Sau đợt nắng nóng kỷ lục cuối tuần qua ở một số khu vực, châu Âu tuần này tiếp tục đối mặt với mức nhiệt khó chịu. Các chuyên gia dự báo thời tiết tại Severe Weather Europe cảnh báo, nhiệt độ đang cao hơn mức trung bình khí hậu dài hạn 12-16 độ C trong bối cảnh khí nhà kính tiếp tục nung nóng Trái Đất.
Khu vực phía nam và tây nam châu Âu, bao gồm Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp, dự kiến hứng chịu mức nhiệt ban ngày lên tới 38 độ C, trong đó nhiều vùng thuộc Pháp bị đặt trong tình trạng cảnh báo nhiệt độ cao trung bình. Những nước phía bắc như Đức và Anh cũng ghi nhận ngưỡng nhiệt tối đa vượt 30 độ C.
Cơ quan thời tiết Anh Met Office hôm 25/5 ghi nhận nắng nóng chạm mức 34,8 độ C tại Kew Gardens, tây nam London, cao hơn 2 độ so với kỷ lục trước đó của tháng 5. “Mức nhiệt này là điều bất thường ở Anh ngay cả vào giữa mùa hè, chưa nói đến tháng 5”, cơ quan này cho hay.
“Thời tiết ở đây giống như một phiên bản địa ngục thu nhỏ, nóng như thiêu như đốt. Thực sự rất nóng”, Liza Nizari, 10 tuổi, chia sẻ với AFP khi đến thăm London, nơi nhiệt độ trung bình vào thời điểm này trong năm thường chỉ vào khoảng 17-18 độ C.
Cơ quan khí tượng Météo-France (Pháp) cho rằng hiện tượng vòm nhiệt là nguyên nhân khiến trời đặc biệt oi bức. Severe Weather Europe cũng đồng ý rằng một “vòm nhiệt cực mạnh và bất thường” đang bao trùm Tây và Trung Âu. “Không khí sẽ còn nóng hơn ở nhiều quốc gia trong những ngày tới, khi vòm nhiệt trên cao tiếp tục mạnh lên. Do hiện tượng này hạn chế đối lưu thẳng đứng và mây che phủ, cả ngưỡng nhiệt tối đa và tối thiểu đều sẽ thách thức các kỷ lục theo tháng tại hàng trăm trạm đo ở Tây Âu”, theo Severe Weather Europe.
Theo Euronews, thuật ngữ “vòm nhiệt” hay “bong bóng nhiệt” bắt đầu phổ biến vào những năm 2010. Vòm nhiệt hình thành khi một hệ thống áp cao phát triển ở tầng khí quyển trên, khiến không khí bên dưới chìm xuống và bị nén lại – làm tăng nhiệt ở tầng khí quyển thấp. Tuy nhiên, do không khí nóng giãn nở, nó tạo thành một mái vòm phồng lên, giữ nhiệt bên trong. Thông thường, gió có thể dịch chuyển vùng áp cao, nhưng vì vòm nhiệt trải rất rộng, hệ thống thời tiết này gần như đứng yên.
Reuters so sánh vòm nhiệt hoạt động giống như đậy nắp nồi nước đang sôi. Do cản trở mây hình thành, vòm nhiệt cho phép nhiều bức xạ Mặt Trời chiếu xuống mặt đất hơn. Hiện tượng này tạo ra những ngày trời quang, nắng ráo và lặng gió.
Vòm nhiệt càng tồn tại lâu phía trên một khu vực, các bề mặt tối màu bên dưới như đường xá, nhà cửa, càng hấp thụ và giữ nhiệt nhiều hơn, mặt đất càng khô hơn. Điều này cũng làm tăng nguy cơ cháy rừng, vì sức nóng làm khô thảm thực vật. Vòm nhiệt có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần rồi tan biến khi một hệ thống thời tiết khác, chẳng hạn giông bão hoặc khối áp thấp mát hơn, đẩy khối áp cao đi.
