Có một thực tế đáng suy nghĩ, theo nhiều thống kê và quan sát xã hội, rất ít học sinh THPT tham gia việc nhà thường xuyên.
Chúng tôi thử khảo sát sơ bộ trong gần 150 học sinh THPT (3 lớp học), thì thấy tỷ lệ học sinh không bao giờ biết tự ủi đồ đi học là rất lớn, khoảng từ 30 – 40%. Tỷ lệ tương tự với các việc như gặt đồ, quét nhà, rửa chén bát… Điều đó đặt ra một câu hỏi gia đình đang ở đâu trong việc giáo dục kỹ năng sống ở nhà cho con em?
Không ít phụ huynh quan niệm rằng nhiệm vụ chính của con là học, còn mọi việc khác đã có cha mẹ lo. Từ việc nhỏ như dọn dẹp phòng, rửa chén, đến những việc cần kỹ năng hơn như nấu ăn, quản lý chi tiêu… tất cả đều được người lớn “bao trọn”. Sự hy sinh ấy xuất phát từ tình thương, nhưng lại tiềm ẩn một hệ quả lâu dài là con trẻ mất đi cơ hội học cách tự lập.
Trong khi đó theo các chuyên gia tâm lý giáo dục, lứa tuổi THPT là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng trước khi bước vào đời. Việc thiếu kỹ năng sống không chỉ khiến các em gặp khó khăn trong sinh hoạt cá nhân, mà còn ảnh hưởng đến khả năng thích nghi khi học xa nhà, đi làm hoặc xây dựng cuộc sống riêng sau này. Đáng nói hơn, nhiều em hình thành tâm lý ỷ lại, thụ động. Khi mọi thứ đã có người khác làm thay, các em không còn nhu cầu học hỏi hay chịu trách nhiệm cho chính cuộc sống của mình.
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng làm việc nhà sẽ ảnh hưởng đến việc học. Tuy nhiên, theo quan điểm người viết bài thì ngược lại. Học sinh biết chia sẻ việc nhà thường có ý thức trách nhiệm cao hơn, kỹ năng quản lý thời gian tốt hơn và tinh thần tự lập rõ rệt hơn.
Giúp việc nhà, nếu được phân bổ hợp lý, không hề lấy đi thời gian học tập mà còn giúp học sinh hiểu giá trị của lao động, rèn luyện tính kỷ luật và kiên trì, hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề trong đời sống thực tế. Một học sinh biết tự nấu ăn, tự giặt giũ, tự sắp xếp không gian sống… cũng chính là một người đang học cách làm chủ bản thân. Đó là những bài học không có trong sách giáo khoa, nhưng lại theo các em suốt đời.
Nhà trường dạy kiến thức, xã hội có thể tạo môi trường, nhưng chính gia đình mới là nơi đặt nền móng cho thói quen và kỹ năng sống. Trẻ em không tự nhiên biết làm việc nhà, mà các em học bằng cách quan sát và được hướng dẫn. Nếu cha mẹ luôn làm thay, hoặc không giao việc cụ thể, trẻ sẽ không hình thành được ý thức trách nhiệm. Ngược lại, những gia đình biết cách giáo dục con thông qua việc nhà sẽ giao việc phù hợp với độ tuổi (rửa chén, quét nhà, nấu ăn đơn giản…); không làm thay khi con có thể tự làm; kiên nhẫn hướng dẫn thay vì trách mắng khi con làm chưa tốt; xem việc nhà là trách nhiệm chung, không phải “giúp đỡ” cha mẹ. Và chính trong không gian gia đình, những kỹ năng tưởng chừng nhỏ bé ấy dần tích lũy thành năng lực sống bền vững.
Đừng đợi đến khi con rời nhà mới dạy con tự lập. Nếu gia đình không chuẩn bị từ sớm, con trẻ sẽ phải học những bài học cơ bản nhất trong hoàn cảnh bị động và áp lực hơn rất nhiều. Ngược lại, nếu ngay từ khi còn ở nhà, các em đã được rèn luyện từng chút một, thì khi bước ra đời, các em sẽ tự tin, chủ động và thích nghi nhanh hơn.
