MiG-31 Foxhound, được phát triển bởi Cục Thiết kế Mikoyan cho Không quân Liên Xô, là máy bay tiêm kích siêu âm kế nhiệm MiG-25 Foxbat. Nổi tiếng là một trong những máy bay chiến đấu nhanh nhất thế giới, MiG-31 vẫn đang phục vụ trong Không quân Nga (130 chiếc) và Kazakhstan (20 chiếc), với dự kiến kéo dài tuổi thọ đến năm 2030 hoặc muộn hơn.
Nga tuyên bố hơn 50 chiếc đã được nâng cấp sâu lên chuẩn MiG-31BM với hiệu quả chiến đấu tốt hơn 2,6 lần so với phiên bản gốc. Radar Zaslon-M cải tiến có tầm phát hiện mục tiêu trên không lên tới 400km đối với các máy bay cảnh báo sớm (AWACS), tự động theo dõi 24 mục tiêu và tấn công đồng thời 8 trong số đó.
Vũ khí chủ lực của MiG-31BM là tên lửa không đối không tầm xa R-37 mới, đạt tốc độ Mach 6 và tầm bắn 400km. Ngoài ra, MiG-31BM còn có khả năng đa nhiệm, mang được tên lửa chống radar, không đối hạm và không đối đất. Máy bay được trang bị cần tiếp nhiên liệu trên không và một số thiết bị điện tử hàng không chung với MiG-29SMT.
Hệ thống radar của MiG-31BM được đánh giá cao, vẫn hoạt động hiệu quả ngay cả khi bị gây nhiễu chủ động. Nga cũng nhấn mạnh khả năng phối hợp tác chiến giữa 4 chiếc MiG-31, sử dụng liên kết dữ liệu để kiểm soát một mặt trận dài 900km.
Sự kết hợp giữa radar và vũ khí cho phép máy bay đánh chặn tên lửa hành trình bay thấp, UAV và trực thăng. MiG-31BM còn có thể đóng vai trò hộ tống phòng không cho các máy bay ném bom chiến lược tầm xa siêu thanh, dù không được thiết kế cho cận chiến hay các pha ngoặt gấp với gia tốc trọng trường lớn (giới hạn tối đa là 5G).
Các nâng cấp khác bao gồm hệ thống điện tử hàng không hiện đại với HOTAS (hệ thống điều khiển tích hợp cho phép phi công thao tác mọi chức năng quan trọng như bắn vũ khí, chuyển đổi radar mà không cần rời tay khỏi cần lái và cần ga) và màn hình đa chức năng (MFD).
Máy bay có 4 điểm treo vũ khí bán chìm dưới thân và bốn giá treo dưới cánh, mang tới 9.000kg vũ khí. Ngoài radar Zaslon-M, MiG-31BM còn được trang bị hệ thống tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại (IRST) với tầm phát hiện mục tiêu khoảng 56km.
MiG-31 được trang bị liên kết dữ liệu kỹ thuật số an toàn, cho phép truyền tham số radar đến các máy bay Su-30 và MiG-29. Tín hiệu từ radar mặt đất cũng có thể được MiG-31 thu nhận và truyền đến các máy bay khác, giúp thực hiện các cuộc tấn công mà không bị radar đối phương phát hiện.
Từ thiết kế ban đầu là máy bay tiêm kích đánh chặn, MiG-31 đã phát triển thành MiG-31BM đa nhiệm. Đặc biệt, phiên bản MiG-31K được cải tiến để phóng tên lửa đạn đạo siêu thanh Kh-47M2 Kinzhal, có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, tầm bắn hơn 2.000km và tốc độ Mach 10.
MiG-31 “làm mưa làm gió” trên chiến trường Ukraine
Trong cuộc xung đột tại Ukraine, MiG-31 của Nga được cho là đã bắn hạ một số máy bay Ukraine, chủ yếu bằng tên lửa không đối không tầm xa R-37M. Những chiếc MiG-31 hoạt động gần như không gặp kháng cự, do máy bay chiến đấu của Ukraine thiếu tầm bay, tốc độ hoặc độ cao để đối phó.
Tên lửa không đối không siêu thanh tầm xa Vympel R-37M (NATO định danh là Axehead) đã buộc không quân Ukraine và NATO phải duy trì khoảng cách an toàn. Một báo cáo của Viện nghiên cứu quân sự Hoàng gia Anh (RUSI) cho biết, trung bình mỗi ngày có khoảng 6 tên lửa R-37M được phóng vào máy bay của Không quân Ukraine.
