Sắp đến lễ Phật đản (31/5) nhưng không thể thực hành nghi thức phóng sinh cầu bình an, chị Minh Hường, 30 tuổi, ở Hà Nội chuyển 60.000 đồng cho một tài khoản trên mạng, nhờ thả 20 con cá xuống sông trong buổi phát trực tiếp (livestream) của người này.
Thói quen thả cá ngày rằm, mùng một của chị Hường tạm ngừng từ cuối năm 2024 do nhà xa sông và bận chăm con. Giữa năm 2025, chị xem một phiên livestream phóng sinh trên mạng xã hội. Thấy chủ kênh ngồi cạnh dòng sông, đọc đúng tên người gửi tiền và chắp tay khấn trước khi thả cá, chị nhắn tin xin số tài khoản.
Với giá 3.000 đồng mỗi con cá trê hoặc chạch, chị nhẩm tính việc này tiết kiệm thời gian đi lại và tìm nguồn nước. “Tôi được trực tiếp nhìn họ đếm cá thả xuống sông, yên tâm không bị lừa”, chị Hường nói.
Kể từ đó, mỗi tháng chị chi 100.000 đồng cho dịch vụ này.
Từng gửi tiền cho các nhóm thiện nguyện làm dịch vụ phóng sinh nhưng lo lắng vì không có hình ảnh chứng minh, Minh Hân, 22 tuổi, ở TP HCM chuyển sang đặt dịch vụ qua livestream trên TikTok. Nữ sinh viên cho biết các kênh này hoạt động hàng ngày, cung cấp cá nhỏ giá 3.000 đồng một con hoặc cá lớn theo giá thị trường. “Sự tiện lợi giúp tôi dễ dàng thực hiện mong muốn, miễn mình thành tâm”, Hân nói.
Khảo sát của VnExpress ghi nhận dịch vụ “phóng sinh trực tuyến” xuất hiện từ dịp Lễ Vu Lan (Rằm tháng 7) năm 2025 và duy trì đến nay. Các phiên livestream vào những ngày Rằm, Mùng 1 âm lịch hàng tháng thường thu hút hàng nghìn người theo dõi.
Trưa 26/5, một phiên livestream trên mạng xã hội TikTok đã nhận đặt hàng của hàng trăm người. Chủ kênh ngồi bên bờ sông, liên tục nói: “Các bác bình luận thông tin để em thả cá và đọc văn khấn”. Sau vài suất miễn phí, chủ kênh gợi ý người xem “hồi hướng công đức” cần quét mã QR chuyển khoản.
Anh Quốc Bình, chủ một kênh livestream phóng sinh hoạt động từ giữa năm 2025, cho biết mỗi phiên thu hút vài trăm người xem, thả từ vài trăm đến 1.000 con cá. Ngày thường, anh phát sóng 6 tiếng, riêng ngày rằm và mùng một kéo dài khoảng 12 tiếng.
Hữu Mạnh, thành viên đội thiện nguyện tại An Giang, thường xuyên nhận tiền mua cá thả xuống sông Tiền từ những người bận rộn. Sau khi nhận yêu cầu, nhóm anh Mạnh sẽ chụp ảnh cá đã mua kèm hóa đơn để khách kiểm chứng.
Tuy nhiên, dịch vụ đang gây ra những tranh luận trái chiều. Một bên ủng hộ sự tiện lợi, đề cao tâm ý người hướng thiện. Phía đối diện lo ngại nguy cơ trục lợi, lừa đảo từ các tài khoản ẩn danh, đồng thời đánh giá việc vắng mặt trực tiếp làm suy giảm sự thành tâm.
Từng coi phóng sinh trực tuyến là tiện lợi, Ngọc Linh, 29 tuổi, ở Ninh Bình cho biết cô thất vọng khi chứng kiến người làm dịch vụ đổ thẳng chậu cá xuống một con kênh nước đen kịt. “Nghe nhiều người cảnh báo về việc cá vừa thả lập tức bị bắt lại mang đi bán, tôi quyết định dừng việc chuyển khoản”, Linh kể.
Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đào tạo Văn hóa Truyền thống, cho biết phóng sinh chịu ảnh hưởng từ tinh thần từ bi của Phật giáo, nuôi dưỡng lòng thương yêu, giảm sát nghiệp. Khởi thủy của phong tục này, người dân thường mua (giải cứu) các loài vật sắp bị giết hại, mang đến môi trường phù hợp để thả kèm tâm niệm cầu an.
