6 giờ 30 sáng ngày 27/3, Lê Duy An, học sinh lớp 12 Banyan, trường phổ thông liên cấp Delta Global School (DGS), mở email xem kết quả kỳ tuyển thường của khối Ivy League – nhóm 8 đại học danh giá Mỹ. Trước đó, An chỉ mới chợp mắt được một lúc.
Ba email đầu tiên mà An mở ra đều là thông báo từ chối. Khi mở tới thư của Đại học Princeton, biểu tượng con hổ cùng dòng chữ “chúc mừng” khiến An vỡ òa.
“Em rất bất ngờ. Vì trượt hết ba trường đầu, lúc đó em gần như chẳng còn mong đợi gì”, An nói.
Princeton hiện là đại học số 1 nước Mỹ theo xếp hạng của US News. Ngôi trường có tỷ lệ chấp thuận chỉ khoảng 5%.
Ý tưởng du học đến từ khi An mới học lớp 7, bởi có hai người anh du học Mỹ và Canada. Nam sinh nghiêm túc bắt tay vào chuẩn bị hồ sơ vào khoảng giữa lớp 10.
Nam sinh ấp ủ dự định học Nghiên cứu vận hành và Kỹ thuật tài chính, phần lớn vì được truyền cảm hứng từ bố – một tiến sĩ kinh tế, chuyên gia về chính sách công và đang điều hành một công ty tư vấn tại Hà Nội.
Vì muốn chứng tỏ khả năng xoay xở khối lượng bài nặng “có tiếng” của Princeton, An chọn học các môn AP (môn học nâng cao) khó, nhưng phù hợp với định hướng để tự thử thách. Khi nộp hồ sơ, An đã thi xong 6 môn AP, trong đó có Giải tích và Thống kê.
Nam cũng xác định hoàn thành sớm các bài thi chuẩn hóa, nên dành khoảng 2 tuần ôn cho mỗi bài. Nhờ lợi thế về tiếng Anh và các môn ở trường, An nhanh chóng đạt 7.5 IELTS, 1530/1600 SAT, sau đó dồn sức cho các hoạt động khác, gồm nghiên cứu khoa học – phần mà An dày công chăm chút nhất.
An kể được các thầy cô khuyến khích làm nghiên cứu từ lớp 8. Vì vậy, khi lên cấp ba, nam sinh chủ động tìm cơ hội học hỏi ở những môi trường chuyên nghiệp. An từng thực tập tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ, tham gia nghiên cứu với sự dẫn dắt của các giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội và Phenikaa, tham dự SSP International – trại hè khoa học danh tiếng ở Mỹ…
Đến thời điểm nộp hồ sơ, nam sinh có 4 nghiên cứu khoa học với các chuyên đề về khí động lực học, vật lý thiên văn, vật lý hạt… Trong đó, bài báo về khí động lực học mà nam sinh tham gia ở Đại học Bách khoa được đăng trên tạp chí Applied Sciences MDPI, thuộc nhóm Q2.
Bài luận ứng tuyển là phần khiến An “đau đầu”. Princeton yêu cầu ngoài bài luận chính, ứng viên phải trả lời thêm 6 câu hỏi phụ.
Trong bài luận chính, An viết về sự trưởng thành trong suy nghĩ trên hành trình vượt qua nỗi đau khi mẹ qua đời. Trước đó, nam sinh luôn tin rằng khoa học có thể giải thích và giải quyết mọi vấn đề. Nhưng sau mất mát, cậu nhận ra không chỉ khoa học, mà thơ ca, văn học đã đến bên mình như một sự an ủi, động viên để An có thể bước tiếp.
Còn ở các câu hỏi phụ, An dành nhiều thời gian nhất cho chủ đề: “Những trải nghiệm sống định hình con người bạn, và bạn sẽ mang góc nhìn hay bài học gì vào cộng đồng Princeton để người khác có thể học hỏi?”.
