Phát biểu tại sự kiện GStar 2026 với chủ đề Trí tuệ nhân tạo (AI) và Nhân loại diễn ra tại TP HCM ngày 29/5, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ trở thành nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo. Năm 2025, Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trở thành một trong số ít quốc gia sớm có luật về AI, được xem là tinh thần thể chế đi trước để mở đường cho công nghệ phát triển, tạo môi trường pháp lý an toàn dựa trên quản lý rủi ro để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Sau năm 2025 có khung pháp lý, năm 2026 là giai đoạn quốc gia bước vào tăng tốc, theo Thứ trưởng Phương. Việt Nam sẽ không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng AI đơn lẻ, thay vào đó nhắm tới mục tiêu chiến lược lớn hơn là chuyển đổi quốc gia toàn diện bằng trí tuệ nhân tạo.
Để thúc đẩy, Việt Nam sẽ từng bước nghiên cứu, phát triển, làm chủ những công nghệ lõi, tự chủ các mô hình đa dụng, mô hình nền tảng dựa trên dữ liệu trong nước, không để phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nước ngoài.
“Hoạt động nghiên cứu phát triển AI đòi hỏi nhu cầu rất lớn về nhân lực chất lượng cao, hạ tầng tính toán và các hệ thống dữ liệu lớn”, Thứ trưởng Phương nói. “Nếu không có sự quan tâm và đầu tư đúng mức cùng những hạ tầng đủ mạnh, cơ sở dữ liệu đủ lớn, nhân lực đủ năng lực và trình độ, việc nghiên cứu và phát triển AI vẫn là một bài toán rất khó”.
Tập trung đầu tư phát triển hạ tầng cho dữ liệu và AI
Theo Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ, sau khi Chính phủ ban hành danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm chiến lược, thời gian tới Bộ sẽ tập trung đầu tư phát triển hạ tầng cho AI, phát triển các cơ sở dữ liệu phục vụ AI và đào tạo con người có đủ năng lực, trình độ để nghiên cứu phát triển AI.
“Tuy nhiên, nếu chỉ có Nhà nước thì không đủ. Rất cần sự vào cuộc của cộng đồng doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, nhà khoa học trong và ngoài nước”, Thứ trưởng Phương nói. “Nếu làm được điều này, Việt Nam mới có thể thúc đẩy quá trình nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo trong thời gian tới”.
Với định hướng tăng cường và thúc đẩy ứng dụng AI, Thứ trưởng Phương cho rằng mục tiêu quan trọng nhất trước mắt là phải thay đổi tư duy, phổ cập kỹ năng sử dụng AI cho người dân, doanh nghiệp và các cơ quan, tổ chức. Bên cạnh đó, cần xác định rõ việc ứng dụng AI không chỉ đơn thuần là mua sắm một sản phẩm phần mềm mà phải thay đổi tư duy khi xử lý công việc.
Lấy ví dụ trong một chuyến công tác nước ngoài, Thứ trưởng Phương cho biết một giáo sư đã nói với ông rằng việc đầu tiên không phải là thay đổi cách làm như thế nào, mà là khi gặp một vấn đề khó, điều đầu tiên phải nghĩ đến làm sao dùng công nghệ để giải quyết vấn đề đó theo cách tốt nhất.
“Chỉ khi mỗi cá nhân, người dân, doanh nghiệp, tổ chức ở Việt Nam biết cách dùng AI như một trợ lý, khi đó quá trình chuyển đổi AI mới thực sự diễn ra”, Thứ trưởng Phương nhấn mạnh.
Tuy nhiên, ông cũng nhìn nhận trong quá trình ứng dụng AI sâu rộng, cần giải quyết những tác động của AI đối với xã hội, nhất là những thay đổi cơ cấu việc làm, nảy sinh rủi ro về đạo đức, sự công bằng. Theo đó “phải song hành việc đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp cho người lao động, bảo đảm quá trình phát triển bao trùm, lấy con người làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau khi ứng dụng và phát triển AI”, Thứ trưởng Phương nói.
