Chính quyền Romania ngày 29.5 thông báo một UAV đã rơi xuống tòa chung cư tại thành phố Galati, đông nam nước này, trong đợt tấn công của Nga nhắm vào quốc gia láng giềng Ukraine vào rạng sáng, theo Reuters.
Romania là thành viên NATO và Liên minh châu Âu (EU), có đường biên giới trên bộ dài 650 km với Ukraine. Theo Bộ Quốc phòng Romania, từ khi xung đột Nga – Ukraine nổ ra vào tháng 2.2022, UAV Nga đã 28 lần xâm nhập không phận Romania nhưng đây là lần đầu tiên thiết bị rơi xuống khu dân cư đông đúc và gây thương tích.
UAV rơi xuống tầng thượng của tòa chung cư 10 tầng, gây ra vụ nổ và khiến 2 người bị thương. Theo Bộ Quốc phòng Romania, thông tin ban đầu cho thấy toàn bộ chiếc UAV Geran 2, có nguồn gốc từ Nga, phát nổ khi va chạm. Hàng chục cư dân đã được sơ tán.
Một căn hộ tại tầng 10 bị cháy sau khi UAV rơi xuống mái và phát nổ. Thứ trưởng Nội vụ Raed Arafat cho biết vụ nổ gây hư hại 2 cầu thang và 5 chiếc ô tô.
Bộ Quốc phòng Romania thông báo đã triển khai 2 chiến đấu cơ F-16 và một trực thăng quân sự để theo dõi vụ tấn công. Các phi công được quyền bắn hạ bất cứ UAV nào. Cư dân tại các huyện Braila, Galati và Tulcea được cảnh báo tìm nơi trú ẩn.
Một UAV khác có sải cánh khoảng 3 m, không mang chất nổ, cũng được tìm thấy tại huyện Maramures ở tây bắc Romania vào cuối ngày 28.5 nhưng chưa rõ nguồn gốc.
Chuẩn tướng Gheorghe Maxim thông tin tại cuộc họp báo rằng chiếc UAV rơi xuống tòa chung cư đã bay tầm thấp trong không phận được 4 phút, khiến cho radar khó có thể phát hiện. Hệ thống chống UAV Merops của Mỹ đang hoạt động tại Romania không thể khai hỏa vì quá rủi ro khi sử dụng trong đô thị.
Các quan chức Ukraine cho hay cảng Izmail tại vùng Odessa ở miền nam đã bị nhiều UAV tấn công vào rạng sáng cùng ngày. Izmail là đô thị gần Romania và là nơi có cảng lớn nhất của Ukraine trên sông Danube.
Ngoại trưởng Oana Toiu gọi đây là hành vi vi phạm luật quốc tế nghiêm trọng và triệu tập đại sứ Nga để phản ứng. Bên cạnh đó, Romania cũng đã yêu cầu các biện pháp nhằm đẩy nhanh chuyển giao năng lực chống UAV của đồng minh cho nước này.
Tổng thống Nicusor Dan cùng ngày tuyên bố đóng cửa Lãnh sự quán Nga tại thành phố Constanta và trục xuất lãnh sự Nga về nước.
Một người phát ngôn NATO lên án “sự liều lĩnh” của Nga và tuyên bố liên minh sẽ tiếp tục tăng cường phòng thủ trước mọi mối đe dọa.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte khẳng định hành vi của Nga gây nguy hiểm cho toàn bộ liên minh. Ông tuyên bố NATO sẵn sàng bảo vệ từng tấc lãnh thổ và sẽ tiếp tục ủng hộ Ukraine.
Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker lên án vụ xâm phạm không phận Romania và ủng hộ đồng minh, tuyên bố sẽ bảo vệ từng tấc lãnh thổ của NATO.
Pháp triệu tập đại sứ Nga để yêu cầu giải thích trong khi Cao ủy đối ngoại EU Kaja Kallas nhấn mạnh không thể để yên cho Nga sau vụ xâm phạm không phận này.
Thủ tướng Robert Fico của Slovakia, người có quan hệ gần gũi với Moscow dù là lãnh đạo một nước NATO, bày tỏ sự đoàn kết với Romania liên quan “sự cố UAV”, kêu gọi tránh đưa ra phát ngôn nặng nề và nên khôi phục đối thoại giữa EU và Nga.
Tuy nhiên, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen chỉ trích Nga đã vượt qua một lằn ranh nữa và tuyên bố đoàn kết với Romania. Bà cho biết sẽ tiếp tục gây sức ép và đang chuẩn bị gói cấm vận thứ 21 của EU lên Moscow.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha bày tỏ sự ủng hộ dành cho Romania và nhấn mạnh sẵn sàng hợp tác để ngăn chặn mối đe dọa. Nhà ngoại giao bổ sung rằng việc tăng cường năng lực phòng không của Ukraine là nhiệm vụ chiến lược để bảo vệ không chỉ Ukraine mà còn giúp giảm nguy cơ cho các nước láng giềng.
