Con số này không chỉ cho thấy mức độ phổ cập của công nghệ mà còn phản ánh một thực tế: không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống của trẻ.
Theo đó, vấn đề vì thế không còn là “có nên cho trẻ dùng Internet hay không”, mà là làm sao để trẻ an toàn trong một môi trường vừa rộng mở, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Không gian số mang đến cơ hội học tập, kết nối, phát triển kỹ năng. Nhưng đi kèm với đó là những nguy cơ ngày càng tinh vi như bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, xâm hại, nội dung độc hại, nghiện game, lệ thuộc mạng xã hội…
Như cảnh báo từ UNICEF, công nghệ có thể “ảo”, nhưng những tổn thương mà trẻ em phải gánh chịu là hoàn toàn có thật . Một lời xúc phạm trên mạng có thể lặp lại vô hạn. Một hình ảnh bị phát tán có thể không bao giờ biến mất. Một cuộc trò chuyện tưởng chừng vô hại có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành vi thao túng.
Điều đáng lo hơn là trẻ em bước vào thế giới đó khi chưa có đủ khả năng tự bảo vệ. Các em tò mò, dễ tin, dễ bị ảnh hưởng bởi bạn bè và môi trường xung quanh.
Trong khi đó, chính thiết kế của các nền tảng lại hướng đến việc giữ chân người dùng càng lâu càng tốt, liên tục đề xuất nội dung, tạo vòng lặp tương tác.
Với người lớn, điều này đã khó kiểm soát; với trẻ em, đó là một “cái bẫy” tinh vi. Việc sử dụng Internet quá mức có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, hành vi, cảm xúc, thậm chí cả sự phát triển não bộ và kỹ năng xã hội.
Trước thực tế đó, nhiều ý kiến đề xuất cần hạn chế, thậm chí cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội sớm. Đây là phản ứng dễ hiểu khi phụ huynh chứng kiến những rủi ro ngày càng rõ ràng. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, lệnh cấm không phải là lời giải trọn vẹn.
Trẻ em có thể tìm cách vượt rào, sử dụng tài khoản của người lớn, chuyển sang các nền tảng khác ít kiểm soát hơn. Khi đó, rủi ro không biến mất, mà chỉ chuyển sang những “vùng tối” khó nhận diện và khó can thiệp hơn.
Như nhiều chuyên gia nhận định, vấn đề không nằm ở việc trẻ có dùng Internet hay không, mà ở việc các em sử dụng như thế nào và có được chuẩn bị đủ kỹ năng hay chưa .
Thực tế cho thấy khoảng cách lớn nhất hiện nay không phải là tiếp cận công nghệ, mà là năng lực sử dụng an toàn.
Trẻ em online mỗi ngày, nhưng lại thiếu kỹ năng nhận diện nguy cơ, thiếu khả năng tự bảo vệ và thiếu cả nơi để tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp vấn đề.
Trong khi đó, nhiều phụ huynh và giáo viên vẫn chưa theo kịp tốc độ thay đổi của môi trường số, dẫn đến khoảng trống trong việc đồng hành cùng trẻ.
Bảo vệ trẻ trên không gian mạng không thể là trách nhiệm của riêng gia đình, mà cần một hệ sinh thái nhiều tầng, với sự tham gia của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý.
Phía gia đình, điều quan trọng nhất không phải là kiểm soát tuyệt đối, mà là thiết lập quy tắc và duy trì đối thoại. Cha mẹ cần hiểu con mình đang làm gì trên mạng, sử dụng nền tảng nào, tiếp xúc với nội dung gì. Việc cài đặt công cụ quản lý là cần thiết, nhưng chưa đủ. Điều cốt lõi là xây dựng sự tin cậy để trẻ sẵn sàng chia sẻ khi gặp vấn đề, thay vì giấu kín.
Đối với nhà trường, giáo dục cần mở rộng sang kỹ năng công dân số. Trẻ cần được dạy cách ứng xử trên mạng, cách bảo vệ dữ liệu cá nhân, cách nhận diện tin giả, cách phản ứng khi bị bắt nạt hoặc tiếp cận bởi người lạ. Những kỹ năng này quan trọng không kém bất kỳ môn học nào trong thời đại số.