Với thể chế và quản trị AI, Thứ trưởng Phương đánh giá hoạt động nghiên cứu phát triển, ứng dụng công nghệ này đều cần bệ đỡ vững chắc là thể chế quản lý. Phải giải quyết được bài toán hài hòa giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro. Hành lang pháp lý cần đi trước một bước, quy định rõ ràng để đảm bảo sử dụng AI một cách an toàn, an ninh, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chủ quyền số.
Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ cũng mong muốn đẩy mạnh hợp tác, liên thông và chia sẻ trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI giữa các quốc gia trong xây dựng hạ tầng tính toán, liên thông cơ sở dữ liệu, chia sẻ kinh nghiệm quản trị AI. “Toàn thế giới đều đang đặt ra bài toán này. Chúng ta cần tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm để khai thác tối đa sức mạnh, lợi ích mà AI mang lại, đồng thời góp phần xây dựng hệ sinh thái AI toàn cầu, bảo đảm lợi ích quốc gia”, ông nói.
Ông Lê Quốc Minh, Tổng biên tập báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng tốc độ ứng dụng AI tại Việt Nam đang ở mức rất nhanh. Theo ông, cách đây 15 năm, khi nhắc đến công nghệ này, chưa nhiều người biết và nếu biết cũng chưa thể hiểu rõ. Nhiều người thậm chí cho rằng những gì diễn ra trên thế giới sẽ cần “độ trễ” nhất định mới đến Việt Nam.
“Tuy nhiên, thực tế tốc độ AI vào Việt Nam diễn ra rất mạnh mẽ”, ông Minh nhấn mạnh. “AI hiện được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, y tế, biến đổi khí hậu và báo chí, giúp con người giảm đáng kể sức lao động”.
Dẫn thực tế từ lĩnh vực báo chí, ông Minh cho rằng nội dung đang vận hành theo những cách hoàn toàn mới. Ngày trước, khi tìm kiếm trên Internet, người dùng nhận “đường link xanh” và tự chọn nguồn tin đáng tin cậy để đọc. Nhưng ngày nay, chỉ cần đặt câu hỏi và hệ thống sẽ đưa ra hàng loạt câu trả lời. Nhiều khái niệm mới ra đời, như “nội dung lỏng” (liquid content), tức nội dung đa phương tiện “chảy” qua nhiều nền tảng và thích ứng với từng ngữ cảnh sử dụng; hay nội dung tự thích ứng (adaptive content), tức được điều chỉnh phù hợp từng nền tảng và nhu cầu tiếp nhận.
Tuy nhiên, ông Minh cho rằng việc ứng dụng công nghệ mạnh mẽ kéo theo nhiều hệ lụy. Trên thế giới đã xuất hiện những website hoàn toàn do AI vận hành, có khả năng sản xuất lượng nội dung gấp nhiều lần những báo lớn như New York Times hay Washington Post.
Vấn đề bản quyền cũng trở nên nghiêm trọng hơn. Trước kia, xâm phạm bản quyền chủ yếu là sao chép hoặc “xào nấu” nội dung báo chí. Nay, các hệ thống AI quét nội dung báo chí để huấn luyện mô hình mà không trả bất kỳ chi phí nào cho đơn vị sản xuất nội dung.
Ngoài ra, AI còn kéo theo nhiều nguy cơ xã hội khác. Dữ liệu đầu vào vốn mang định kiến và thiếu chuẩn mực đạo đức nên nếu không kiểm soát, các hệ thống AI có thể tạo ra “echo chamber” – môi trường chỉ củng cố những định kiến sẵn có như phân biệt giới tính, kỳ thị hay thiên kiến xã hội. “Nếu không có cơ chế giám sát, tình trạng này có thể vượt ngoài tầm kiểm soát”, ông Minh nói.
GS Preslav Nakov, Trưởng khoa Ngôn ngữ tự nhiên tại Đại học Mohamed bin Zayed về AI (MBZUAI), đánh giá phát triển của AI đang tạo ra cuộc cách mạng mang tính chuyển đổi sâu rộng đối với xã hội tương tự cuộc cách mạng công nghiệp mới. Tuy nhiên, ông cho rằng an toàn AI mang tầm quan trọng cao nhất, cơ chế an toàn phải được đặt ở mọi tầng: dữ liệu huấn luyện, bản thân mô hình, prompt điều khiển và hệ thống triển khai.