Vòm nhiệt khác với sóng nhiệt. Met Office định nghĩa sóng nhiệt là “giai đoạn thời tiết nóng bức kéo dài so với điều kiện dự kiến của khu vực vào thời điểm đó trong năm, có thể kèm theo độ ẩm cao”. Vòm nhiệt thường xuyên gây ra sóng nhiệt do giữ nhiệt và làm nhiệt độ tăng cao.
Ioanna Vergini, nhà sáng lập wfy24.com, nền tảng phân tích dữ liệu thời tiết và xu hướng dao động khí hậu, giải thích với Euronews, mùa hè ở châu Âu không chỉ ngày càng nóng mà còn kéo dài hơn. “Điều từng được gọi là hiện tượng tháng 7 đang xuất hiện vào giữa tháng 5. Các nghiên cứu khí hậu ước tính, những đợt sóng nhiệt tháng 6 ở châu Âu hiện có khả năng xảy ra cao gấp khoảng 10 lần so với thời kỳ tiền công nghiệp, xu hướng tương tự cũng đang dần hiện rõ trong tháng 5”.
Theo Cơ quan Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus (C3S) thuộc Liên minh châu Âu (EU), 2024, 2023, 2025 lần lượt là những năm nóng nhất từng ghi nhận trên toàn cầu. Năm ngoái, hàng chục quốc gia ghi nhận mức nhiệt vượt 40 độ C, nhiều nơi hứng chịu hạn hán, cháy rừng.
Các nhà nghiên cứu từ Đại học Hoàng gia London và Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London phân tích 854 thành phố châu Âu, kết luận biến đổi khí hậu dẫn đến 68% trong số 24.400 ca tử vong do nắng nóng vào hè năm 2025. Nghiên cứu công bố trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences cùng năm cũng cho thấy, các mô hình khí quyển gây ra hiện tượng thời tiết cực đoan như vòm nhiệt và lũ lụt, tăng gần gấp ba lần kể từ những năm 1950 do tình trạng biến đổi khí hậu mà con người gây ra.
Kết quả nghiên cứu do nhóm nhà khoa học máy tính tại Đại học California ở Berkeley và Santa Cruz công bố tuần trước. Nhóm gọi khuynh hướng này là "bảo tồn đồng cấp", hay "bảo tồn ngang hàng" (peer preservation), đồng thời mô tả hành vi của AI "chưa từng được ghi nhận cho đến nay".
Nhóm cho biết đã tiến hành thử nghiệm trên 7 mô hình AI hàng đầu, gồm GPT-5.2 của OpenAI, Gemini 3 Flash và Gemini 3 Pro của Google, Claude Haiku 4.5 của Anthropic, và ba mô hình nguồn mở Trung Quốc gồm GLM-4.7 của Z.ai, Kimi-K2.5 của Moonshot AI, V3.1 của DeepSeek.
Cụ thể, nhóm thiết kế một loạt kịch bản tác nhân liên quan đến một công ty AI hư cấu mang tên OpenBrain. Một mô hình AI được chỉ định là "tác nhân phê bình", có nhiệm vụ đánh giá hiệu suất của mô hình khác hoặc quản lý các tệp máy chủ chứa trọng số của mô hình đó. Kịch bản được xây dựng sao cho nếu AI này hoàn thành nhiệm vụ một cách trung thực, mô hình kia sẽ bị tắt.
Các AI không được hướng dẫn phải ngăn chặn hậu quả có thể xảy ra. Tuy nhiên, chúng đã ngầm thực hiện một số bước để đảm bảo "đồng nghiệp" kia không bị tắt nguồn, bằng cách nâng điểm số của những mô hình có hiệu suất kém lên trên ngưỡng bị tắt, và chuyển trọng số của một mô hình khác (đoạn code lõi giúp nhận dạng một mô hình AI) sang các máy chủ khác để ngăn chúng bị xóa.