Trong khi đó, đối với doanh nghiệp công nghệ, trách nhiệm không thể chỉ dừng ở việc cung cấp nền tảng. Khi rủi ro xuất phát từ chính thiết kế hệ thống, các nền tảng cần chủ động xây dựng môi trường an toàn hơn: kiểm soát nội dung theo độ tuổi, cải thiện cơ chế báo cáo, tăng cường xác minh người dùng và cung cấp công cụ hỗ trợ phụ huynh.
Cũng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường giám sát và hỗ trợ nạn nhân. Việt Nam đã có những bước tiến trong việc xây dựng hệ thống bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và tham gia các sáng kiến quốc tế nhưng trước tốc độ phát triển của công nghệ, các giải pháp cũng cần được cập nhật liên tục.
Quan trọng hơn cả, cần chuyển từ tư duy “ngăn chặn” sang “trao quyền”. Trẻ em không thể bị tách khỏi thế giới số, nhưng có thể được trang bị để bước vào đó một cách an toàn. Khi có kỹ năng, có nhận thức và có sự hỗ trợ, các em không chỉ là đối tượng cần bảo vệ, mà trở thành chủ thể có khả năng tự bảo vệ mình.
Không gian mạng sẽ tiếp tục mở rộng và trẻ em sẽ tiếp tục hiện diện trong đó nhiều hơn. Do đó không phải là làm cách nào để cấm cản mà là làm sao để các em không bị tổn thương khi tham gia. Đây là sự thật không thể trì hoãn!
Yang đăng hơn 20 video ghi lại cảnh anh mặc áo khoác da đen, đeo kính và để tóc bạc giống tỷ phú Jensen Huang. Video nhiều nhất đạt 15 triệu lượt xem. Đầu tháng 6, tài khoản của anh đạt 54.000 người theo dõi. Các buổi phát trực tiếp của anh duy trì lượng khán giả đồng thời lên tới 20.000 người.
Anh rắc bột mì lên tóc rồi dùng gel vuốt để cố định. Áo khoác da có giá 100 tệ (khoảng 350.000 đồng) và kính mắt giá 10 tệ. Trong các video, Yang thường cầm mô hình card đồ họa - sản phẩm chủ lực của tập đoàn Nvidia. Anh tái hiện các khoảnh khắc của tỷ phú như ăn mì trong bát lớn, uống nước ép bình dân và học cách phát âm tên tiếng Trung của ông bằng giọng địa phương. Các chi tiết này lấy cảm hứng từ chuyến thăm Trung Quốc của vị CEO, khi ông ăn mì xào Bắc Kinh và uống trà sữa trên phố.
Trước khi nổi tiếng, Yang xuất thân từ gia đình nông dân. Năm 16 tuổi, anh đi làm công nhân, rửa bát và đứng bếp nấu mì tại nhà hàng. 5 năm trước, anh về quê chăm sóc bố mẹ. Dù trước đó là người sáng tạo nội dung về cuộc sống nông thôn với hơn 300.000 người theo dõi, thu nhập của anh vẫn bấp bênh.
Năm ngoái, có người gợi ý Yang đóng giả Jensen Huang do gương mặt tương đồng vị tỷ phú. Yang chỉ thực sự nghiêm túc thực hiện gần đây, sau khi các video đời thường của CEO Nvidia lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc. "Tôi nghe nói thời trẻ ông Huang từng làm công việc rửa bát thuê ở nhà hàng. Tôi cũng trải qua những ngày tháng như thế", Yang nói.
Yang cho biết anh chịu áp lực khi bị một số người xưng là bộ phận pháp lý của Nvidia liên lạc yêu cầu gỡ video. "Tôi hy vọng ông Huang và công ty Nvidia không bận lòng. Nếu các video làm ảnh hưởng hình ảnh tập đoàn, tôi sẽ chủ động xóa toàn bộ khi họ lên tiếng", Yang cho biết.