Theo GS Nakov, không có lớp bảo vệ nào hoàn hảo nếu hoạt động riêng lẻ. Ông lấy ví dụ ngay cả Wikipedia cũng chứa nội dung về thuyết âm mưu, do đó việc lọc dữ liệu không thể loại bỏ hoàn toàn thông tin độc hại.
Một chủ đề khác là tính xác thực của AI. GS Nakov cho rằng AI tạo sinh đã tạo ra “cuộc cách mạng thứ ba” trong sản xuất thông tin. Nếu mạng xã hội giúp mọi người trở thành “nhà xuất bản”, AI tạo sinh cho phép bất kỳ ai tạo ra nội dung trôi chảy và thuyết phục. Điều này làm gia tăng nguy cơ tin giả, tuyên truyền và thao túng thông tin.
Để giảm “ảo giác” của AI, GS Nakov đưa ra một số hướng tiếp cận như lọc dữ liệu, hậu huấn luyện hay dùng mô hình lớn hơn và xây dựng hệ thống kiểm chứng thông tin. Theo ông, mô hình càng lớn càng ít tình trạng ảo giác, vì có khả năng ghi nhớ nhiều dữ kiện hơn thay vì phải “sáng tạo” câu trả lời.
“Tương lai sẽ không tồn tại một mô hình AI thống trị tất cả, thay vào đó sẽ là nhiều mô hình chuyên biệt cho từng ngôn ngữ, lĩnh vực và tác vụ khác nhau, từ xử lý video, robot đến y sinh học”, Nakov dự đoán. “Tất nhiên, AI tương lai cần đáp ứng bốn tiêu chí: minh bạch, hiểu ngôn ngữ bản địa, an toàn và đáng tin cậy về mặt thông tin”.
Thông tin được ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng giám đốc TikTok Việt Nam nêu tại hội thảo Creator for Vietnam, chiều 7/5, chuẩn bị cho việc hình thành một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung trong nước.
Theo ông Thanh, chỉ tính riêng TikTok, hiện có khoảng 6 triệu người làm sáng tạo nội dung có thu nhập hàng tháng từ nền tảng. Nếu tính trên toàn bộ hệ sinh thái Internet Việt Nam, ông ước tính lực lượng này có thể lên tới 10 triệu người.
Con số này phản ánh sự thay đổi sau gần 30 năm Internet xuất hiện tại Việt Nam, từ một công cụ của tổ chức trở thành "một phần cuộc sống". Ông cho rằng, sự phát triển, thành công của Internet ngày hôm nay có sự đóng góp cực kỳ lớn của những người làm nội dung.
Không chỉ tạo nội dung giải trí hay bán hàng, các nhà sáng tạo còn góp phần quảng bá văn hóa, du lịch, kết nối sản phẩm địa phương tới thị trường rộng hơn. Dù vậy, lực lượng này vẫn chưa được nhìn nhận "như một nghề đúng nghĩa". Theo đại diện TikTok Việt Nam, nghề bán hàng online trước nay chưa được đánh giá đúng và tôn vinh đúng mức.
Ông Đỗ Hữu Hưng, CEO Accesstrade Việt Nam - nền tảng kết nối doanh nghiệp với các đối tác sáng tạo nội dung cho hay, các KOC, KOL và những nhà sáng tạo nội dung nay đã trở thành một nghề thực sự, một nghề ổn định và có tiềm năng phát triển.
Dẫn chứng cho điều đó, ông cho biết, mô hình thương mại điện tử kết hợp nội dung đang tăng trưởng mạnh tại Việt Nam. Chỉ tính riêng TikTok, 50% doanh số của các nhãn hàng trên nền tảng này đến từ các nhà sáng tạo nội dung, thậm chí, với một số thương hiệu, 90% lượng đơn hàng của họ đến từ lực lượng này.
Bình luận về con số 10 triệu người kiếm tiền trên các nền tảng mà đại diện TikTok đưa ra, ông Hưng cho rằng số người làm nội dung lớn không đồng nghĩa với chất lượng và sự bền vững.