Tổng thống Nga Vladimir Putin tối cùng ngày cho hay ông vừa được báo cáo về sự việc này. Ông Putin đặt nghi ngờ khả năng chiếc máy bay không người lái rơi xuống một khu chung cư ở Romania là của Nga, và cho rằng đó cũng có thể là máy bay không người lái của Ukraine. Tổng thống Nga cũng nhắc đến những trường hợp gần đây, khi máy bay không người lái Ukraine bay vào không phận Ba Lan và các nước Baltic.
Ông Putin đề nghị chuyển giao mảnh vỡ máy bay không người lái cho Nga để Moscow có thể tiến hành cuộc điều tra độc lập của riêng mình.
Trước đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova tuyên bố Moscow sẽ phản ứng nhanh chóng sau quyết định đóng cửa Lãnh sự quán tại Constanta.
Bà Zakharova cũng nói tất cả các cáo buộc cho rằng UAV Nga bay tại châu Âu là vô căn cứ và không có bằng chứng. “Mọi cáo buộc mà chúng tôi nghe được, đặc biệt là về UAV ở đâu đó tại các nước EU, chúng đều không có căn cứ, không một chút sự thật, bằng chứng, vật chứng nào được đưa ra”, bà Zakharova nói.
Trong một diễn biến khác, hãng thông tấn RIA của Nga ngày 29.5 đưa tin quân đội nước này đã giành được quyền kiểm soát thêm 4 khu định cư tại Ukraine, gồm Novopidhirne và Lisne tại tỉnh Dnipropetrovsk và khu Karaichne cùng Budarky tại tỉnh Kharkiv.
Trong khi đó, Không quân Ukraine tố cáo Nga đã phóng 232 UAV và 1 tên lửa đạn đạo sang lãnh thổ. Lực lượng Ukraine bắn rơi 217 UAV trong số đó, theo The Kyiv Independent.
"Theo quan điểm của chúng tôi, bản ghi nhớ này có hai bên tham gia, một bên là Mỹ và Israel, bên còn lại là Iran và Hezbollah. Nội dung quan trọng nhất của bản ghi nhớ là chấm dứt lập tức và vĩnh viễn chiến sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon", Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói trong cuộc họp với các nhà ngoại giao nước ngoài hôm nay.
Theo ông, chấm dứt chiến sự tại Lebanon là một phần không thể tách rời của việc kết thúc hoàn toàn cuộc chiến.
Mỹ và Iran hôm 15/6 thông báo đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến bùng phát từ cuối tháng 2. Lebanon bị cuốn vào xung đột từ đầu tháng 3, khi lực lượng Hezbollah phóng rocket vào Israel để trả thù cho lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, người thiệt mạng trong đòn tập kích mở đầu của Mỹ - Israel. Tel Aviv sau đó tiến hành các đợt không kích và chiến dịch tiến công trên bộ để đáp trả.
Ngoại trưởng Araghchi cho rằng việc chấm dứt chiến sự sẽ chưa thể được coi là hoàn tất "nếu lực lượng Israel chưa rút khỏi các vùng lãnh thổ mà họ đã chiếm giữ trong cuộc chiến này".
"Chúng tôi xác định bất kỳ cuộc tấn công quân sự nào của Israel nhằm vào Lebanon kể từ thời điểm này, cũng như tiếp tục chiếm đóng lãnh thổ Lebanon, đều sẽ bị coi là hành vi vi phạm bản ghi nhớ", ông nói thêm.
Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố lực lượng nước này sẽ tiếp tục hiện diện tại Lebanon, Syria và Dải Gaza "chừng nào còn cần thiết".
Sau khi thỏa thuận được công bố, Hezbollah cho biết đã tấn công lực lượng Israel đang tìm cách tiến sâu vào miền nam Lebanon.
Văn kiện dự kiến được ký vào 19/6 tại Geneva, Thụy Sĩ. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi cho biết Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf sẽ cùng phái đoàn tham dự lễ ký kết. Phía Mỹ sẽ do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu. "Hiện chưa rõ việc ký kết sẽ được tiến hành như thế nào", ông nói.
Theo Ngoại trưởng Araghchi, sau lễ ký kết, Iran sẽ cùng Mỹ bắt đầu đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran. "Trong thỏa thuận cuối cùng, các quyết định sẽ được đưa ra liên quan vấn đề hạt nhân cũng như dỡ bỏ lệnh trừng phạt", nhà ngoại giao Iran nhấn mạnh.