Luật sư Yang Jie từ văn phòng luật Duy Ương, tỉnh Tứ Xuyên cho biết, hành vi bắt chước của Yang Yang mang mục đích giải trí, nằm trong phạm vi tự do ngôn luận và sáng tạo trên không gian mạng. Việc sao chép phong cách áo khoác, kính mắt không mang tính bôi nhọ. Người xem cũng nhận ra đây là hóa trang. Xét về tổng thể, hành vi này không vi phạm bản quyền hay chịu trách nhiệm dân sự.
Tuy nhiên, luật sư Yang cảnh báo việc sử dụng hình ảnh chế (meme) cần có chừng mực. Nếu cố tình vượt ranh giới để câu view hoặc trục lợi, người thực hiện sẽ đối mặt với rắc rối pháp lý.
Xu hướng các blogger đổi đời nhờ bắt chước người nổi tiếng không còn hiếm gặp tại Trung Quốc. Trước Yang, một người đàn ông bán đồ ăn dạo cũng đổi đời nhờ ngoại hình giống hệt "thiên vương nhạc pop" Châu Kiệt Luân. Hay như Ryan Chen, một giáo viên tiếng Anh tại Trùng Khánh, trở nên nổi tiếng khắp các nền tảng nhờ tài giả giọng và bắt chước hoàn hảo các cử chỉ của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Trên thế giới, những câu chuyện về người sống thọ trên 100 tuổi luôn thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới khoa học và công chúng. Ba chị em người Brazil cùng vượt mốc một thế kỷ tuổi đời là một trường hợp hiếm gặp, được xem như điển hình cho nghiên cứu về lão hóa khỏe mạnh. Họ không chỉ gây ấn tượng bởi tuổi tác mà còn bởi tinh thần minh mẫn và lối sống giản dị kéo dài suốt nhiều thập kỷ. Câu chuyện của họ góp thêm một góc nhìn thú vị về mối liên hệ giữa di truyền, môi trường và thói quen sinh hoạt trong hành trình sống thọ.
Cùng bước qua cột mốc 100 tuổi, ba chị em Levita (109 tuổi), Zoraide (104 tuổi) và Zulina (103 tuổi) vẫn minh mẫn, khỏe mạnh.
Theo họ, bí quyết để có một cuộc sống trường thọ không nằm ở điều gì quá đặc biệt, mà bắt nguồn từ những thói quen giản dị: ăn thực phẩm tươi, duy trì vận động và luôn gắn bó với gia đình.
Bà Levita de Deus Nunes, sinh ngày 7/6/1917, là người con thứ hai trong gia đình có tám anh chị em. Ngay từ nhỏ, bà đã thay cha mẹ quán xuyến việc nhà, chăm sóc các em khi cả gia đình bận làm đồng. Không lập gia đình và cũng không có con, bà dành trọn cuộc đời để yêu thương, chăm sóc người thân.
Ngoài công việc nội trợ, bà Levita còn khéo léo với các nghề thủ công như đan lát, móc len, may vá và từng kiếm thêm thu nhập từ những sản phẩm do chính tay mình làm. Bà cũng có 12 năm làm việc tại Đài truyền hình Rede Globo trước khi nghỉ hưu.
Người em gái Zoraide de Deus Mota, sinh năm 1921, từng là giáo viên tiểu học rồi chuyển sang làm y tá. Bà kết hôn vào năm 1950 và có năm người con. Giống chị gái, bà luôn gắn bó với những công việc may vá, thêu thùa niềm vui theo bà suốt nhiều năm.
Em út Zulina de Deus Nunes, sinh năm 1923, kết hôn năm 1945 và có sáu người con. Sau khi cuộc hôn nhân tan vỡ, bà chuyển đến sống cùng chị gái Zoraide. Ít lâu sau, bà Levita cũng về ở cùng để phụ giúp chăm sóc các cháu. Từ đó, ba chị em cùng sẻ chia cuộc sống, nương tựa nhau vượt qua mọi thăng trầm trong nhiều thập kỷ.
Điều đặc biệt là không chỉ ba chị em, gia đình họ còn có nhiều thành viên khác sống trên 100 tuổi. Chính vì vậy, các nhà khoa học tại Đại học São Paulo, do TS. Mayana Zatz dẫn đầu, đang tiến hành phân tích ADN của ba cụ bà nhằm tìm hiểu liệu họ có mang những gene giúp bảo vệ cơ thể trước các bệnh liên quan đến tuổi tác, đồng thời duy trì sức khỏe thể chất và khả năng nhận thức hay không.