Thực ra không thiếu những bài học từ sách vở, nhà trường (cả sách chương trình cũ và mới) đã dạy học sinh những kỹ năng sống. Từ thời nhỏ các em đã biết đến các bài thơ giản dị như về việc đánh răng; việc “Quạt cho bà ngủ” (tên bài thơ của Thạch Quý) là hành động nhỏ nhưng đầy tình cảm, dạy trẻ biết chăm sóc người thân, biết quan tâm.
Sách giáo khoa cũng dạy bé biết phụ giúp việc nhỏ trong nhà trong bài Tí Xíu (Ngô Văn Phú); giúp trẻ quan sát lao động để hiểu giá trị lao động chân chính trong bài tập đọc Bố làm thợ mộc (Ngô Quân Miện); hoặc văn bản tập đọc Đẹp mà không đẹp dạy trẻ biết giữ gìn không gian công cộng sạch đẹp…
Những bài học nói trên không chỉ dạy chữ mà còn dạy cách sống bằng những hình ảnh giản dị, gần gũi.
Chỉ tiếc rằng giữa sách vở, lý thuyết nhà trường và ứng dụng thực tế còn khoảng cách khá xa. Để lấp đầy khoảng cách này cần sự sẵn sàng hợp sức của cha mẹ học sinh.
Nội dung này được nêu trong hướng dẫn công tác tuyển sinh lớp 10 thường THPT công lập năm học 2026-2027 do Sở GD&ĐT TPHCM ban hành chiều 24/4.
Theo đó, thí sinh tham dự kỳ tuyển sinh vào lớp 10 thực hiện đăng ký hoàn toàn theo hình thức trực tuyến trên cổng tuyển sinh tại địa chỉ https://ts10.hcm.edu.vn.
Cụ thể, giai đoạn 1 diễn ra từ ngày 22/4 đến ngày 28/4, thí sinh đăng ký nguyện vọng vào các trường THPT công lập lớp thường.
Giai đoạn 2 từ ngày 4/5 đến ngày 8/5 là thời gian điều chỉnh nguyện vọng lần cuối.
Sở lưu ý ngay trong giai đoạn 1, thí sinh phải xác định và đăng ký tham dự thi đối với từng loại hình gồm hệ thường, chuyên và Đề án tiếng Anh 5695, với ít nhất 1 nguyện vọng cho mỗi loại hình.
Giai đoạn 2 chỉ cho phép điều chỉnh nguyện vọng đã đăng ký, không tiếp nhận đăng ký thi mới.
Sau khi kết thúc giai đoạn 2, Sở GD&ĐT TPHCM sẽ đồng bộ dữ liệu đăng ký nguyện vọng của thí sinh, tính toán khoảng cách từ nơi ở của thí sinh đến từng trường trong 3 nguyện vọng và cập nhật vào hệ thống quản lý thi của Sở.
Sở yêu cầu các cơ sở giáo dục có học sinh lớp 9 phải in danh sách kiểm dò, tổ chức tư vấn và lập biên bản đối với những học sinh có khoảng cách từ nơi ở thực tế đến trường đăng ký nguyện vọng vượt quá 10km đối với khu vực thuộc TPHCM và Bình Dương cũ, hoặc vượt quá 13km đối với khu vực thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.
Đồng thời, nhà trường phải lưu trữ hồ sơ tư vấn để phục vụ công tác giải quyết khiếu nại và kiểm tra sau tuyển sinh.
Mỗi thí sinh được đăng ký 3 nguyện vọng vào tất cả các trường THPT công lập có tuyển sinh lớp thường trong năm học 2026-2027.
Các nguyện vọng được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên từ trên xuống, trong đó nguyện vọng 1 là cao nhất. Khi trúng tuyển ở nguyện vọng nào, thí sinh phải học theo nguyện vọng đó và không được thay đổi thứ tự hoặc nội dung đã đăng ký.
Các cơ sở giáo dục có học sinh lớp 9 cũng có trách nhiệm nhắc nhở, giải thích rõ cho học sinh về các nguyện vọng, số lượng, thứ tự sắp xếp, đồng thời đặc biệt lưu ý về bài thi, cách tính điểm và các nội dung liên quan.
Căn cứ vào chỉ tiêu tuyển sinh, số lượng thí sinh đăng ký ở từng nguyện vọng và tổng điểm 3 bài thi, Sở sẽ xét duyệt và công bố điểm chuẩn của từng trường theo nguyên tắc điểm chuẩn nguyện vọng 2 không thấp hơn điểm chuẩn nguyện vọng 1, điểm chuẩn nguyện vọng 3 không thấp hơn điểm chuẩn nguyện vọng 2.
