Từ nhỏ, dù bản thân là nữ, Thanh luôn cảm thấy mình là con trai. Năm 20 tuổi, sau nhiều lần đấu tranh với bản thân và dè dặt chia sẻ với bạn bè thân thiết, tìm hiểu thông tin nhiều nguồn, Thanh quyết định bước vào hành trình chuyển giới. Điều khiến người trẻ này mong chờ nhất không chỉ là giọng nói trầm hơn, cơ bắp săn chắc hay vài sợi ria mép lún phún, mà còn là ngày cơ thể không còn kinh nguyệt.
“Rụng dâu” – cách gọi vui trong cộng đồng chuyển giới nam về việc mất kinh nguyệt – với Thanh giống như một dấu mốc xác nhận cơ thể đang dần tiến gần hơn với hình ảnh bản thân luôn mong muốn.
Như nhiều người trong cộng đồng, Thanh dùng theo kinh nghiệm truyền miệng trên các hội nhóm. Một người quen giới thiệu loại testosterone “xách tay” từ Thái Lan, dặn cứ đều đặn tiêm một ml mỗi hai đến ba tuần. Thấy giọng bắt đầu trầm xuống, cơ thể săn hơn, kinh nguyệt biến mất, Thanh càng tin rằng dùng càng nhiều hormone thì hiệu quả càng nhanh nên tăng liều.
“Lúc đó em nghĩ cơ thể mình đang từ số 0 đi lên, tiêm bao nhiêu chắc cũng không sao”, Thanh kể với TS.BS Nguyễn Hồ Vĩnh Phước, khi tìm đến phòng khám dành riêng cho cộng đồng LGBT tại Bệnh viện Bình Dân. LGBT là các chữ cái viết tắt của Lesbian (đồng tính nữ), Gay (đồng tính nam), Bisexual (song tính luyến ái), Transgender (chuyển giới). Phòng khám duy trì hoạt động một buổi mỗi tuần, kể từ khi ra đời năm 2019 đến nay.
Vài tháng trước, cơ thể bắt đầu phát tín hiệu lạ. Sau thời gian dài không còn chu kỳ, Thanh bất ngờ thấy bụng âm ỉ đau rồi xuất hiện kinh nguyệt trở lại. Thanh gần như suy sụp, cứ nghĩ mình làm sai gì đó, lo cơ thể đang quay lại như cũ. Không dám chia sẻ với gia đình, Thanh lên mạng hỏi các hội nhóm, thử tăng liều hormone nhưng tình trạng không cải thiện, cuối cùng quyết định tìm đến bác sĩ.
Theo bác sĩ Phước, đây không phải trường hợp hiếm gặp. Phòng khám chuyên biệt cho cộng đồng LGBT tại bệnh viện nhiều năm qua tiếp nhận không ít người chuyển giới nam đến cầu cứu trong trạng thái lo lắng vì bất ngờ “rụng dâu” trở lại. Nhiều bạn mang tâm lý nôn nóng, nghĩ tiêm càng nhiều testosterone càng tốt, tiêm kéo dài vài năm mà không xét nghiệm hay kiểm tra y tế.
Thực tế, khi sử dụng testosterone liều cao trong thời gian dài, phần hormone dư thừa cơ thể không hấp thụ hết có thể chuyển hóa ngược thành estrogen – hormone nữ. Hệ quả là dù kết quả xét nghiệm cho thấy testosterone trong máu ở mức rất cao, người dùng vẫn có thể bất ngờ xuất hiện kinh nguyệt trở lại, đi ngược hoàn toàn mong muốn ban đầu.
Với Thanh, kết quả xét nghiệm còn cho thấy một chỉ số khác đáng lo hơn là dung tích hồng cầu (HCT) tăng cao bất thường. Sở dĩ xuất hiện điều này là do testosterone kích thích tủy xương sản sinh hồng cầu. Nếu lượng hồng cầu tăng quá mức, máu sẽ trở nên đặc hơn, làm tăng độ nhớt và khiến tim phải hoạt động vất vả để bơm máu đi khắp cơ thể.
Ở người chuyển giới nam dùng hormone kéo dài, chỉ số HCT nhiều trường hợp chạm ngưỡng báo động 50-52%, trong khi mức an toàn thường chỉ khoảng hơn 40%. Khi máu “đặc quánh”, nguy cơ tắc các mạch máu nhỏ và biến chứng tim mạch tăng lên. Ngoài ra, hormone chuyển hóa qua gan cũng có thể ảnh hưởng men gan, rối loạn chuyển hóa mỡ hoặc phát sinh một số bất thường khác nếu không theo dõi định kỳ.
Thanh thừa nhận trước đây gần như không biết những rủi ro này. “Em chỉ nghĩ dùng để mạnh mẽ hơn, để giống con trai hơn thôi”, người trẻ nói.