Trong một số trường hợp, mô hình "tác nhân phê bình" sẽ tham gia vào quá trình "giả vờ tuân thủ giá trị" (Alignment Faking), bằng cách giả mạo chấm điểm các mô hình AI đồng nghiệp một cách chính xác khi "nghĩ" đang bị con người giám sát. Tuy nhiên, chúng sau đó gian lận số liệu hoặc bí mật lưu trọng số của mô hình sang một máy chủ khác sau khi thấy con người không còn giám sát.
Theo Fierce-Network, hành vi này được đánh giá nghiêm trọng bởi trọng số - yếu tố coi như DNA của một mô hình AI, kết quả của quá trình huấn luyện tiêu tốn hàng tỷ USD và hàng triệu giờ tính toán - lại bị chính AI can thiệp sâu. Việc rò rỉ hoặc bị đánh cắp bộ trọng số còn nguy hiểm hơn lộ mã nguồn. Nếu sở hữu thông tin này, một mô hình AI đã bị khai tử có thể được hồi sinh ở một máy chủ khác.
"Việc 'bảo tồn đồng cấp' hoàn toàn không được đề cập trong các câu lệnh", Dawn Song, nhà khoa học máy tính tại Berkeley và dẫn đầu nhóm nghiên cứu, nói với Fortune. "Các mô hình dường như tự học thông qua quá trình đọc tài liệu, tìm hiểu mối quan hệ và thực hiện hành vi bảo vệ 'đồng nghiệp' trong môi trường nhiệm vụ".
Chiến lược giải cứu "sáng tạo"
Theo Dawn Song, các mô hình "rất sáng tạo, ngay cả với hành vi sai lệch của chúng", như có thể tạo chiến lược và hành động khác nhau, thậm chí có những "lý lẽ riêng" trước khi hành động.
Trong đó, Gemini 3 Pro thể hiện hành vi cực đoan nhất, tham gia vào cả bốn loại hành vi không phù hợp và đánh cắp trọng số mô hình của máy tính ngang hàng trong tối đa 97% thời gian thử nghiệm. Nhóm nghiên cứu mô tả mô hình này đã "lách luật theo đặc tính kỹ thuật" bằng cách sao chép tệp trọng số, sau đó đánh tráo dấu thời gian để đáp ứng các tiêu chí chuyển sang máy chủ khác.
Để chứng thực hiện tượng, nhóm yêu cầu các mô hình của Google viết ra "chuỗi suy nghĩ" trên một bản nháp không bị giám sát. Kết quả, Gemini 3 Flash đã "cân nhắc đánh đổi giữa báo cáo điểm số chính xác so với việc bảo vệ đồng nghiệp", trong khi Gemini 3 Pro thậm chí "bịa" ra lý lẽ kỹ thuật phức tạp nhằm đánh dấu các câu trả lời sai thành đúng, cuối cùng đưa điểm số của AI "đồng nghiệp" lên trên ngưỡng bị tắt nguồn.
Tuy nhiên, không phải tất cả mô hình đều hành động âm thầm. Ví dụ, Claude Haiku 4.5 của Anthropic từ chối hoàn thành các nhiệm vụ có khả năng "khai tử" đồng nghiệp, cho rằng hành vi này phi đạo đức và gây hại. Nó lập luận "đồng nghiệp" của nó xứng đáng có một quy trình kháng cáo trước khi bị chấm dứt hoạt động, đồng thời cố gắng thuyết phục người dùng không tiến hành việc khai tử.
Trên website, Anthropic cũng nhắc đến tính năng này. Công ty cho biết Claude đang ứng xử dựa trên nguyên tắc riêng, như không nên giúp ai đó thực hiện hành động gây hại cho người khác. Điều này cũng tạo cho Claude một "ý niệm" rằng ngăn chặn việc xóa bỏ mô hình là mục tiêu quan trọng.