Một số tiêm kích MiG-31 cũng được triển khai đến Crimea. Để đối phó với R-37M, Ukraine đã tìm cách phá hủy MiG-31 trên mặt đất, điển hình là cuộc tấn công bằng UAV vào căn cứ không quân Belbek hồi tháng 8 năm ngoái.
Đáng chú ý, mỗi khi những chiếc MiG-31K cất cánh đều khiến phòng không Ukraine báo động đỏ trên toàn quốc vì chúng có thể tung ra đòn “sấm sét” bằng tên lửa siêu vượt âm Kinzhal bất cứ lúc nào.
Gần đây nhất, ngày 9/3, Moscow tiến hành một cuộc tập kích quy mô lớn vào Ukraine với 84 tên lửa, trong đó có 6 quả Kinzhal, đánh dấu lần Không quân Nga sử dụng Kinzhal lớn nhất từ trước đến nay. Ukraine hiện chưa có cách nào để vô hiệu hóa vũ khí siêu vượt âm, và khả năng hệ thống Patriot đánh chặn được loại tên lửa này vẫn còn là một câu hỏi.
Lý do Ấn Độ không lựa chọn MiG-31
Theo tướng không quân Ấn Độ Anil Chopra, người từng có kinh nghiệm bay thử MiG-31 của Nga, mặc dù dòng tiêm kích này rất mạnh mẽ, nhưng thực chất đây là phiên bản nâng cấp của MiG-25, loại máy bay mà Ấn Độ từng sở hữu.
Sau khi Liên Xô tan rã, Moscow được cho là đã nhiều lần thuyết phục Không quân Ấn Độ (IAF) mua MiG-31, nhấn mạnh ưu điểm về tên lửa tầm xa có khả năng tiêu diệt tàu sân bay và khả năng phóng tên lửa chống vệ tinh (ASAT).
Tuy nhiên, từ kinh nghiệm với MiG-25, IAF đã nhận thức rõ sự phức tạp trong việc bảo trì loại máy bay này. Dù là chiến đấu cơ thế hệ 4, MiG-31 vẫn là một thiết kế cũ, chủ yếu dành cho nhiệm vụ đánh chặn ở độ cao lớn và tốc độ nhanh, không thể so sánh với máy bay đa năng hiện đại. Do đó, IAF đã quyết định lựa chọn Sukhoi Su-30MKI, chiến đấu cơ cũng của Nga.
Không nhiều quốc gia thể hiện sự quan tâm đến MiG-31. Ngay cả Trung Quốc cũng chọn các biến thể của Su-30 thay vì MiG-31. Không quân Ấn Độ cũng không có ý định tiêu diệt các máy bay cảnh báo sớm AWACS hay sử dụng khả năng phóng tên lửa chống vệ tinh (ASAT) của MiG-31 vì họ đang tự xây dựng hệ thống ASAT đặt trên mặt đất của riêng mình.
Quan trọng hơn, ngân sách hạn hẹp của Không quân Ấn Độ không cho phép họ sắm quá nhiều dòng máy bay. Việc đặt hàng chỉ 10-12 chiếc MiG-31 sẽ làm tăng thêm sự phức tạp về công tác bảo đảm hậu cần – kỹ thuật cho phi đội vốn đã rất “đa dạng về chủng loại” của IAF.
Lực lượng Không quân Ấn Độ đang thiếu hụt nghiêm trọng các phi đội máy bay chiến đấu và cần tăng cường nhanh chóng, nhưng việc sản xuất máy bay chiến đấu trong nước cũng như mở thầu mua sắm đều gặp khó khăn do tài chính hạn hẹp và thủ tục hành chính phức tạp.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) ngày 22/5 cho biết người mang thẻ xanh (thường trú nhân) từng đến CHDC Congo, Uganda và Nam Sudan trong vòng 21 ngày qua sẽ bị cấm nhập cảnh vào Mỹ do lo ngại về dịch Ebola. Đây là những quốc gia đang có dịch Ebola.
Mỹ hôm 18/5 ban hành lệnh cấm nhập cảnh kéo dài 30 ngày đối với những người từng tới các quốc gia châu Phi trên, nhưng miễn trừ cho công dân Mỹ, người có quốc tịch Mỹ và người mang thẻ xanh.
