Lực lượng Mỹ đang ráo riết triển khai chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn để giải cứu một phi công F-15 mất tích sau khi máy bay bị bắn hạ tại Iran hôm 3/4.
Có hai phi công trên máy bay gặp nạn và đã phóng dù thoát hiểm thành công. Một phi công đã được lực lượng đặc nhiệm Mỹ giải cứu, trong khi công tác tìm kiếm người còn lại vẫn tiếp diễn.
Theo ông Ravi Chaudhary, cựu phi công vận tải cơ C-17 thuộc không quân Mỹ, người từng giữ chức giám đốc Trung tâm Giải cứu Phi công tại Iraq vào năm 2008, khi một phi công tiêm kích buộc phải nhảy dù thoát hiểm, đặc biệt là trên vùng lãnh thổ đối địch, “tất cả nhân lực” tại trung tâm điều hành quân sự phụ trách sứ mệnh đó sẽ lập tức dồn toàn bộ nỗ lực vào việc tìm kiếm và giải cứu họ nhanh nhất có thể.
“Họ sẽ điều phối các nguồn lực để yểm trợ hỏa lực trên không cho công tác cứu hộ, trong khi cơ quan tình báo xác định vị trí máy bay rơi”, Chaudhary giải thích. “Đây là một chiến dịch điều phối và huy động nhân lực khổng lồ, chỉ để đảm bảo rằng chúng ta đưa được người của mình trở về nhà”.
Nhiệm vụ khó khăn
Trước khi tham gia bất kỳ nhiệm vụ nào, các phi công tiêm kích Mỹ phải trải qua quá trình huấn luyện chuyên sâu không chỉ về cách nhảy dù an toàn mà còn về cách sinh tồn sau khi tiếp đất tại vùng lãnh thổ nguy hiểm. Tổ bay hai người thường nhảy dù gần như đồng thời, tuy nhiên họ thường bị tách rời nhau do tác động của gió và các yếu tố khác sau khi rời máy bay.
Phi công Mỹ được huấn luyện thế nào khi tiêm kích bị bắn rơi
Phi công sau khi tiếp đất phải thực hiện quy trình Sinh tồn, Né tránh, Kháng cự và Thoát hiểm (SERE), với ưu tiên hàng đầu là sống sót và đảm bảo mình được lực lượng cứu hộ nhận diện, thông qua tín hiệu hình ảnh hoặc liên lạc.
Đội giải cứu phi công “có những phương thức hết sức tinh vi” để tìm kiếm không chỉ chiếc máy bay gặp nạn mà cả thành viên tổ bay, Chaudhary cho biết.
Dù vậy, cựu tướng không quân Mỹ Houston Cantwell, đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, cho hay giải cứu phi công trong lãnh thổ đối địch là nhiệm vụ “đặc biệt phức tạp”.
Ngay khi phi công nhảy dù, quân đội thường nhận được thông báo về việc máy bay gặp nạn và kích hoạt một tín hiệu cảnh báo. Ưu tiên hàng đầu và trước hết là xác định vị trí các thành viên tổ bay.
“Thông tin quan trọng nhất chính là vị trí của phi hành đoàn. Nhưng mẩu thông tin đó lại cực kỳ khó thu thập”, Cantwell cho biết, đồng thời lưu ý rằng lực lượng đối phương có khả năng sẽ cố gắng “đánh lừa” hoặc đưa ra thông tin giả mạo về vị trí phi công tiếp đất.
“Điều này nghe có vẻ rất cơ bản, nhưng thực tế lại vô cùng khó khăn”, ông nói. “Đối với những phi công bị mắc kẹt, tình hình thực địa thay đổi liên tục đến mức không có một khuôn mẫu nào áp dụng được cho mọi trường hợp”.
Để hỗ trợ quá trình định vị, theo cựu thiếu tướng không quân Mỹ Thomas Kunkel, người từng giữ chức Tư lệnh Lực lượng Cảnh báo sớm và Kiểm soát Trên không của NATO, các phi công thường mang theo bộ dụng cụ sinh tồn gắn liền khi nhảy dù khỏi máy bay, trong đó có thể chứa một số thiết bị vô tuyến để liên lạc với lực lượng Mỹ.
Khi đã biết thông tin vị trí phi công, một “biệt đội giải cứu” gồm nhiều phương tiện và nhân sự sẽ được thiết lập dựa trên đánh giá về hàng loạt yếu tố môi trường cũng như thực địa nhằm tăng tối đa khả năng thành công của sứ mệnh.