Nam sinh đề cập tới hai trải nghiệm độc đáo làm thay đổi góc nhìn của bản thân, gồm đi học nghề sửa xe ngoài đường và gặp gỡ những chủ xe “độ”. An thấy các chú thợ sửa xe rất sáng tạo khi dùng những công cụ đơn giản để sửa lỗi, còn người mê xe “độ” có kiến thức sâu về máy móc, động cơ… của xe.
Từ đó, An thấy rằng “engineering” (kỹ thuật) không xa vời trong những viện hàn lâm hay phòng nghiên cứu cao cấp, mà có mặt ở mọi nơi, như hàng rửa xe bên đường hay những chiếc xe đua.
Vừa học, làm nghiên cứu và chuẩn bị hồ sơ, An vẫn duy trì tốt các hoạt động ngoại khóa. Nam sinh chơi nhiều môn thể thao, nhưng đam mê nhất là bóng rổ, từng tham gia giải Hanoi Open Cup U19 và giải vô địch quốc gia lứa tuổi U16.
An cũng sáng lập câu lạc bộ Toán và Khoa học máy tính của trường, tổ chức các hoạt động và dự án nhỏ để bạn bè cùng tham gia. Dù bận rộn, An cho biết chưa từng có cảm giác quá tải, vì “mọi thứ đều xuất phát từ trái tim”.
Thầy Christopher Segur, giáo viên Delta Global School, nhận xét đây là kết quả tuyệt vời cho cậu học trò khóa đầu tiên của trường. Từ kinh nghiệm 7 năm làm cán bộ tuyển sinh đại học Mỹ, anh nhìn nhận An phù hợp với những tiêu chí mà Princeton tìm kiếm.
“Nỗ lực, sự liêm chính và ý thức cá nhân mạnh mẽ của An sẽ đóng góp cho môi trường ở Princeton. Em cũng là hình mẫu cho các bạn nhỏ trong trường”, thầy Christopher nói.
An cho biết chưa có kế hoạch cụ thể cho năm học mới, mà muốn hoàn thành những dự án còn dang dở, hỗ trợ thêm các câu lạc bộ ở trường. Trên hết, nam sinh muốn cùng bạn bè tận hưởng cuộc sống ở Hà Nội, dành thời gian ở cùng bố và tiếp tục được chơi bóng rổ trước khi lên đường.
Đề án phát triển Trường THPT chuyên Lam Sơn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 vừa được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt. Theo đề án, trong 4 năm tới ngôi trường chuyên top đầu cả nước này sẽ dần tăng giảng dạy số môn chuyên, số lượng lớp, đồng thời nâng cao trình độ giáo viên và đầu tư cơ sở trường lớp mới.
Theo đề án, đến năm 2030, Trường THPT chuyên Lam Sơn sẽ mở rộng giảng dạy thêm các lớp chuyên tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật, tiếng Nga, và tiếng Pháp, nâng tổng số môn lên 14 thay vì 9 môn như hiện nay; nâng số lớp chuyên của 9 môn đang giảng dạy hiện nay, để đến năm 2030 tổng số lớp của trường là 50 lớp, với 1.750 học sinh.
Đối với đội ngũ giáo viên, tiến tới đảm bảo 80% giáo viên có trình độ thạc sĩ; 10% giáo viên có trình độ tiến sĩ; mỗi năm ít nhất có 5 đề tài nghiên cứu khoa học do giáo viên thực hiện hoặc hướng dẫn học sinh thực hiện.
Riêng giáo viên tiếng Anh, đến năm 2030 đạt 80% giáo viên đạt trình độ từ bậc B1 của khung tham chiếu châu Âu (CEFR) hoặc tương đương trở lên; 10% giáo viên có thể dạy môn khoa học bằng tiếng Anh.
Với giáo viên toàn trường, đến năm 2030 đảm bảo 100% giáo viên sử dụng AI trong thiết kế bài giảng, kiểm tra đánh giá và hỗ trợ học tập; 100% giáo viên đạt chuẩn năng lực số.