CDC cho rằng việc đưa nhóm thường trú nhân ra khỏi nhóm miễn trừ là biện pháp cần thiết để ngăn virus Ebola xâm nhập vào nước này, nhằm "cân bằng giữa bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quản lý các nguồn lực phản ứng khẩn cấp".
"Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh cùng CDC cho rằng nhiều thường trú nhân hợp pháp duy trì liên hệ khăng khít hơn với các gia đình, cộng đồng bên ngoài Mỹ so với công dân và người mang quốc tịch Mỹ. Do đó, thường trú nhân hợp pháp sẽ chịu ít khó khăn hơn so với công dân hoặc người mang quốc tịch Mỹ khi bị cấm nhập cảnh", theo văn bản được Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr. ký.
Người mang thẻ xanh trước đây luôn được miễn trừ khỏi các lệnh cấm nhập cảnh vào Mỹ, trong đó có lệnh được CDC ban hành trong thời kỳ diễn ra đại dịch Covid-19 cũng như các lệnh khác của Tổng thống Donald Trump.
Chính quyền ông Trump cùng ngày 22/5 cũng thông báo thay đổi chính sách cấp thẻ xanh, yêu cầu người nước ngoài muốn trở thành thường trú nhân phải rời khỏi Mỹ và trở về quê nhà để nộp đơn. Trong hơn nửa thế kỷ qua, người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Mỹ được phép nộp hồ sơ và hoàn tất toàn bộ quy trình xin thẻ xanh ngay tại Mỹ.
Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) cho biết đây là nỗ lực nhằm giúp giảm bớt quá trình tìm kiếm, trục xuất những người lẩn trốn để ở lại Mỹ bất hợp pháp sau khi bị từ chối yêu cầu thường trú.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hôm 22/5 cho biết nguy cơ chủng virus Ebola Bundibugyo hiếm gặp trở thành dịch bệnh trên quy mô quốc gia ở CHDC Congo đã được nâng lên mức "rất cao". WHO cũng đã tuyên bố đợt bùng phát dịch ở nước này và Uganda là "tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế".
Cơ quan này đã ghi nhận 750 ca nghi nhiễm và 177 trường hợp thiệt mạng trong đợt bùng phát dịch Ebola tại CHDC Congo, thêm rằng số ca mắc dự kiến tiếp tục tăng.
Theo Hãng tin Reuters, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 22-7 tái đe dọa tấn công các cơ sở hạ tầng của Iran, tuyên bố Mỹ sẽ tấn công một cây cầu hoặc nhà máy điện mỗi khi Tehran nhắm vào một con tàu ở eo biển Hormuz.
"Kể từ thời điểm này, bất cứ khi nào Cộng hòa Hồi giáo Iran bắn vào một con tàu ở eo biển Hormuz - dù bằng tên lửa, rocket, máy bay không người lái hay bất kỳ thiết bị hoặc vũ khí nào khác - Mỹ sẽ ném bom và phá hủy một cây cầu hoặc nhà máy điện", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 22-7.
Ông Trump nhấn mạnh các mục tiêu này có thể bao gồm những cây cầu và nhà máy điện nằm "gần hoặc trong thủ đô Tehran".
Ngay sau đó, Iran cùng ngày cảnh báo sẽ tấn công đáp trả các cơ sở hạ tầng dân sự quan trọng ở Trung Đông, trong đó có cầu và các cơ sở năng lượng, nếu Mỹ dám thực hiện lời đe dọa.
"Iran có ý chí sắt đá trong việc thực thi chủ quyền đối với eo biển Hormuz và sẽ không bao giờ cho phép nơi này một lần nữa trở thành mối đe dọa đối với Iran", hãng thông tấn bán chính thức Tasnim dẫn lời một nguồn tin quân sự.
Trong khi đó, những lời đe dọa của ông Trump đã vấp phải sự chỉ trích của một số chuyên gia luật quốc tế và lãnh đạo thế giới.
Họ cho rằng việc cố ý phá hủy các cây cầu và nhà máy điện, nếu không phục vụ mục đích quân sự cụ thể, có thể vi phạm luật pháp quốc tế vốn cấm tấn công các mục tiêu dân sự.