Dựa trên kinh nghiệm từ các nhiệm vụ trước đây, Kunkel ước tính một đội hình giải cứu khoảng 10-20 thành viên sẽ được huy động để tìm kiếm phi công gặp nạn tại Iran.
Dòng trực thăng được sử dụng cho các cuộc giải cứu kiểu này là HH-60W, vốn có thiết kế chuyên biệt cho những sứ mệnh tương tự. Do trực thăng cứu hộ thường phải di chuyển quãng đường rất dài, các máy bay tiếp dầu, cụ thể là HC-130J, sẽ được triển khai để đảm bảo phi đội HH-60W luôn đủ nhiên liệu hoạt động.
Cantwell cho biết thêm một máy bay gây nhiễu điện tử cũng có thể được huy động nhằm hỗ trợ công tác bảo vệ chiến dịch. Cùng với đó, cường kích A-10 với lớp giáp dày cùng khả năng tấn công mục tiêu mặt đất sẽ tạo thêm một lớp bảo vệ khác để đối phó lực lượng mặt đất đối phương.
“Nếu có bất kỳ lực lượng đối phương nào cần bị chế áp trong lúc diễn ra cuộc giải cứu, cường kích A-10 sẽ dội hỏa lực giúp máy bay cứu hộ tiếp cận mục tiêu”, ông nói.
Bất chấp những rủi ro và tính chất phức tạp của chiến dịch cứu hộ đang diễn ra tại Iran, Kunkel khẳng định không lực lượng nào được chuẩn bị tốt bằng không quân Mỹ khi đối đầu với thử thách này. Dù vậy, hàng loạt yếu tố khó lường có thể tác động đến mức độ thành công của chiến dịch giải cứu.
“Yếu tố ban ngày hay ban đêm đóng vai trò cực kỳ quan trọng”, tướng Kunkel cho hay. Ông lưu ý thêm rằng các đợt giải cứu vào ban ngày thường trở thành một cuộc “đua tốc độ” với đối phương, bởi mọi hoạt động tác chiến lúc này rất dễ làm lộ vị trí của phi công.
“Nếu đối phương biết chúng ta chuẩn bị điều quân giải cứu, họ cũng sẽ tìm cách bắn hạ lực lượng của ta”, ông giải thích. “Khả năng tác chiến trong bóng đêm giúp giảm thiểu rủi ro đáng kể, nhất là trước một lực lượng lạc hậu hơn chúng ta”.
Một yếu tố then chốt khác là liệu phi công bị mắc kẹt có còn khả năng di chuyển hay không. “Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng”, Cantwell nhấn mạnh, bởi nếu phi công mất khả năng vận động, phạm vi các điểm triển khai giải cứu tiềm năng sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Lực lượng giải cứu cũng sẽ cân nhắc các yếu tố môi trường, như liệu phi công có đang ẩn nấp ở rừng rậm hoặc khu vực nhiều cây cối hay không, vì điều này có thể triệt tiêu khả năng hạ cánh của trực thăng. Trong tình huống đó, đội cứu hộ sẽ sử dụng một thiết bị gọi là “tời cứu hộ xuyên rừng” giúp kéo người lên trực thăng mà không cần đáp xuống mặt đất.
Mối quan ngại lớn nhất của ông Cantwell đối với chiến dịch cứu hộ là khả năng phi công bị bắt làm tù binh.
“Phía Iran không mong gì hơn ngoài việc bắt sống một phi công Mỹ”, ông nói. “Chính phi đội tiêm kích của chúng ta đã dội hỏa lực tàn phá đất nước họ suốt nhiều tuần qua”.
Nếu phi công không bị bắt, điều khiến Cantwell lo ngại tiếp theo là khả năng sinh tồn của người này trong điều kiện sa mạc khắc nghiệt.
“Điều tôi sợ nhất chỉ đơn giản là nguy cơ thiếu nước uống. Nếu lạc giữa sa mạc, bạn chẳng có mấy nơi để ẩn náu”, ông nói.
Ngày 27-4, giờ Nga, Tổng thống Vladimir Putin của Nga ca ngợi cuộc chiến "anh hùng và dũng cảm" của Iran và đề cập đến thông điệp từ lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei gửi đến ông tuần trước.
"Hãy chuyển lời cảm ơn của tôi đến lãnh tụ tối cao về thông điệp của ông ấy và những lời chúc tốt đẹp nhất cho sức khỏe và hạnh phúc của ông ấy", ông Putin nói trong cuộc gặp tại St. Petersburg với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, theo thông cáo từ Điện Kremlin.