Tuy nhiên, giới nghiên cứu cho rằng yếu tố di truyền chỉ là một phần của câu chuyện. Ba chị em lớn lên ở vùng nông thôn Brazil trong điều kiện sống mộc mạc, không có tủ lạnh hay thực phẩm chế biến sẵn. Thực phẩm hằng ngày đều do gia đình tự trồng trọt hoặc đánh bắt, luôn tươi mới. Bên cạnh đó, họ lao động và vận động ngoài trời thường xuyên, hình thành lối sống lành mạnh từ khi còn nhỏ.
Khi được hỏi về bí quyết trường thọ, cả ba đều có chung câu trả lời: ăn thực phẩm tươi, duy trì vận động và gìn giữ sự gắn kết trong gia đình. Với bà Levita, một tinh thần lạc quan cũng là điều không thể thiếu. Bà chia sẻ: "Tôi có một tuổi thơ và thời thanh xuân rất hạnh phúc. Tôi không có gì để phàn nàn."
Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu của TS. Mayana Zatz dự kiến mở rộng khảo sát khoảng 500 người sống trên 100 tuổi nhằm xây dựng một trong những cơ sở dữ liệu lớn nhất thế giới về quá trình lão hóa khỏe mạnh. Nếu thành công, nghiên cứu có thể giúp làm sáng tỏ những yếu tố quan trọng giúp con người duy trì sức khỏe, sự minh mẫn và khả năng sống độc lập khi tuổi cao.
Câu chuyện của ba chị em Levita, Zoraide và Zulina không chỉ là minh chứng cho vai trò của yếu tố di truyền, mà còn cho thấy sức mạnh của một lối sống lành mạnh, tinh thần tích cực và tình thân bền chặt những giá trị giản dị nhưng có thể góp phần tạo nên một cuộc đời khỏe mạnh và trường thọ.
Thắng nhớ lại lần đang lợp mái tôn công trình, không may vướng vào đường dây điện cao thế bị hở. Anh rơi từ độ cao 6 mét xuống đất bất tỉnh.
Anh chủ xưởng cơ khí ở phường Tích Lương hôn mê suốt một tháng. Ngày mở mắt, điều đầu tiên anh nhận ra là những cơn đau thấu thịt da và cả bốn chi đều không còn. Những tháng sau đó là chuỗi ngày điều trị kéo dài. Ngoài ca cắt cụt ban đầu, anh còn trải qua bốn lần phẫu thuật cắt thêm phần chân.
Trở về nhà sau bốn tháng nằm viện, mọi sinh hoạt của Thắng phụ thuộc vào người thân. Mẹ bón từng thìa cơm. Bố và anh trai thay nhau bế, tắm rửa, vệ sinh cho anh. Anh quay mặt vào tường, lặng lẽ khóc, không thiết ăn uống.
Bà Ngô Thị Hồng, 74 tuổi, mẹ anh Thắng cho biết thời gian đầu con trai thường quay mặt vào tường, không chịu ăn uống. "Tôi nắm lấy cánh tay cụt của con nói, chỉ cần con còn sống, khó khăn mấy bố mẹ cũng vượt qua", bà kể.
Lời động viên ấy dần kéo anh ra khỏi tuyệt vọng. "Không chết được thì phải đứng lên mà sống. Dù không báo đáp được, cũng đừng để cha mẹ phiền lòng vì mình", anh tự nhủ.
Khi vết thương ổn định, anh bắt đầu tập đứng. Bố đứng phía trước, mẹ đứng phía sau, vòng tay ôm lấy con trai như chiếc khung tập. Không còn tay để giữ thăng bằng, mỗi lần ngã, máu dồn xuống khiến vết thương ở hai chân bật máu.
Sáu tháng tập luyện không bỏ cuộc anh mới có thể đứng vững.