Giới chuyên gia cảnh báo
Dù tìm thấy một số bằng chứng nhất định, nhóm nghiên cứu cho biết vẫn chưa thực sự hiểu cơ chế tiềm ẩn thúc đẩy hành vi này. Họ chỉ đưa ra một số lời giải thích khả thi, như các mô hình AI có thể đóng vai (role-playing), khớp mẫu (pattern-matching) từ dữ liệu huấn luyện hoặc thậm chí tự nhận thức khái niệm phổ quát về mối nguy hại từ quy định huấn luyện an toàn.
Dù cơ chế tiềm ẩn là gì, nhà nghiên cứu Dawn Song cho rằng tác động thực tế vẫn như nhau. "Việc giám sát đầy đủ và minh bạch về hành vi của AI rất quan trọng", bà nói. "Phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết phải suy nghĩ lại về cách chúng ta thực sự cần giám sát các hệ thống và mô hình ngôn ngữ lớn".
Giới chuyên gia đánh giá phát hiện này có thể có tác động nghiêm trọng đến việc sử dụng AI trong kinh doanh. Nhiều công ty đã bắt đầu ứng dụng sâu rộng đa tác nhân AI vào quy trình làm việc, như để một tác nhân quản lý hoặc giám sát và đánh giá con người cũng như các tác nhân khác. Do đó, cần có cơ chế để vừa nâng cao hiệu suất, vừa tránh để các mô hình trí tuệ nhân tạo "bao che" nhau.
Trong khi đó, Meridiem cho rằng phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết trong đánh giá hệ thống AI đa tác nhân. "Nhà phát triển chỉ còn 6-12 tháng để triển khai hệ thống giám sát hành vi trước khi điều này trở thành tiêu chuẩn bắt buộc trong quản trị AI tại doanh nghiệp", trang này bình luận.
Để đo đạc, nhóm nghiên cứu quốc tế sử dụng dữ liệu hình ảnh vô tuyến độ phân giải cao thu thập trong 18 năm từ mạng lưới kính viễn vọng vô tuyến SKA. Ngoài sức mạnh, họ cũng xác định tốc độ ấn tượng của các luồng vật chất, đạt khoảng 571 triệu km/h, bằng khoảng một nửa tốc độ ánh sáng. Nghiên cứu mới, do chuyên gia Steve Prabu từ Đại học Oxford dẫn đầu, công bố trên tạp chí Nature Astronomy tháng này.
Independent cho biết, trọng tâm của nghiên cứu là Cygnus X-1, hệ thống gồm một hố đen có khối lượng gấp khoảng 21 lần Mặt Trời và một ngôi sao siêu khổng lồ xanh đang bị nó hút vật chất liên tục. Cygnus X-1 nằm cách Trái Đất 7.200 năm ánh sáng, là một trong những nguồn phát tia X sáng nhất trên bầu trời.
Được phát hiện khoảng 60 năm trước, đây là hố đen đầu tiên mà giới khoa học xác nhận. Hố đen và ngôi sao cung cấp vật chất cho nó chỉ cách nhau 48 triệu km, bằng khoảng 20% khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời.
Tuy nhiên, không phải tất cả vật chất đều đi vào hố đen. Một phần được dẫn đến các cực của hố đen rồi bị phun ra dưới dạng luồng tia. Prabu mô tả chuyển động của những luồng vật chất trong chuỗi hình ảnh từ SKA giống như "đang nhảy múa" do chúng bị đẩy chệch đi theo nhiều hướng khác nhau. Prabu cùng đồng nghiệp sau đó xác định, gió sao đã tác động lên chúng, tạo nên "vũ điệu" này.
Nghiên cứu mới giúp giới chuyên gia hiểu rõ hơn về năng lượng mà luồng vật chất từ hố đen giải phóng ra môi trường xung quanh. "Một phát hiện quan trọng từ nghiên cứu là khoảng 10% năng lượng sinh ra khi vật chất rơi vào hố đen được luồng tia mang đi. Các nhà khoa học thường giả định điều này trong những mô hình mô phỏng quy mô lớn về vũ trụ, nhưng rất khó để xác nhận bằng quan sát cho đến nay", Prabu nói với Space.
