Mất ngủ ở giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh không chỉ là sự thiếu hụt nội tiết tố mà còn là dấu hiệu của sự mất cân bằng tạng phủ, theo y học cổ truyền. Việc nhận diện đúng thể bệnh để có phác đồ điều trị riêng biệt chính là “chìa khóa” giúp phụ nữ tìm lại giấc ngủ tự nhiên mà không quá lệ thuộc vào thuốc.
Theo Th.S – bác sĩ Nguyễn Văn Hùng (Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng), trong thực hành lâm sàng, mất ngủ ở phụ nữ tiền mãn kinh có thể gặp nhiều thể bệnh khác nhau. Trong đó, thể âm hư hỏa vượng và tâm tỳ lưỡng hư là hai thể thường gặp nhất.
Bệnh nhân T.T.H (48 tuổi, ở TP.Đà Nẵng) đến Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng khám trong tình trạng mất ngủ suốt hơn 6 tháng. “Cứ đêm đến là người nóng bừng từ ngực lên mặt, mồ hôi vã ra dù phòng đang bật máy lạnh. Đầu óc bồn chồn, rất khó vào giấc, nếu ngủ được cũng hay mộng mị”, bệnh nhân T.T.H kể. Bác sĩ Hùng giải thích đây là biểu hiện của thể âm hư hỏa vượng sinh nóng nảy và bứt rứt, gây nhiễu loạn tâm thần dẫn đến khó ngủ.
Trong khi đó, bệnh nhân T.V.A (55 tuổi, ngụ TP.Đà Nẵng) lại mất ngủ do rối loạn trong suy nghĩ. “Tôi không thấy nóng người, nhưng cứ đặt lưng xuống là lo việc nhà cửa, con cái, cứ thi nhau kéo đến. Giấc ngủ rất nông, chỉ cần tiếng động nhỏ là tỉnh giấc và thức luôn tới sáng không thể ngủ lại. Ăn uống cũng kém đi và hay quên”, bệnh nhân T.V.A nói. Theo y học cổ truyền, đó là do huyết không nuôi dưỡng được tâm, tỳ khí suy yếu khiến thần chí không yên, gọi là thể tâm tỳ lưỡng hư gây suy nhược và trằn trọc.
Bác sĩ Hùng cho biết: “Ngoài phác đồ cá thể hóa, có thể phối hợp hào châm, cứu ngải hoặc các phương pháp ngâm chân, xoa bóp bấm huyệt theo y học cổ truyền tùy vào cơ địa”.
Theo tư vấn của các bác sĩ y học cổ truyền, để việc điều trị đạt hiệu quả cao nhất, phụ nữ tuổi trung niên cần thiết lập thói quen dưỡng sinh khoa học. Trước khi ngủ 30 phút, ngâm chân với nước gừng hoặc muối sinh lý sẽ giúp thư giãn hệ thần kinh, lưu thông khí huyết, tăng cảm giác dễ chịu và hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ sâu. Chế độ ăn an thần cũng được lưu ý, ưu tiên thực phẩm bổ huyết, thanh tâm như hạt sen, đậu đen, mè đen, long nhãn. Tránh cà phê, trà đậm sau 16 giờ.
Tăng cường vận động nhẹ với yoga, thiền thở hoặc đi bộ chậm, giúp điều hòa nội tiết, tốt hơn các bài tập cường độ cao. Đặc biệt, liệu pháp hít thở với các bài tập thở bụng trong 10 phút trước khi ngủ sẽ giúp cắt đứt dòng suy nghĩ và đi vào giấc ngủ nhẹ nhàng.
“Việc kết hợp điều trị chuyên khoa y học cổ truyền và thay đổi lối sống sẽ giúp phụ nữ đi qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng, giữ gìn được sức khỏe và sắc đẹp lâu dài”, bác sĩ Nguyễn Văn Hùng chia sẻ.
Loại trà này được biết đến với tác dụng làm dịu hệ thần kinh, giúp cơ thể thư giãn, sử dụng thường xuyên có thể cải thiện giấc ngủ theo thời gian. Trà hoa cúc còn chứa các hợp chất phenolic và flavonoid apigenin, có khả năng liên kết với các thụ thể trong não, tạo hiệu ứng an thần nhẹ và thúc đẩy giấc ngủ ngon.
Trà hoa cúc
Loại trà này được biết đến với tác dụng làm dịu hệ thần kinh, giúp cơ thể thư giãn, sử dụng thường xuyên có thể cải thiện giấc ngủ theo thời gian. Trà hoa cúc còn chứa các hợp chất phenolic và flavonoid apigenin, có khả năng liên kết với các thụ thể trong não, tạo hiệu ứng an thần nhẹ và thúc đẩy giấc ngủ ngon.