Tỉnh Thanh Hóa cũng phê duyệt chi khoảng hơn 545 tỉ đồng, trong đó gần 500 tỉ đồng giải ngân trong giai đoạn 2026 - 2028; và hơn 45 tỉ đồng giải ngân giai đoạn 2028 - 2030 để phục vụ việc xây dựng lại cơ sở trường lớp đảm bảo yêu cầu.
Trường THPT chuyên Lam Sơn là cơ sở giáo dục chuyên biệt của tỉnh Thanh Hóa.Tính đến tháng 1, Trường THPT chuyên Lam Sơn đã có 2.166 giải học sinh giỏi quốc gia; 55 học sinh tham gia các kỳ thi Olympic quốc tế và đạt 49 giải thưởng (gồm: 10 Huy chương Vàng, 20 Huy chương Bạc, 15 Huy chương Đồng, và 4 bằng khen); có 30 học sinh tham gia các kỳ thi Olympic khu vực, trong đó đạt 22 giải thưởng.
Có một thực tế đáng suy nghĩ, theo nhiều thống kê và quan sát xã hội, rất ít học sinh THPT tham gia việc nhà thường xuyên.
Chúng tôi thử khảo sát sơ bộ trong gần 150 học sinh THPT (3 lớp học), thì thấy tỷ lệ học sinh không bao giờ biết tự ủi đồ đi học là rất lớn, khoảng từ 30 - 40%. Tỷ lệ tương tự với các việc như gặt đồ, quét nhà, rửa chén bát... Điều đó đặt ra một câu hỏi gia đình đang ở đâu trong việc giáo dục kỹ năng sống ở nhà cho con em?
Không ít phụ huynh quan niệm rằng nhiệm vụ chính của con là học, còn mọi việc khác đã có cha mẹ lo. Từ việc nhỏ như dọn dẹp phòng, rửa chén, đến những việc cần kỹ năng hơn như nấu ăn, quản lý chi tiêu… tất cả đều được người lớn "bao trọn". Sự hy sinh ấy xuất phát từ tình thương, nhưng lại tiềm ẩn một hệ quả lâu dài là con trẻ mất đi cơ hội học cách tự lập.
Trong khi đó theo các chuyên gia tâm lý giáo dục, lứa tuổi THPT là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng trước khi bước vào đời. Việc thiếu kỹ năng sống không chỉ khiến các em gặp khó khăn trong sinh hoạt cá nhân, mà còn ảnh hưởng đến khả năng thích nghi khi học xa nhà, đi làm hoặc xây dựng cuộc sống riêng sau này. Đáng nói hơn, nhiều em hình thành tâm lý ỷ lại, thụ động. Khi mọi thứ đã có người khác làm thay, các em không còn nhu cầu học hỏi hay chịu trách nhiệm cho chính cuộc sống của mình.
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng làm việc nhà sẽ ảnh hưởng đến việc học. Tuy nhiên, theo quan điểm người viết bài thì ngược lại. Học sinh biết chia sẻ việc nhà thường có ý thức trách nhiệm cao hơn, kỹ năng quản lý thời gian tốt hơn và tinh thần tự lập rõ rệt hơn.
Giúp việc nhà, nếu được phân bổ hợp lý, không hề lấy đi thời gian học tập mà còn giúp học sinh hiểu giá trị của lao động, rèn luyện tính kỷ luật và kiên trì, hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề trong đời sống thực tế. Một học sinh biết tự nấu ăn, tự giặt giũ, tự sắp xếp không gian sống… cũng chính là một người đang học cách làm chủ bản thân. Đó là những bài học không có trong sách giáo khoa, nhưng lại theo các em suốt đời.