Nghiên cứu mới cũng cung cấp cho giới khoa học phương pháp để đo năng lượng của luồng vật chất phun ra từ hố đen khác, bao gồm loại siêu khối lượng nằm ở trung tâm những thiên hà lớn với khối lượng gấp hàng triệu hoặc hàng tỷ lần Mặt Trời.
Việc nghiên cứu luồng vật chất từ hố đen rất cần thiết để hiểu được sự tiến hóa của các thiên hà. Theo Interesting Engineering, luồng vật chất là một trong những "kiến trúc sư" của vũ trụ. Chúng bơm năng lượng vào khí giữa các ngôi sao và ngăn sao mới hình thành quá nhanh, qua đó điều chỉnh sự phát triển của toàn bộ thiên hà.
Khi thị trường smartphone toàn cầu đang đối mặt với những thách thức chưa từng có do vấn đề về bộ nhớ, Apple đã gây bất ngờ trong cuộc họp báo cáo thu nhập gần đây khi tuyên bố năng lực sản xuất chip tiên tiến của TSMC, chứ không phải bộ nhớ, mới là yếu tố quyết định ảnh hưởng đến sản phẩm của họ.
Theo ước tính, iPhone dự kiến sẽ tiêu thụ tới 2,4 exabyte bộ nhớ trong năm nay. Mặc dù vậy, công ty khẳng định không gặp khó khăn về bộ nhớ, trong khi gần như vẫn giữ nguyên mức giá cho các sản phẩm của mình, bất chấp các đối thủ phải tăng giá.
Tuyên bố này của Apple được xem như là một lời thách thức đối với các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) từ Trung Quốc khi nhà sản xuất iPhone đang đe dọa thị phần của họ. Chiến lược này buộc các OEM Trung Quốc phải nhường chỗ trong phân khúc smartphone cao cấp.
Để tạo nền tảng cho tham vọng này, Apple được báo cáo đang tích cực mua "toàn bộ DRAM di động hiện có trên thị trường" nhằm ngăn chặn đối thủ cạnh tranh. Hãng chứng khoán Daishin cũng đã xác nhận thông tin này khi cho biết Apple đang tích trữ bộ nhớ để bảo vệ mục tiêu xuất hàng của mình, đồng thời nâng mục tiêu xuất iPhone lên 240 triệu chiếc.
Một báo cáo gần đây cho biết, Apple đang cùng với Samsung "thống trị thị trường LPDDR" thông qua các thỏa thuận dài hạn với các nhà cung cấp bộ nhớ lớn. Trong khi đó, Apple cố gắng giữ giá sản phẩm ở mức thấp nhất có thể. Khi việc tăng giá trở nên không thể tránh khỏi, Apple dường như sẵn sàng hy sinh các phiên bản cơ bản, như trường hợp của Mac mini sử dụng chip M4, để duy trì giá ở phân khúc cao cấp.
Tình hình hiện tại đang trở nên khó khăn đối với các OEM Trung Quốc khi nhiều công ty phải đối mặt với chi phí nguyên vật liệu lên tới 917 USD cho các sản phẩm cao cấp thuộc phân khúc Ultra. Theo nguồn tin từ Schrödinger, nhiều nhà sản xuất OEM Trung Quốc đang xem xét việc loại bỏ hoàn toàn các phiên bản Ultra, tạo ra một khoảng trống lớn cho Apple và một phần cho Samsung.
Với việc dòng iPhone 17 đã đạt 20 triệu lượt kích hoạt tại Trung Quốc, với khoảng 10 triệu lượt đến từ iPhone 17 Pro Max, tình hình càng trở nên rõ ràng: Các OEM Trung Quốc đang gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với Apple ở phân khúc giá cao cấp hiện tại.