"Chúng tôi thấy người dân Iran đang chiến đấu một cách dũng cảm và anh hùng vì độc lập và chủ quyền của họ", nhà lãnh đạo Nga nói và nhấn mạnh Matxcơva sẽ giữ vững mối quan hệ đối tác chiến lược với Tehran.
Đến nay, sự vắng mặt của ông Khamenei trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran vẫn tiếp diễn đã đặt ra nhiều nghi vấn về tình trạng sức khỏe của ông.
Đầu tuần này, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết "có dấu hiệu" cho thấy ông Khamenei vẫn còn sống.
Trước đó, Đài CNN đưa tin lãnh tụ tối cao Iran bị gãy chân, bầm tím mắt trái và một số vết rách nhỏ trên mặt trong đợt tấn công của Mỹ và Israel cách đây sáu tuần.
Còn Hãng tin Reuters dẫn các nguồn thạo tin nói rằng ông Khamenei họp với các quan chức cấp cao thông qua hội nghị âm thanh và đang tham gia vào việc ra quyết định về các vấn đề lớn, bao gồm cả chiến sự và các cuộc đàm phán mới với Washington.
Tại cuộc gặp với ông Putin, Ngoại trưởng Iran Araghchi nói rằng hai bên đã thảo luận chi tiết về "chiến tranh và sự xâm lược" của Mỹ và Israel. Ông cho biết Washington đã đề nghị tổ chức vòng đàm phán mới và Tehran đang xem xét.
Theo nhà ngoại giao Iran, Tehran đang đánh giá lại cách thức tiến hành ngoại giao để chấm dứt chiến tranh và đổ lỗi cho tiến trình chậm chạp là do cái mà ông gọi là "thói quen phá hoại" của Washington. Ông nói rằng những thói quen này bao gồm việc khăng khăng đòi hỏi "những yêu cầu vô lý", thường xuyên thay đổi lập trường, sử dụng lời lẽ đe dọa và liên tục vi phạm các cam kết.
Tehran sẽ "đưa ra quyết định thích hợp liên quan đến tiến trình ngoại giao hiện tại" dựa trên những yếu tố đó, ông Araghchi nói với ông Putin.
Về phía Mỹ, Nhà Trắng cũng nói đang cân nhắc đề xuất mới nhất của Iran về việc mở cửa eo biển chiến lược Hormuz. Tuy nhiên, truyền thông Mỹ đưa tin dường như Tổng thống Donald Trump không hài lòng với đề xuất này.
Phát biểu trên được đưa ra sau cuộc trao đổi với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngày 7.5, theo AFP. Ông Trump cho biết đã đồng ý gia hạn thời gian đến dịp kỷ niệm 250 năm thành lập nước Mỹ, nhưng nhấn mạnh nếu không đạt tiến triển, thuế quan sẽ "ngay lập tức tăng mạnh".
"Tôi đã kiên nhẫn chờ đợi EU thực hiện phần trách nhiệm của họ trong thỏa thuận thương mại lịch sử mà chúng ta đã đạt được tại Turnberry, Scotland, thỏa thuận thương mại lớn nhất từ trước đến nay", ông Trump đăng trên nền tảng Truth Social.
Mỹ và EU trước đó đạt được một thỏa thuận vào tháng 7.2025, quy định mức thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa của EU. Tuy nhiên, văn bản cuối cùng vẫn cần được các quốc gia thành viên thông qua - điều khiến Washington tỏ ra không hài lòng. Tuần trước, ông Trump đe dọa nâng thuế đối với ô tô và xe tải từ EU lên 25%, cáo buộc khối này chậm thực hiện cam kết.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 6.5 cho rằng việc triển khai thỏa thuận của EU "đã quá hạn", đồng thời để ngỏ khả năng áp dụng thêm các biện pháp ngoài lĩnh vực ô tô nếu tiến trình tiếp tục đình trệ.
Về phía châu Âu, tiến trình phê chuẩn vẫn đang được thúc đẩy nhưng chưa hoàn tất. Dù Nghị viện châu Âu đã bật đèn xanh có điều kiện từ cuối tháng 3, thỏa thuận vẫn cần tiếp tục đàm phán với các quốc gia thành viên trước khi có hiệu lực, theo Reuters.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngày 7.5 cho biết: "Chúng tôi cũng đã thảo luận về thỏa thuận thương mại EU - Mỹ. Cả hai bên đều hoàn toàn cam kết thực hiện thỏa thuận này. Tiến trình tốt đẹp đang được thực hiện hướng tới việc giảm thuế quan vào đầu tháng 7".