Sinh tố chuối
Xay một quả chuối đông lạnh với một cốc sữa hạnh nhân và một muỗng canh bơ hạnh nhân để tạo thành thức uống buổi tối giàu magie, giúp cơ thể thư giãn. Ngoài magie, chuối còn chứa kali, hỗ trợ làm dịu cơ bắp.
Sinh tố chuối
Xay một quả chuối đông lạnh với một cốc sữa hạnh nhân và một muỗng canh bơ hạnh nhân để tạo thành thức uống buổi tối giàu magie, giúp cơ thể thư giãn. Ngoài magie, chuối còn chứa kali, hỗ trợ làm dịu cơ bắp.
Nước dừa
Magie và kali trong nước dừa có thể làm dịu hệ thần kinh, nhờ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ. Nước dừa còn hỗ trợ bù nước, góp phần giúp cơ thể nghỉ ngơi tốt hơn. Tuy nhiên, nên uống với lượng vừa phải để tránh tiểu đêm.
Nước dừa
Magie và kali trong nước dừa có thể làm dịu hệ thần kinh, nhờ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ. Nước dừa còn hỗ trợ bù nước, góp phần giúp cơ thể nghỉ ngơi tốt hơn. Tuy nhiên, nên uống với lượng vừa phải để tránh tiểu đêm.
Trà bạc hà
Trà bạc hà hỗ trợ giấc ngủ nhờ không chứa caffeine và có menthol - một chất giúp thư giãn cơ tự nhiên. Nó còn góp phần làm dịu hệ tiêu hóa, giảm khó chịu đường ruột, nhờ đó bạn dễ ngủ nhanh hơn.
Trà bạc hà
Trà bạc hà hỗ trợ giấc ngủ nhờ không chứa caffeine và có menthol - một chất giúp thư giãn cơ tự nhiên. Nó còn góp phần làm dịu hệ tiêu hóa, giảm khó chịu đường ruột, nhờ đó bạn dễ ngủ nhanh hơn.
Sữa ấm
Sữa ấm rất giàu loại axit amin gọi là tryptophan. Khi được hấp thụ, tryptophan sẽ chuyển hóa thành melatonin - hormone giúp điều hòa giấc ngủ. Uống một cốc sữa ấm khoảng 30-60 phút trước khi đi ngủ để cơ thể có thời gian thư giãn.
Sữa ấm
Sữa ấm rất giàu loại axit amin gọi là tryptophan. Khi được hấp thụ, tryptophan sẽ chuyển hóa thành melatonin - hormone giúp điều hòa giấc ngủ. Uống một cốc sữa ấm khoảng 30-60 phút trước khi đi ngủ để cơ thể có thời gian thư giãn.
Bảo Bảo (Theo Times of India)Ảnh: Bảo Bảo, Bùi Thủy, AI
Lão hóa là quá trình tự nhiên của cơ thể. Tuy nhiên, nhiều thói quen hàng ngày có thể khiến các dấu hiệu tuổi tác như nếp nhăn, da chảy xệ, suy giảm sức khỏe tổng thể... xuất hiện sớm hơn.
Thường xuyên thiếu ngủ
Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi và tái tạo của cơ thể. Theo Healthline, ngủ không đủ giấc có liên quan đến tình trạng da xỉn màu, quầng thâm và các dấu hiệu lão hóa xuất hiện sớm hơn. Theo Times of India, thói quen uống cà phê quá muộn trong ngày có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ ở một số người, khiến cơ thể không có đủ thời gian để phục hồi.
Thiếu ngủ kéo dài còn làm tăng nồng độ hormone cortisol, ảnh hưởng đến quá trình sản sinh collagen. Sự suy giảm collagen theo thời gian có thể khiến da mất độ đàn hồi, dễ hình thành nếp nhăn và chảy xệ. Người trưởng thành nên ngủ 7-9 giờ mỗi đêm để duy trì sức khỏe và hỗ trợ làm chậm quá trình lão hóa.
Ăn nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn
Chế độ ăn uống cũng ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ lão hóa của cơ thể. Tiêu thụ quá nhiều đường có thể thúc đẩy quá trình glycation - phản ứng khiến các phân tử đường liên kết với protein như collagen và elastin. Điều này làm các sợi collagen trở nên cứng, kém đàn hồi hơn, từ đó khiến da dễ xuất hiện nếp nhăn.
Ngoài ra, thực phẩm siêu chế biến thường chứa nhiều đường bổ sung, chất béo không lành mạnh và natri. Chế độ ăn giàu thực phẩm nguyên cám, rau xanh, trái cây và chất xơ có liên quan đến tốc độ lão hóa sinh học chậm hơn, theo Verywell Health.