Theo CEO Accesstrade, hoạt động của lực lượng này ở Việt Nam hiện "vẫn còn manh mún". Ở Việt Nam chưa có chuẩn về năng lực, đạo đức cho các KOL, KOC, nhà sáng tạo nội dung, dẫn đến việc thời gian qua có nhiều câu chuyện tiêu cực phát sinh, gây ảnh hưởng xấu tới nghề này. Theo ông, điều này ảnh hưởng tới cả ba bên: nhãn hàng, người sáng tạo và người tiêu dùng.
Để giải quyết vấn đề này, sáng kiến Creator for Vietnam do Accesstrade và TikTok triển khai dự định xây dựng một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung với các tiêu chuẩn chung. Mục tiêu là hình thành cộng đồng 10.000 nhà sáng tạo đạt chuẩn về mức độ ảnh hưởng, khả năng tạo ra doanh thu và đạo đức nghề nghiệp.
Ở góc nhìn khác, Tổng thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) - ông Trần Văn Trọng, cho rằng lực lượng các nhà sáng tạo nội dung có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt ở các địa phương tiếp cận với thương mại điện tử. Theo ông, nhu cầu nhân lực thương mại điện tử hiện rất lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn khó tiếp cận chuyên gia có kỹ năng về lĩnh vực này.
Ông Trọng cũng cho rằng việc hình thành một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung sẽ góp phần chia sẻ kỹ năng kinh doanh, kỹ năng làm nội dung và kiến thức về chính sách, pháp luật.
Theo các báo cáo thị trường, quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 ước đạt 31-32 tỷ USD, tăng trưởng 25-27% mỗi năm. Dự báo đến năm 2030, quy mô thị trường có thể đạt 80-100 tỷ USD, thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á.
Phát biểu tại lễ hưởng ứng Ngày sáng tạo và đổi mới sáng tạo thế giới sáng 21.4, Thứ trưởng Bộ KH-CN Lê Xuân Định nhấn mạnh vai trò quan trọng của đổi mới sáng tạo đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.
Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, các mô hình phát triển truyền thống đang dần bộc lộ hạn chế, đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia.
"Nếu khoa học tạo ra tri thức, công nghệ tạo ra công cụ, thì đổi mới sáng tạo chính là cầu nối đưa các yếu tố đó vào thực tiễn, tạo ra giá trị cho xã hội", ông Lê Xuân Định nói.
Đối với Việt Nam, việc hưởng ứng Ngày sáng tạo và đổi mới sáng tạo thế giới không chỉ mang ý nghĩa tham gia một sáng kiến toàn cầu mà còn là dịp khẳng định định hướng phát triển dựa trên KH-CN và đổi mới sáng tạo. Theo lãnh đạo Bộ KH-CN, trọng tâm hiện nay là thúc đẩy hành động cụ thể, tạo ra kết quả rõ ràng.
Năm nay, Bộ KH-CN lựa chọn 2 thông điệp: "Đổi mới sáng tạo - hành động đột phá, lan tỏa kết quả" và "Đổi mới sáng tạo - chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị". Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, 2 thông điệp này thể hiện rõ định hướng: đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở ý tưởng hay nghiên cứu, mà phải trở thành hành động cụ thể, kết quả thực chất và giá trị đóng góp trực tiếp cho phát triển đất nước.
Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng thẳng thắn nhìn nhận sự phát triển nhanh của công nghệ đang làm thay đổi cách thức sản xuất và cạnh tranh toàn cầu. Khoảng cách giữa các quốc gia có thể được rút ngắn rất nhanh, nhưng cũng có thể bị kéo giãn rất nhanh nếu không tận dụng tốt cơ hội.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng GDP 2 con số và đòi hỏi chất lượng tăng trưởng phải cao hơn, bền vững, dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới.
"Chúng ta không thể tiếp tục phát triển chủ yếu dựa vào lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên. Muốn phát triển nhanh và bền vững, chúng ta phải dựa vào KH-CN, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính vì vậy, đổi mới sáng tạo có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới", ông Định nhấn mạnh.