Tuy nhiên, các bất đồng nội bộ trong EU vẫn là thách thức lớn. Chủ tịch Ủy ban thương mại của Nghị viện châu Âu Bernd Lange cho biết tiến trình đang đạt được tiến triển, nhưng "vẫn còn một chặng đường dài phía trước", đặc biệt liên quan các cơ chế bảo vệ mà một số nước thành viên yêu cầu.
Một số nghị sĩ EU đề xuất bổ sung các điều khoản nghiêm ngặt hơn, bao gồm khả năng đình chỉ thỏa thuận nếu Mỹ không tuân thủ, gắn việc cắt giảm thuế với hành động cụ thể của Washington, và chấm dứt hoàn toàn các ưu đãi thuế quan vào ngày 31.3.2028.
Các nhà đàm phán EU dự kiến nhóm họp trở lại vào ngày 19.5 để tiếp tục thảo luận, theo Reuters. Síp - quốc gia đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU - cho biết mong muốn duy trì "đà tích cực" trong tiến trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 15/6 tới thị trấn nghỉ dưỡng Evian-les-Bains, phía đông nước Pháp, để tham dự hội nghị thượng đỉnh G7. Tại đây, ông sẽ gặp loạt lãnh đạo châu Âu, những người sẽ phải thực hiện nhiệm vụ đầy khó khăn: Tìm cách lấy lòng lãnh đạo Mỹ để tránh gây đổ vỡ quan hệ xuyên Đại Tây Dương, nhưng cũng phải biết cách nói "không" với ông Trump.
Trong năm qua, châu Âu chọn chiều lòng, nhượng bộ gần như vô điều kiện và công khai tán dương Tổng thống Mỹ, đồng thời âm thầm tìm cách điều chỉnh các chính sách của ông. Các thành viên NATO chấp nhận yêu cầu nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP, phản ứng của châu Âu với các biện pháp áp thuế đối ứng cũng rất hạn chế. Thậm chí, Tổng thư ký NATO Mark Rutte còn so sánh ông Trump với "một người cha" khi xử lý các vấn đề quốc tế.
Nhưng sau nhiều năm tìm cách thích ứng với sự khó đoán của ông Trump, các lãnh đạo châu Âu tuần này được cho là sẽ thay đổi cách tiếp cận để cân bằng giữa hợp tác và sự phản kháng ngày càng tăng đối với áp lực từ Mỹ.
"Châu Âu hiện ở một vị thế khác so với vài năm trước. Họ không còn nhiều dư địa chính trị để nhất nhất đáp ứng mọi yêu cầu từ Washington", Max Bergmann, giám đốc Chương trình châu Âu, Nga và Á-Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nói.
Mỹ vẫn là cường quốc quân sự không thể thiếu trong liên minh phương Tây, cung cấp đảm bảo an ninh, năng lực tình báo và phần lớn hậu cần của NATO. Nhưng ngày càng nhiều lãnh đạo châu Âu lo ngại Mỹ không còn sẵn sàng đảm nhận vai trò lãnh đạo liên minh xuyên Đại Tây Dương.
Cuộc tranh luận đó càng trở nên cấp bách hơn khi Tổng thống Trump công khai đe dọa kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch. Có thời điểm, một số lãnh đạo châu Âu tin rằng ông Trump đã cận kề việc ra lệnh triển khai quân đội Mỹ lên hòn đảo. Đây là động thái có thể đảo ngược vị thế của Mỹ từ cường quốc quân sự chính của NATO thành mối đe dọa quân sự cho chính liên minh này.
"Đó là thời điểm mà liên minh xuyên Đại Tây Dương bắt đầu rạn nứt, khi xu hướng tách rời thực sự bắt đầu diễn ra", Bergmann nói, thêm rằng các lãnh đạo châu Âu đã tự hỏi họ thực sự nhận được gì từ việc lấy lòng, nhượng bộ trước ông Trump.
Theo Bergmann, hội nghị G7 không chỉ đóng vai trò là diễn đàn để giải quyết các thách thức toàn cầu, mà còn là thước đo cách các đối tác lèo lái qua một kỷ nguyên ngoại giao bất định hơn của Mỹ. Và ít có lãnh đạo nào ủng hộ sự tự chủ của châu Âu mạnh mẽ hơn Pháp, nước chủ nhà của hội nghị lần này.
Trong nhiều năm, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã thúc giục châu Âu trở nên độc lập hơn về mặt chiến lược, lập luận rằng châu lục này phải có khả năng bảo vệ các lợi ích của mình và thể hiện sức mạnh ngay cả khi các ưu tiên của Mỹ không còn gắn liền với họ.