Liên minh châu Âu không những bắt đầu tiến hành đàm phán mà còn xác định cụ thể đích đến là sẽ thu nạp Ukraine và Moldova vào năm 2030.
Tiến độ và lộ trình của EU khiến Ukraine và Moldova có thể phấn khích, nhưng trên thực tế thì cả diễn biến kịch bản lẫn kết cục cuối cùng lại rất có thể không suôn sẻ và thuận lợi được như vậy.
Hai nước này đã được EU vận dụng quy trình kết nạp nhanh để tham gia liên minh nhưng không được đơn giản hóa thủ tục và quy trình. Họ phải đáp ứng đầy đủ 35 điều kiện và tiêu chuẩn. EU sẽ phê chuẩn sự đáp ứng từng điều kiện với sự đồng thuận của tất cả 27 thành viên. Chỉ cần một thành viên không đồng ý thì toàn bộ tiến trình sẽ bị chững lại.
Hai nước này giống như hai con cá phải 35 lần vượt vũ môn, hiện không thể biết có thể vượt qua được hết 35 cửa ải hay không và đến khi nào mới có thể vượt qua được hết. Ngoài ra, trong thực trạng hiện tại, EU chưa chuẩn bị đầy đủ mọi tiền đề cần thiết về thể chế và chính sách, về tài chính và đồng thuận nội bộ để thu nạp ngay thành viên mới. Nếu không cải tổ thể chế và chính sách thật sự cơ bản và triệt để, mở rộng liên minh chỉ lợi bất cập hại đối với EU.
Cho nên cái bánh mà EU hiện chìa ra không hoàn toàn nhưng cũng có phần là bánh vẽ. EU có lợi ích chiến lược với việc níu kéo hai nước này chuyển động trong quỹ đạo của mình, nhưng bắt đầu đàm phán không bao hàm đảm bảo là rồi đây đàm phán sẽ kết thúc thành công.
"Thủ tướng Đức Friedrich Merz nghĩ rằng Iran sở hữu vũ khí hạt nhân cũng chẳng sao. Ông ấy không hiểu mình đang nói gì. Nếu Iran có vũ khí hạt nhân, cả thế giới sẽ bị bắt làm con tin. Những việc tôi đang làm với Iran là điều đáng lẽ các nước và những đời tổng thống trước đây phải cố gắng thực hiện từ lâu rồi", Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 28/4 viết trên Truth Social.
Ông đồng thời công kích chính phủ Đức, cho rằng Berlin đang "làm rất tệ cả về kinh tế lẫn những phương diện khác".
Phát biểu trong một sự kiện đối thoại sinh viên ở Đức một ngày trước đó, Thủ tướng Merz cho rằng Mỹ "rõ ràng không có kế hoạch chiến lược" trong cách xử lý xung đột với Iran. Ông phân tích rằng thách thức trong các xung đột với các chính phủ không chỉ là câu chuyện tham gia mà còn phải tính được đường rút lui, dẫn chứng các bài học tại Afghanistan và Iraq.
Ông nhận định Tehran đang thể hiện kỹ năng đàm phán hiệu quả để tạo ra lợi thế trước Mỹ. "Nói chính xác hơn, người Iran đang khéo léo chọn không đàm phán. Họ để cho phái đoàn Mỹ đến tận Islamabad, để rồi trở về mà không đạt được bất kỳ thành quả nào. Cả một đất nước bị làm cho bẽ mặt bởi giới lãnh đạo Iran, cụ thể là lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo", ông Merz nói.
Những phát biểu của lãnh đạo Đức được đưa ra giữa giai đoạn nỗ lực đối thoại giữa Mỹ và Iran chưa đạt tiến triển đáng kể. Vòng tiếp xúc đầu tiên tại Islamabad kết thúc mà không có kết quả, trong khi kế hoạch cử đặc phái viên tới Pakistan thương lượng vòng hai đã bị hủy vào phút chót.
Tổng thống Trump cho biết Iran đã gửi một đề xuất mà ông cho là chưa đạt yêu cầu, song sau khi Mỹ hủy chuyến đi của phái đoàn đàm phán, phía Tehran đã đưa ra một đề xuất mới tốt hơn. Ông cũng viết rằng Iran nói với Mỹ họ "trên bờ vực sụp đổ" và mong muốn Washington chấm dứt lệnh phong tỏa với cảng biển.
Tổng thống Mỹ nhiều lần bày tỏ không hài lòng với các đồng minh châu Âu, trong đó có Đức, vì từ chối tham gia sâu hơn vào chiến dịch chống lại Iran.
Giới lãnh đạo Đức đã khẳng định không có ý định can dự xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran. Các nước châu Âu cũng tuyên bố chỉ tham gia bảo vệ tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz một khi xung đột chấm dứt hoàn toàn.