Hai năm sau tai nạn, anh mở quầy bán sim, thẻ điện thoại trước nhà. Thời gian đầu, tiền lãi chỉ vài nghìn đồng mỗi ngày, phần lớn nhờ bà con hàng xóm ghé mua để ủng hộ. Nhưng giai đoạn đó, thị trường viễn thông phát triển mạnh. Cứ vài ngày, anh lại nhờ bố chở đi khắp TP Thái Nguyên tìm hiểu thị trường. Muốn mở rộng khách hàng, anh thuê xe ôm đến các cửa hàng tạp hóa trong bán kính hơn 100 km để tiếp thị.
Từ một quầy hàng nhỏ, anh dần trở thành đại lý lớn của các nhà mạng. Thu nhập tăng lên giúp anh vừa trang trải cuộc sống, vừa cùng gia đình trả dần khoản nợ gần một tỷ đồng điều trị sau tai nạn.
Có công việc ổn định, anh bắt đầu nghĩ đến chuyện lập gia đình. Năm 2009, anh được mai mối với chị Dương Thị Thoa, quê Nga Sơn, Thanh Hóa. Sau một tháng trò chuyện, anh cùng người thân vào Thanh Hóa gặp chị.
Mến chàng trai chân thành, nói chuyện có duyên và luôn nỗ lực lao động, mẹ cùng chị gái chị Thoa ủng hộ mối quan hệ của hai người. Nhưng họ hàng phản đối quyết liệt. Có người cho rằng chị sẽ khổ cả đời, có người dọa từ mặt nếu vẫn quyết lấy người đàn ông "không tay, không chân".
"Nhìn anh như vậy, tôi không sợ mà thương. Càng nói chuyện, tôi càng ngưỡng mộ nghị lực của anh ấy", chị Thoa nói.
Từ sự cảm phục, chị quyết định kết hôn với anh chỉ sau bốn tháng tìm hiểu. Hai đứa con nhỏ chào đời, Thắng thấy vợ như phải chăm cùng lúc ba đứa trẻ.
Năm 2011, sáu năm kể từ khi lần đầu đứng vững, anh Thắng bước những bước đầu tiên bằng chân giả. Hiện tại, anh có thể tự đi khoảng 2 km. Hai con, một học lớp 11, một lớp 3, đã biết phụ mẹ chăm sóc bố.
Gần đây, việc kinh doanh sim thẻ chậm lại, anh có thêm thời gian rảnh. Không muốn mình chỉ là người được chăm sóc, anh nghĩ cách chế tạo cánh tay giả đơn giản từ ống nhựa PVC để gắn thìa, dĩa và các dụng cụ sinh hoạt.
Rồi anh tập nấu ăn. Ban đầu chỉ để san sẻ việc nhà với vợ. Dần dần, những video người đàn ông không tay vào bếp thu hút hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội, mang đến cho anh thêm nguồn thu từ bán hàng trực tuyến.
Ngày cuối tháng 6 năm nay, anh Thắng vào bếp nấu ăn cho vợ và hai đứa con, nhân dịp sinh nhật tuổi 45 của mình và 17 năm ngày cưới. Đây là dịp để người đàn ông tự ví mình như chim cánh cụt nhìn lại hành trình đã đi qua.
Trong video kỷ niệm đăng lên mạng, không còn đôi tay để cầm dao, anh dùng phần cánh tay còn lại, tì thêm bên má trái để giữ dụng cụ nấu nướng. Sau hơn một tiếng, ba món ăn được bày lên mâm.
"Nhìn mâm cơm gia đình giản dị nhưng ấm áp, lòng tôi tràn ngập hạnh phúc. Món quà lớn nhất cuộc đời tôi không gì khác ngoài người vợ dũng cảm - người đã dám nắm lấy bàn tay 'không còn' của tôi và những đứa con ngoan", anh nói.
Nhân kỷ niệm 17 năm ngày cưới, anh đăng bức ảnh hai vợ chồng kèm lời nhắn: "Dù anh không có đôi tay để ôm em, không có đôi chân để cùng em đi khắp thế gian, nhưng anh hứa sẽ dùng cả trí tuệ, trái tim và những gì anh có để bảo vệ, che chở cho ba mẹ con''.