Không bảo vệ da
Theo Medical News Today, tiếp xúc thường xuyên với tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời mà không có biện pháp bảo vệ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây lão hóa da sớm. Tia UV có thể phá hủy collagen và elastin - hai thành phần quan trọng giúp da săn chắc và đàn hồi. Theo thời gian, da có thể xuất hiện nếp nhăn, đốm sắc tố, tình trạng khô ráp, chảy xệ.
Các chuyên gia khuyến cáo nên sử dụng kem chống nắng phổ rộng mỗi ngày, kể cả khi trời nhiều mây, đồng thời đội mũ rộng vành và đeo kính râm khi hoạt động ngoài trời.
Hút thuốc lá
Hút thuốc không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư mà còn thúc đẩy quá trình lão hóa. Các hóa chất trong khói thuốc làm giảm lưu lượng máu đến da, khiến da nhận được ít oxy và dưỡng chất hơn. Hút thuốc cũng làm tăng stress oxy hóa, đẩy nhanh quá trình phá hủy collagen, elastin.
Người hút thuốc thường xuất hiện nếp nhăn sâu quanh mắt, miệng và có làn da kém săn chắc hơn so với người không hút thuốc.
Căng thẳng kéo dài
Stress không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động đến sức khỏe làn da và cơ thể. Căng thẳng mạn tính có thể làm tăng các phản ứng viêm, stress oxy hóa trong cơ thể. Đây là những yếu tố liên quan đến nhiều bệnh mạn tính cũng như quá trình lão hóa.
Căng thẳng kéo dài cũng thường đi kèm với mất ngủ, ăn uống thiếu lành mạnh hoặc giảm vận động, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tổng thể. Các chuyên gia khuyến khích duy trì hoạt động thể chất, thiền, yoga hoặc dành thời gian cho các hoạt động thư giãn để kiểm soát căng thẳng hiệu quả hơn.
Theo Times of India, tổn thương ở các động mạch cổ - rách động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống làm tắc nghẽn nguồn cung cấp máu lên não rất nhanh, dễ gây đột quỵ. Chấn thương do tai nạn, động tác xoay người mạnh khi tập yoga, thậm chí cơn ho dữ dội cũng có thể làm tổn thương thành mạch máu, hình thành cục máu đông gây tắc nghẽn dòng chảy. Người bệnh thường xuất hiện cơn đau đầu dữ dội, đau cổ, sau đó vài giờ sẽ yếu cơ, mờ mắt.
Vấn đề về tim
Lỗ thông liên nhĩ (PFO) là một lỗ hổng trong tim cho phép cục máu đông di chuyển từ tĩnh mạch đến động mạch não tăng nguy cơ đột quỵ. Nhiều người khi chạy bộ hoặc làm việc bỏ qua cảm giác tim đập nhanh, chỉ phát hiện lỗ thông khi khám sức khỏe định kỳ.
Lượng đường trong máu cao trong thời gian dài
Theo Eatingwell, lượng đường trong máu cao liên tục gây hại cho toàn bộ cơ thể, bao gồm cả não bộ. Tình trạng khiến các động mạch trở nên cứng, kém đàn hồi hơn, làm giảm lưu lượng máu hoặc dẫn đến tắc nghẽn, tăng nguy cơ đột quỵ.
Mối liên hệ giữa bệnh tiểu đường và đột quỵ bắt nguồn từ cách cơ thể xử lý đường huyết (glucose) để tạo năng lượng, theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ. Bệnh tiểu đường không được kiểm soát, dẫn đến lượng đường trong máu luôn ở mức cao, tác động tiêu cực đến mạch máu theo thời gian. Tổn thương này dẫn đến sự hình thành các mảng bám chất béo hoặc cục máu đông, gây tắc nghẽn dòng máu lên não, thiếu oxy, dẫn đến đột quỵ.
Nếu bạn bị tiểu đường hoặc có nguy cơ mắc bệnh, hãy kiểm tra mức đường huyết theo khuyến cáo của bác sĩ. Đồng thời, giảm tiêu thụ đồ uống có đường, món tráng miệng, đồ ăn vặt chế biến sẵn.
Tăng huyết áp
Huyết áp cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ. Theo thời gian, tình trạng này làm tổn thương, suy yếu thành mạch máu, khiến chúng dễ bị tắc nghẽn hoặc vỡ, dẫn đến đột quỵ do thiếu máu cục bộ hoặc xuất huyết. Nếu huyết áp của bạn thường xuyên ở mức 130/80 hoặc cao hơn, hãy thảo luận với bác sĩ về phương pháp điều trị, theo WebMD.
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ đột quỵ vì nicotine làm tăng huyết áp. Khói thuốc lá cũng gây tích tụ chất béo trong động mạch chính ở cổ, khiến máu dễ đông.