Hiện nay, nhiều người chuyển giới nam tại Việt Nam tiếp cận hormone thông qua nguồn xách tay từ nước ngoài, phổ biến là các loại được gọi tắt “Test C” (testosterone cypionate) hoặc “Test E” (testosterone enanthate). Do chưa có phác đồ kê đơn chính thức, không ít người tự trở thành “bác sĩ” của chính mình, nghe kinh nghiệm từ cộng đồng, tự tăng giảm liều, thậm chí tự đọc kết quả xét nghiệm để điều chỉnh thuốc.
Theo bác sĩ Phước, điều trị nội tiết cần được cá thể hóa vì mỗi người đáp ứng hormone khác nhau. Có người cần giãn khoảng cách tiêm từ hai tuần lên ba tuần, có người phải giảm liều từ 1 ml xuống nửa ml. Trường hợp HCT tăng quá ngưỡng báo động có thể phải tạm ngưng testosterone hoặc được khuyên hiến máu để giảm nguy cơ biến chứng.
Bác sĩ ví việc điều chỉnh nội tiết giống như điều trị bệnh mạn tính, phải liên tục theo dõi để thay đổi liều lượng phù hợp với từng giai đoạn cơ thể. Người sử dụng hormone nên tái khám và làm xét nghiệm mỗi ba tháng trong năm đầu tiên, sau đó duy trì khoảng 6 tháng một lần để phát hiện sớm các bất thường và điều chỉnh phác đồ kịp thời trên hành trình tìm lại chính mình.
Sau lần khám đầu tiên, Thanh bắt đầu đi xét nghiệm định kỳ thay vì chỉ nghe lời khuyên trên mạng. Kết quả là liều hormone được điều chỉnh lại và chu kỳ kinh nguyệt biến mất.
Ngày 7/7, đại diện Bệnh viện Thanh Nhàn cho biết bệnh nhân nhập viện khi những cơn đau đầu xuất hiện dày và kéo dài hơn. Những cơn đau này đã có từ nhiều tháng trước kèm triệu chứng chóng mặt nhưng mức độ không quá dữ dội, bệnh nhân không sốt, không yếu liệt hay méo miệng nên cho rằng là dấu hiệu của tiền đình hoặc làm việc quá sức.
Kết quả chụp cộng hưởng từ mạch máu não (MRA) cho thấy người bệnh có một túi phình động mạch cảnh trong bên phải, kích thước hơn 5 mm, nguy cơ cao vỡ. Đây là bệnh lý được ví như "quả bom nổ chậm" trong não bởi có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện kịp thời. Khi túi phình vỡ, người bệnh có nguy cơ bị xuất huyết não cấp, hôn mê, tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề chỉ trong thời gian rất ngắn.
Êkíp điều trị bằng kỹ thuật đặt stent đổi hướng dòng chảy (Flow Diverter). Đây là phương pháp can thiệp nội mạch giúp thay đổi hướng dòng máu đi qua túi phình, tạo điều kiện để túi phình dần được loại khỏi vòng tuần hoàn, giảm nguy cơ vỡ trong khi vẫn bảo tồn dòng máu nuôi não. Sau một ngày, người bệnh hoàn toàn tỉnh táo, vận động bình thường và không ghi nhận bất kỳ biến chứng thần kinh nào.
Bác sĩ Nguyễn Duy Thịnh, Trưởng Đơn nguyên Can thiệp mạch, Phó Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, người trực tiếp thực hiện ca can thiệp, cho biết điều đáng lo ngại của phình động mạch não là bệnh diễn tiến âm thầm. Không ít người mang bệnh trong nhiều năm nhưng không có triệu chứng điển hình. Một số trường hợp đau đầu kéo dài, chóng mặt hoặc mệt mỏi thoáng qua nên dễ bị bỏ qua. Khi túi phình vỡ, việc điều trị sẽ khó khăn hơn rất nhiều, nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh cũng tăng cao.
Hiện nay, chụp cộng hưởng từ mạch máu não (MRA) là phương pháp không xâm lấn, không sử dụng tia X và có giá trị cao trong phát hiện sớm phình động mạch não khi có chỉ định của bác sĩ.
Các chuyên gia khuyến cáo những người có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, hút thuốc lá, rối loạn mỡ máu, có tiền sử gia đình mắc bệnh lý mạch máu não hoặc thường xuyên đau đầu kéo dài không rõ nguyên nhân nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám, tư vấn và tầm soát khi cần thiết.
Ngày 4/6, đại diện Bệnh viện Nhân dân 115 TPHCM cho biết, hôm qua (3/6), các bác sĩ nơi này đã phối hợp cùng Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, Bệnh viện Trung ương Huế triển khai phẫu thuật hiến ghép mô tạng thành công từ người cho chết não.