Khi bước vào năm cuối cùng của nhiệm kỳ tổng thống, ông Macron vẫn tiếp tục thúc đẩy tầm nhìn đó, ngay cả khi một số chính phủ châu Âu ngần ngại rời xa chiếc ô an ninh của Mỹ.
"Chúng ta phải hành động như những người châu Âu, đoàn kết hơn, tự bảo vệ mình, bảo vệ lợi ích của chính mình. Và đối với tôi, đây là hướng đi đúng đắn", ông nói trong cuộc họp của các lãnh đạo Liên minh châu Âu vào tháng 4.
Tuy nhiên, việc ông Macron theo đuổi sự độc lập lớn hơn cho châu Âu không đồng nghĩa với việc từ bỏ Mỹ hay xa lánh ông Trump. Tổng thống Pháp vẫn nỗ lực cân bằng cả hai bên.
Trong những năm qua, ông Macron đã tìm cách lấy lòng Tổng thống Mỹ thông qua sự kết hợp giữa ngoại giao và các màn tiếp đón hoành tráng, như chào đón ông tại Tháp Eiffel, dành cho ông một vị trí ở hàng ghế đầu tại lễ duyệt binh Ngày Quốc khánh Pháp và mời lãnh đạo Mỹ đến dự lễ mở cửa trở lại của Nhà thờ Đức Bà.
Nhưng gần đây hơn, xung đột Mỹ - Iran đã thúc đẩy các chính trị gia châu Âu giữ khoảng cách với cuộc chiến của Mỹ và Tổng thống Trump. Ngay cả đối với một số đồng minh thân cận nhất như Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, việc đứng về phía lãnh đạo Mỹ đã trở thành hành động đầy rủi ro, đặc biệt từ cuộc khủng hoảng Greenland và khi cuộc khủng hoảng làm chao đảo nền kinh tế toàn cầu.
Thủ tướng Anh Keir Starmer đến Evian-les-Bains vào thời điểm cả vị thế chính trị trong nước của ông lẫn mối quan hệ với ông Trump "chạm đáy". Ông Starmer đang đối mặt với thách thức âm ỉ ngay trong nội bộ đảng của mình và đã phải hứng chịu cơn thịnh nộ của Tổng thống Mỹ vì không đồng ý triển khai lực lượng tham gia chiến dịch tấn công Iran hồi tháng 3.
Ông Trump đã công khai chỉ trích ông Starmer "hèn nhát", chế giễu các tàu sân bay Anh, mô tả London là "rất không hợp tác". Điều này đã làm rạn nứt mối quan hệ đặc biệt mà ông Starmer đã dành cả năm đầu tiên nhiệm kỳ để vun đắp.
Lãnh đạo Mỹ cũng đã cho thấy ông sẵn sàng phơi bày sự khác biệt giữa thái độ công khai và những tính toán ngoại giao riêng của các lãnh đạo châu Âu. Năm ngoái, ông Trump đã công khai các tin nhắn riêng cho thấy Tổng thư ký NATO Rutte đã ca ngợi nỗ lực của Tổng thống Mỹ trong việc gây áp lực buộc các nước châu Âu chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng.
Các quan chức Nhà Trắng tiết lộ trước chuyến đi rằng Tổng thống Trump sẽ tiếp tục thúc ép các nước châu Âu đóng vai trò lớn hơn trong việc tăng cường khả năng phòng thủ.
"Mỹ không thể dẫn đầu ở mọi khu vực trên thế giới và cần những quốc gia có năng lực ở châu Âu san sẻ nhiều gánh nặng hơn", một quan chức cấp cao của chính quyền Trump nói với Washington Post.
Một lãnh đạo châu Âu giấu tên sau đó đã nhận xét rằng nếu ông Trump công khai các tin nhắn tương tự của họ, cử tri ở quê nhà sẽ rất phẫn nộ.
Sự kiện này đã nhấn mạnh thách thức mà nhiều lãnh đạo tham dự hội nghị tại Pháp đang phải đối mặt, đó là cân bằng giữa sự phản kháng công khai đối với ông Trump và những nhượng bộ cần thiết trong các cuộc trao đổi riêng để duy trì mối quan hệ với ông.
Chuyên gia Bergmann đã ví hội nghị thượng đỉnh G7 lần này như "cuộc tụ họp gia đình gượng gạo, nơi bạn phải đến nhà thông gia và ở đó có một ông chú mà bạn chẳng ưa cho lắm".
"Không ai muốn xảy ra đối đầu trực diện, ngay cả khi đôi lúc mọi chuyện trở nên bằng mặt không bằng lòng. Nhưng vẫn luôn có khả năng mọi thứ sẽ căng thẳng và tình hình có thể trở nên khá kịch tính", ông nói.