Lãnh đạo Bộ KH-CN cho rằng, đổi mới sáng tạo là con đường nhanh nhất để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời phát huy nguồn lực con người, đặc biệt là đội ngũ nhà khoa học, doanh nhân và thế hệ trẻ.
"Một quốc gia muốn đi nhanh trong thời đại này phải biết tổ chức để mọi nguồn lực sáng tạo được khơi dậy, được kết nối và được chuyển hóa thành những kết quả phát triển cụ thể", Thứ trưởng Lê Xuân Định khẳng định.
Phát biểu tại sự kiện, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam, cho rằng sáng tạo tạo ra tiến bộ, đổi mới sáng tạo định hình tương lai. Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá, không chỉ trở thành quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo mà còn có thể tạo dấu ấn trên bản đồ toàn cầu.
"Điều kiện tiên quyết là đầu tư cho con người, kết nối các nguồn lực tri thức và quan trọng hơn, đưa ý tưởng ra khỏi "ngăn kéo", chuyển hóa thành giá trị cụ thể trong đời sống kinh tế - xã hội", bà Pauline Tamesis nói.
Theo Hãng tin AFP ngày 25-5, tuyên bố được đưa ra tại Hội nghị quốc tế về mạch và hệ thống (ISCAS) tổ chức ở Thượng Hải.
Bà Hà Đình Ba - Chủ tịch mảng bán dẫn của Huawei - cho biết công ty đặt mục tiêu có thể sản xuất chip thế hệ 1,4 nanomet (nm) vào năm 2031. Trong khi đó, hãng sản xuất chip hàng đầu thế giới TSMC dự kiến đạt cột mốc này vào khoảng năm 2028.
Trong nhiều năm qua, Huawei trở thành tâm điểm căng thẳng công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Washington cáo buộc thiết bị của Huawei có thể phục vụ hoạt động gián điệp, điều mà công ty Trung Quốc nhiều lần bác bỏ.
Từ năm 2019, Mỹ cùng một số đồng minh đã áp đặt các biện pháp hạn chế nhằm ngăn Huawei tiếp cận công nghệ và linh kiện tiên tiến, bao gồm máy quang khắc cực tím EUV - thiết bị được xem là then chốt để sản xuất chip dưới 5nm.
Theo Huawei, phương pháp mới có thể giúp công ty sản xuất chip tiên tiến mà không cần phụ thuộc vào máy EUV.
Bà Hà Đình Ba cho biết thay vì tiếp tục thu nhỏ không gian trên chip theo hướng truyền thống của Định luật Moore, Huawei đang chuyển sang tối ưu thời gian giao tiếp giữa các thành phần bên trong chip.
Huawei gọi cách tiếp cận mới này là "Tau Scaling".
Định luật Moore do đồng sáng lập Intel Gordon Moore đề xuất, cho rằng số lượng bóng bán dẫn trên chip sẽ tăng gấp đôi sau mỗi hai năm, từ đó giúp chip mạnh hơn hoặc nhỏ hơn. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng phương pháp này đang dần chạm giới hạn vật lý.
Theo Huawei, hướng tiếp cận mới nhằm giải quyết bài toán mà Intel từng mô tả là "có thể thu nhỏ mãi cho đến khi không thể nữa".
Bà Hà Đình Ba nói các lệnh trừng phạt từ Mỹ khiến những thách thức công nghệ đến sớm hơn với Huawei, nhưng đồng thời buộc công ty phải tìm hướng đi khác.
"Giải pháp của chúng tôi khả thi và có chi phí hợp lý. Hiệu năng của chip mới có thể hoàn toàn cạnh tranh với các hướng tiếp cận khác", bà công bố giải pháp.
Huawei cũng cho biết thế hệ chip Kirin tiếp theo dự kiến ra mắt vào mùa thu năm nay sẽ là sản phẩm đầu tiên áp dụng hoàn toàn kiến trúc LogicFolding dựa trên nguyên lý mới.
Một số chuyên gia nhận định dù Huawei chưa công bố sản phẩm thương mại cụ thể, định hướng mới của hãng có thể tiếp tục làm gia tăng lo ngại từ phía Mỹ trong cuộc cạnh tranh công nghệ bán dẫn.