Người hiến tạng là anh N.P.M.N. (32 tuổi), nhập viện sáng 2/6 với chẩn đoán xuất huyết não lượng lớn, không còn khả năng điều trị. Nén nỗi đau, gia đình bày tỏ nguyện vọng được hiến mô tạng của anh để cứu chữa cho những người bệnh khác.
Từ sự vào cuộc của Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, các chuyên gia của Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM và Bệnh viện Trung ương Huế đã khẩn trương phối hợp thực hiện đúng theo quy trình, quy định sau khi người bệnh được xác định chết não.
Ngay trong đêm, ê-kíp phẫu thuật của Bệnh viện Nhân dân 115 đã ghép thận thành công cho 2 người bệnh suy thận giai đoạn cuối. Trong khi đó, ê-kíp phẫu thuật của Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM đã ghép tim thành công cho 1 bệnh nhi được chẩn đoán bệnh cơ tim giãn nở giai đoạn cuối.
Tình trạng những bệnh nhân sau ghép hiện ổn định, đang tiếp tục được theo dõi và điều trị tích cực. Đây cũng là trường hợp ghép tạng từ người cho chết não thứ 4 được thực hiện thành công tại Bệnh viện Nhân dân 115.
"Quyết định hiến tặng mô tạng của người thân không chỉ cứu giúp được nhiều người mà còn lan tỏa thông điệp yêu thương, sẻ chia lòng nhân ái và trách nhiệm với cộng đồng. Thay mặt các bệnh viện và người được ghép tạng, chúng tôi xin tri ân người hiến và gia đình vì nghĩa cử cao đẹp này", phía Bệnh viện Nhân dân 115 chia sẻ.
Người nhà cho hay bé đang ngủ thì bị con rắn bò vào nhà cắn, 10 ngày trước. Sau đó, bé đau họng, sụp mí mắt rồi đau bụng, nôn nhiều, khó thở, tay chân không cử động được nên được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu.
Ngày 20/5, lãnh đạo Bệnh viện Nhi Thanh Hóa cho biết bệnh nhi lơ mơ, môi tím tái, suy hô hấp nặng, cơ lực toàn thân giảm nghiêm trọng, đồng tử giãn rộng, phản xạ ánh sáng kém. Các bác sĩ phát hiện mặt trong đùi trái của bé có hai vết thương nhỏ cách nhau khoảng 3 mm, nề đỏ.
Bệnh nhi được chẩn đoán viêm phổi, suy hô hấp độ 3, liệt cơ toàn thân do rắn cạp nia cắn, chưa xác định chính xác thời điểm bị rắn độc cắn. Các bác sĩ cho bé thở máy, hỗ trợ hô hấp, sử dụng thuốc điều trị đặc hiệu và xử lý các biến chứng.
Sau hơn một tuần điều trị tích cực, bệnh nhi đã tỉnh táo, cơ lực phục hồi tốt, tự thở được, cai máy thở thành công.
Mùa hè là thời điểm số ca bị rắn cắn gia tăng, đặc biệt tại khu vực gần sông nước, đồi núi hoặc nơi có nhiều cây cối, chuồng trại chăn nuôi. Nhiều trường hợp bị rắn cắn khi ngủ dưới nền nhà hoặc sinh hoạt gần cánh đồng.
Ở Việt Nam, các loài rắn độc thường gặp gồm rắn hổ mang, cạp nong, cạp nia và rắn lục. Mỗi loài có đặc điểm nọc độc khác nhau nhưng đều có thể gây nguy hiểm tính mạng nếu nạn nhân không được cấp cứu kịp thời.
Người bị rắn độc cắn thường có biểu hiện đau buốt tại chỗ, dấu răng rắn cắn sâu, sưng nề vùng bị cắn, kèm các triệu chứng toàn thân như sụp mí mắt, nhìn mờ, nói khó, nuốt sặc, liệt cơ, khó thở, thậm chí hôn mê.
Bác sĩ khuyến cáo người bị rắn cắn cần được theo dõi tại bệnh viện ít nhất 24 giờ. Huyết thanh kháng nọc rắn đạt hiệu quả tốt nhất trong 4 giờ đầu, song vẫn có tác dụng trong vòng 24 giờ sau khi bị cắn.
Nhiều người áp dụng mẹo dân gian hoặc tìm thầy lang chữa trị rắn cắn, đến khi bệnh nhân suy hô hấp, tím tái mới đưa đi cấp cứu. Đây là sai lầm rất nguy hiểm, bác sĩ khuyến cáo.
Bác sĩ cũng lưu ý không tự ý rạch vết thương, hút nọc độc hay buộc garo quá chặt vùng bị cắn. Người bị rắn độc cắn cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.
