất béo bão hòa và natri trong bữa sáng tăng đáng kể.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm chế biến sẵn có liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp và một số bệnh mạn tính khác.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, bữa sáng lành mạnh hơn nên kết hợp trứng với rau xanh, cà chua, dưa chuột, trái cây tươi hoặc bánh mì nguyên cám.
Sự kết hợp này không chỉ giúp cân bằng dinh dưỡng mà còn tăng lượng chất xơ, hỗ trợ kiểm soát đường huyết và kéo dài cảm giác no.
Bảo quản sai có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn
Nhiều người có thói quen rửa sạch trứng rồi mới cất vào tủ lạnh vì cho rằng điều này giúp đảm bảo vệ sinh.
Tuy nhiên, lớp màng mỏng tự nhiên bên ngoài vỏ trứng lại có vai trò như một "lá chắn" giúp ngăn vi khuẩn xâm nhập vào bên trong.
Việc rửa trứng quá sớm có thể làm mất lớp bảo vệ này, khiến nguy cơ nhiễm khuẩn tăng lên trong quá trình bảo quản.
Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên rửa trứng ngay trước khi chế biến.
Khi bảo quản trong tủ lạnh, nên đặt đầu nhọn của quả trứng hướng xuống dưới để lòng đỏ giữ được vị trí ổn định và kéo dài thời gian sử dụng.
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học The Conversation đã phát hiện tác động tích cực của dầu cá omega-3 đối với hiệu suất vận động và khả năng phục hồi cơ bắp.
Nghiên cứu do Giáo sư Justin Roberts từ Đại học Anglia Ruskin và Giáo sư Fernando Naclerio từ Đại học Greenwich (Anh) thực hiện, tập trung vào những người trưởng thành thường xuyên vận động, đặc biệt là các bài tập kháng lực hoặc cường độ cao.
Kết quả cho thấy việc bổ sung omega-3 giúp cơ thể phục hồi và thích nghi với quá trình tập luyện hiệu quả hơn theo thời gian, từ đó trở thành một chất bổ sung tiềm năng cho người tập luyện thường xuyên.
Cụ thể, bổ sung dầu cá chứa EPA và DHA trong vài tuần giúp tăng sức mạnh cơ bắp so với nhóm tập luyện tương tự nhưng không bổ sung omega-3. Ngoài ra, những người thường xuyên tập thể dục và bổ sung omega-3 cũng có mức DHA trong màng tế bào cơ cao hơn so với người ít vận động.
Các nhà nghiên cứu giải thích omega-3 hoạt động như một “người điều phối”, giúp điều chỉnh phản ứng viêm của cơ thể sau tập luyện để cơ bắp phục hồi hiệu quả hơn.
Trong đó, EPA hỗ trợ tăng lưu lượng máu đến cơ bắp và thúc đẩy quá trình tổng hợp protein cơ. DHA lại đóng vai trò quan trọng với chức năng nhận thức và tín hiệu thần kinh, giúp cơ bắp hoạt động hiệu quả hơn. Hai hoạt chất này còn góp phần duy trì tính linh hoạt của màng tế bào, hỗ trợ vận chuyển dưỡng chất vào tế bào cơ.
Các chuyên gia kết luận omega-3 là thành phần dinh dưỡng quan trọng với người thường xuyên vận động. Liều lượng khuyến nghị cho đa số người năng động là khoảng 3 g dầu cá mỗi ngày, nên chia vào bữa sáng và tối, dùng cùng bữa ăn có chất béo để tăng khả năng hấp thu.
Để hỗ trợ tăng trưởng cơ bắp, lượng cần thiết vào khoảng 1,8 g EPA và 1,5 g DHA/ngày. Hàm lượng này tương đương khoảng 200 - 400 g cá béo như cá hồi, cá trích hoặc cá mòi.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị nên kiểm tra kỹ hàm lượng EPA và DHA thay vì chỉ nhìn tổng lượng dầu cá, đồng thời tránh bổ sung quá 5 g EPA+DHA/ngày từ thực phẩm chức năng nếu không có chỉ định của bác sĩ, theo The Conversation.