Trong một số trường hợp, điểm chuẩn giữa 3 nguyện vọng có thể bằng nhau tùy thuộc vào số lượng thí sinh đăng ký ở từng nguyện vọng.
Thí sinh trúng tuyển nguyện vọng nào sẽ học nguyện vọng đó và không được giải quyết thay đổi thứ tự nguyện vọng sau khi đã hết thời gian đăng ký theo quy định.
Các trường THPT chỉ được tiếp nhận học sinh trúng tuyển lớp 10 đúng theo danh sách mà Sở GD&ĐT đã xét duyệt thông qua hình thức nhận hồ sơ trực tuyến.
Nếu không trúng tuyển cả 3 nguyện vọng trong kỳ thi tuyển sinh, thí sinh có thể đăng ký xét tuyển lớp 10 tại các Trung tâm Giáo dục thường xuyên, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên, cơ sở giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia các loại hình giáo dục, đào tạo khác.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027 tại TPHCM sẽ diễn ra trong hai ngày 1-2/6 với 3 môn thi gồm ngữ văn, toán và ngoại ngữ. Trong đó, môn ngữ văn và toán có thời gian làm bài 120 phút, môn ngoại ngữ làm bài trong 90 phút.
Trường mầm non Họa Mi 2, phường Chợ Lớn, TP.HCM vừa có hoạt động đầy ý nghĩa mang tên "Chúng em là chiến sĩ" năm học 2025-2026, mừng ngày 30.4, kỷ niệm 51 năm đất nước thống nhất (30.4.1975-30.4.2026).
Chương trình được tập thể đội ngũ giáo viên, nhân viên nhà trường thiết kế để trẻ em được hóa thân thành người chiến sĩ, tham gia trong các hoạt động mô phỏng diễu binh diễu hành mừng ngày 30.4, tái hiện lại khoảnh khắc xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập, hay khoảnh khắc đồng bào chiến sĩ reo mừng chào đón đoàn quân chiến thắng, cùng hát vang "Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng"...
Xuyên suốt trong những ngày qua, tại Trường mầm non Họa Mi 2, trẻ em được tham gia các hoạt động giáo dục tùy theo lứa tuổi, như vẽ lá cờ, nghe kể chuyện lịch sử về đại thắng mùa xuân năm 1975... Bên cạnh đó là nhiều hoạt động vận động ngoài trời theo chủ đề "Chúng em là chiến sĩ", mô phỏng các hoạt động của người chiến sĩ như vượt cầu treo, vận chuyển vũ khí, lương thực bằng xe thồ, kéo pháo...
Cô Nguyễn Thị Hồng Quế, Hiệu trưởng Trường mầm non Họa Mi 2, phường Chợ Lớn, cho biết các hoạt động chủ đề "Chúng em là chiến sĩ" giúp trẻ hiểu được ý nghĩa ngày đất nước thống nhất 30.4, giáo dục trẻ lòng yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc một cách chân thực, gần gũi nhất.
"Những hoạt động giáo dục xây dựng ý thức gìn giữ truyền thống "uống nước nhớ nguồn", nhớ ơn công lao bảo vệ đất nước của ông cha ta trong mỗi trẻ em từ những năm tháng đầu đời. Từ đây, trẻ thêm mạnh dạn, tự tin, vừa được rèn luyện thể lực, học được tính đoàn kết, tinh thần đồng đội. Các hoạt động trải nghiệm cũng tạo không khí vui tươi giúp trẻ hứng thú, yêu thích mỗi ngày đến trường", cô Quế chia sẻ.
Bộ GD-ĐT vừa công bố dự thảo Nghị định quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trên Cổng thông tin điện tử của bộ để lấy ý kiến góp ý theo quy định.
Đề xuất miễn phí sách giáo khoa (SGK) của Bộ GD-ĐT qua hình thức thư viện khiến nhớ đến thời tiểu học trước đây. Lúc ấy kinh tế nghèo nàn, in ấn khó khăn, sách rất hiếm và quý, chúng tôi phải mượn sách từ đầu mỗi năm học.
Hiện nay tình hình xã hội đã khác nhưng việc áp dụng mô hình này vẫn cho thấy tính hợp lý của nó.