Nhà trường dạy kiến thức, xã hội có thể tạo môi trường, nhưng chính gia đình mới là nơi đặt nền móng cho thói quen và kỹ năng sống. Trẻ em không tự nhiên biết làm việc nhà, mà các em học bằng cách quan sát và được hướng dẫn. Nếu cha mẹ luôn làm thay, hoặc không giao việc cụ thể, trẻ sẽ không hình thành được ý thức trách nhiệm. Ngược lại, những gia đình biết cách giáo dục con thông qua việc nhà sẽ giao việc phù hợp với độ tuổi (rửa chén, quét nhà, nấu ăn đơn giản…); không làm thay khi con có thể tự làm; kiên nhẫn hướng dẫn thay vì trách mắng khi con làm chưa tốt; xem việc nhà là trách nhiệm chung, không phải "giúp đỡ" cha mẹ. Và chính trong không gian gia đình, những kỹ năng tưởng chừng nhỏ bé ấy dần tích lũy thành năng lực sống bền vững.
Đừng đợi đến khi con rời nhà mới dạy con tự lập. Nếu gia đình không chuẩn bị từ sớm, con trẻ sẽ phải học những bài học cơ bản nhất trong hoàn cảnh bị động và áp lực hơn rất nhiều. Ngược lại, nếu ngay từ khi còn ở nhà, các em đã được rèn luyện từng chút một, thì khi bước ra đời, các em sẽ tự tin, chủ động và thích nghi nhanh hơn.
Thực ra không thiếu những bài học từ sách vở, nhà trường (cả sách chương trình cũ và mới) đã dạy học sinh những kỹ năng sống. Từ thời nhỏ các em đã biết đến các bài thơ giản dị như về việc đánh răng; việc "Quạt cho bà ngủ" (tên bài thơ của Thạch Quý) là hành động nhỏ nhưng đầy tình cảm, dạy trẻ biết chăm sóc người thân, biết quan tâm.
Sách giáo khoa cũng dạy bé biết phụ giúp việc nhỏ trong nhà trong bài Tí Xíu (Ngô Văn Phú); giúp trẻ quan sát lao động để hiểu giá trị lao động chân chính trong bài tập đọc Bố làm thợ mộc (Ngô Quân Miện); hoặc văn bản tập đọc Đẹp mà không đẹp dạy trẻ biết giữ gìn không gian công cộng sạch đẹp...
Những bài học nói trên không chỉ dạy chữ mà còn dạy cách sống bằng những hình ảnh giản dị, gần gũi.
Chỉ tiếc rằng giữa sách vở, lý thuyết nhà trường và ứng dụng thực tế còn khoảng cách khá xa. Để lấp đầy khoảng cách này cần sự sẵn sàng hợp sức của cha mẹ học sinh.
Sáng 25/5, trong lúc làm nhiệm vụ đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông tại điểm thi trường THPT Quỳnh Lưu 3, xã Quỳnh Anh, lực lượng chức năng nhận tin báo một nam sinh lớp 9 THCS Quỳnh Thanh, chưa có mặt.
Công an xã phối hợp với Đoàn thanh niên tới nhà nam sinh, cách điểm thi hơn 7 km. Em cho biết do người nhà đi vắng, không ai đánh thức nên ngủ quên.
Nam sinh sau đó được cảnh sát chở bằng ôtô đến trường THPT Quỳnh Lưu 3, kịp làm thủ tục dự thi trong tích tắc.
Kỳ thi lớp 10 công lập của tỉnh Nghệ An diễn ra ngày 25-26/5 với hơn 49.000 thí sinh, tăng hơn 10.200 em so với năm ngoái, và cao nhất trong ít nhất 5 năm qua.
Sáng nay, các em làm bài môn Ngữ văn theo hình thức tự luận, thời gian 120 phút. Chiều nay và sáng mai, thí sinh lần lượt thi môn Tiếng Anh và Toán.
Điểm thi, điểm chuẩn lớp 10 công lập của Nghệ An dự kiến được công bố ngày 4/6.