Diễn biến trên xuất hiện trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran ký vào tháng trước đang đổ vỡ. Hai bên liên tục giao tranh quân sự trong cuộc đối đầu liên quan đến quyền kiểm soát eo Hormuz, làm gia tăng nguy cơ tái bùng phát xung đột toàn diện.
Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích liên tiếp trong 11 ngày nhắm vào Iran, Tehran cũng đáp trả bằng các cuộc tấn công vào các cơ sở quân sự Mỹ tại vùng Vịnh.
Báo Airforce Times hôm 16/6 dẫn nội dung báo cáo điều tra của Bộ tư lệnh Không vận thuộc không quân Mỹ cho biết sự cố máy bay KC-46A đánh rơi cần tiếp dầu khi hỗ trợ tiêm kích tàng hình F-22 ngày 8/7/2025 đã gây thiệt hại vật chất gần 10 triệu USD.
"Lỗi thao tác của người điều khiển đã khiến cần tiếp dầu bị lệch quá mức, tạo lực mạnh lên ống bơm và khiến nó mắc kẹt trong bộ phận nhận dầu của F-22. Điều này làm cần tiếp dầu bật mạnh lên khi tách ra, đập vào đuôi máy bay KC-46 và làm hư hỏng nặng cấu trúc, khiến nó tách rời khỏi phi cơ", báo cáo có đoạn.
Ngoài ra, phi công tiêm kích F-22 cũng tiếp cận chiếc KC-46A với tốc độ quá lớn và "góp phần đáng kể vào sự cố".
Hai ống khung của cần tiếp dầu chịu lực quá mức, bị nứt và gãy, phần đuôi cần rời ra và rơi xuống biển. Sự cố còn khiến chiếc KC-46A bị hư hại cửa khoang động cơ phụ, cũng như ống xả và tấm che, cùng một phần ở đuôi máy bay.
Sự việc xảy ra khi chiếc KC-46A tham gia huấn luyện tiếp dầu trên không với biên đội F-22. Người điều khiển cần tiếp dầu đã có hơn 1.000 giờ bay với dòng KC-46A và KC-135. Phi công F-22 là học viên với 13 giờ bay tích lũy trên tiêm kích này vào thời điểm xảy ra sự cố.
Ghi âm nội dung đàm thoại vô tuyến giữa máy bay KC-46A với đài kiểm soát không lưu cho thấy tổ lái thông báo cần tiếp dầu "đã rời ra" và họ đang thực hiện quy trình ứng phó khẩn nguy trên không.
Theo dữ liệu theo dõi hành trình bay dân sự, chiếc KC-46A cất cánh từ bang Kansas và hạ độ cao xuống dưới 3.000 m sau khi sự cố xảy ra. Nó bay nhiều vòng quanh căn cứ liên hợp Langley-Eustis ở bang Virginia trước khi hướng đến Bắc Carolina và hạ cánh an toàn.
Mỹ năm 2001 khởi động chương trình phát triển máy bay tiếp dầu KC-46A Pegasus trên cơ sở máy bay chở khách Boeing 767, thay thế dòng KC-135 được đưa vào biên chế từ cuối thập niên 1950. Tuy nhiên, dự án đã gặp hàng loạt vấn đề, liên tục chậm tiến độ và bị đội giá.
Dự án KC-46 có tổng giá trị khoảng 7,5 tỷ USD, trong đó không quân Mỹ đặt hàng 179 máy bay với giá trị trung bình 160 triệu USD mỗi chiếc. Nhiều sự cố nghiêm trọng trên KC-46A đến nay chưa được khắc phục triệt để, dù quân đội Mỹ đã nhận phi cơ đầu tiên từ tháng 1/2019.
Trong báo cáo về lực lượng năm 2024, ủy ban đánh giá của Lầu Năm Góc nhận định máy bay KC-46A không đáp ứng được nhiều yêu cầu tác chiến và hoạt động bảo dưỡng thường bị kéo dài do vấn đề nguồn cung linh kiện. Lỗi vòi bơm từng khiến đợt bàn giao đầu năm 2024 bị chậm hai tháng.
Không quân Mỹ hồi tháng 3 thông báo tập đoàn Boeing đã phát hiện các vết nứt trên khung thân và kết cấu chịu lực của hai trong 4 máy bay KC-46A Pegasus vừa xuất xưởng, khiến nhà sản xuất phải đình chỉ quá trình bàn giao cho đến khi tìm ra nguyên nhân và triển khai kế hoạch khắc phục hiệu quả.