Về mặt kinh tế, chi phí mua SGK mỗi năm tuy không phải là quá lớn đối với một số gia đình nhưng lại là gánh nặng đáng kể với những hộ có thu nhập thấp, đặc biệt ở vùng nông thôn, miền núi. Khi SGK được cung cấp miễn phí thông qua thư viện, phụ huynh sẽ giảm bớt áp lực đầu năm học, từ đó có điều kiện đầu tư tốt hơn cho các nhu cầu học tập khác của con em.
Về mặt xã hội, chính sách này góp phần tăng cường công bằng trong giáo dục. Khi mọi học sinh đều được tiếp cận SGK, khoảng cách về điều kiện học tập giữa các vùng miền sẽ được thu hẹp. Đặc biệt, việc đưa sách chữ nổi Braille vào hệ thống cho thấy sự quan tâm đến học sinh khuyết tật, một điểm rất đáng ghi nhận về tính nhân văn.
Không chỉ vậy, mô hình thư viện dùng chung còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc, giúp hình thành ở học sinh ý thức giữ gìn tài sản chung, biết trân trọng sách vở và sử dụng có trách nhiệm. Thay vì coi SGK là vật sở hữu cá nhân có thể viết vẽ tùy ý, học sinh sẽ phải thay đổi thói quen giữ gìn. Từ đó hướng tới cách học khoa học hơn là ghi chép ra vở, tóm tắt, hệ thống hóa kiến thức.
Ngoài ra, việc Nhà nước chủ động đầu tư và quản lý SGK cũng giúp ổn định thị trường sách, hạn chế tình trạng giá cả biến động hoặc bị chi phối bởi nhiều yếu tố ngoài chuyên môn. Nếu thực hiện tốt, đây sẽ là bước tiến quan trọng, đưa SGK trở thành một dạng "tài sản công" phục vụ lâu dài cho xã hội.
Một lợi thế dễ thấy để thực hiện kế hoạch này là từ năm học sau 2026-2027, cả nước thực hiện thống nhất một bộ sách giáo khoa. Điều này giúp các trường dễ dàng thực hiện.
Dù mang nhiều ý nghĩa tích cực, đề xuất này vẫn cần được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với thực tế.
Chẳng hạn, không nhất thiết áp dụng miễn phí đại trà cho tất cả học sinh. Có thể cân nhắc kết hợp 2 hình thức là miễn phí hoàn toàn đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn và cho phép phụ huynh có điều kiện tự nguyện mua SGK nếu muốn con em sử dụng sách riêng. Cách làm này vừa đảm bảo công bằng, vừa tránh lãng phí ngân sách, đồng thời đáp ứng nhu cầu đa dạng của người học.
Cần xây dựng cơ chế bảo quản và sử dụng sách rõ ràng cho thư viện nhà trường khi để học sinh mượn sách. Nên quy định cụ thể như không được viết, vẽ vào SGK; phải bọc sách, giữ gìn cẩn thận. Cuối năm có kiểm tra, đánh giá tình trạng sách khi trả. Có thể áp dụng hình thức ký cam kết hoặc đặt cọc tượng trưng, nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm. Đồng thời, cần có quy định xử lý hợp lý trong trường hợp làm hư hỏng hoặc thất lạc.
Hệ thống thư viện trường học cần được đầu tư đồng bộ. Không chỉ dừng ở việc cấp phát sách, mà còn phải có các phần mềm quản lý mượn và trả. Bố trí thêm nhân sự phụ trách. Kho lưu trữ sách phải đảm bảo điều kiện bảo quản tốt. Nếu không mô hình thư viện rất dễ rơi vào tình trạng quá tải, kém hiệu quả.
Cần kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng sách tham khảo và tài liệu bổ trợ. Thực tế hiện nay cho thấy dù SGK có thể được miễn phí, nhưng nếu học sinh vẫn bị "khuyến khích" mua thêm nhiều loại sách khác thì gánh nặng chi phí vẫn không giảm. Do đó, ngành giáo dục cần có hướng dẫn rõ ràng, tránh tình trạng lạm dụng.
Cuối cùng, nên đẩy mạnh ứng dụng SGK điện tử song song với sách in. Đây là xu hướng tất yếu, vừa tiết kiệm chi phí lâu dài vừa phù hợp với chuyển đổi số trong giáo dục.