Dịch vụ phóng sinh trực tuyến ra đời từ nhịp sống hiện đại bận rộn, không hoàn toàn mang tính tiêu cực. Tuy nhiên, việc công khai số tiền, xướng tên liên tục trên sóng trực tiếp khiến giá trị cốt lõi biến tướng thành hành vi biểu diễn tâm linh. “Việc nhờ người phóng sinh hộ thiếu minh bạch tiềm ẩn rủi ro lừa đảo, tạo tâm lý ỷ lại rằng chỉ cần chuyển tiền là xong việc thiện”, ông Hiển nói.
Chuyên gia cũng chỉ ra nghịch lý khi nhu cầu tăng cao kích thích thị trường đánh bắt và việc thả sinh vật sai môi trường đang đe dọa hệ sinh thái. Tháng 5/2026, UBND TP Đà Nẵng đã ban hành văn bản chấn chỉnh tình trạng phóng sinh sai cách, khuyến khích thực hành tín ngưỡng gắn với bảo vệ đa dạng sinh học.
“Phóng sinh trong thời hiện đại cần hiểu rộng ra bao gồm bảo vệ môi trường, hạn chế sát sinh, giúp đỡ con người và lan tỏa năng lượng tích cực”, vị chuyên gia nói.
Phó giáo sư Bùi Hoài Sơn, Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, cho biết hoạt động phóng sinh khi biến thành kinh doanh sinh lời sẽ triệt tiêu ý nghĩa gốc và dung túng hành vi sát sinh. Ông khuyến nghị người dân hướng tới ủng hộ các tổ chức bảo vệ động vật, giữ gìn môi trường thay vì chạy theo các trào lưu trên mạng.
Những ngày cuối tháng 5, nhiều sân trường lại rộn ràng cảnh học sinh chuyền tay nhau ký áo. Có em viết lời chúc thi tốt, có em vẽ gương mặt bạn bè, cũng có người chỉ để lại dòng nhắn ngắn: "Đừng quên nhau nha".
Hình ảnh quen thuộc của tuổi học trò nay tiếp tục tạo nên nhiều tranh luận trên mạng xã hội.
Một cư dân mạng đặt câu hỏi: "Học sinh bây giờ còn ký tên lên áo đồng phục cuối cấp không?". Chỉ sau ít giờ, bài viết đã thu hút hàng ngàn lượt bình luận từ nhiều thế hệ. Không ít người bất ngờ khi thói quen tưởng đã cũ của tuổi học trò lại gợi lên nhiều ký ức đến vậy.
Có người kể đã tốt nghiệp từ năm 2003 nhưng đến giờ vẫn giữ cái áo trắng đầy chữ ký trong tủ. Mực đã phai, nét chữ không còn rõ, nhưng chỉ cần nhìn lại vài dòng nguệch ngoạc là cảm xúc về bạn bè năm ấy lại ùa về.
Với thế hệ 8X, 9X, ký tên lên áo từng là chuyện gần như không thể thiếu sau lễ bế giảng. Học sinh mặc áo đồng phục chạy khắp sân trường để xin chữ ký, lời chúc hay số điện thoại của bạn bè. Thời chưa có mạng xã hội hay điện thoại thông minh, vài dòng viết tay đôi khi là cách giữ kỷ niệm duy nhất.
Đến nay, thói quen ấy vẫn còn, chỉ thay đổi về hình thức. Nếu trước kia học sinh chủ yếu ký tên, viết lời nhắn, nhiều bạn trẻ hiện nay lại tự tay vẽ kín áo đồng phục bằng đủ màu sắc và hình ảnh. Trên áo có gương mặt bạn bè, tên lớp, niên khóa hay những câu nói chỉ nhóm bạn thân mới hiểu.
Nhiều học sinh còn lên ý tưởng trước, phác thảo rồi mới dùng bút màu chuyên dụng để vẽ lên áo. Có bạn mất vài ngày mới hoàn thành. Những cái áo không hoàn hảo, có nét chữ xiêu vẹo, màu tô lem khỏi viền hay hình vẽ còn vụng về. Nhưng cũng chính vì vậy chúng lại rất giống tuổi học trò vô tư, lộn xộn nhưng đầy cảm xúc.
Nguyễn Ngọc Duy Nam (16 tuổi, TP.HCM) kể cái áo của em gần như không còn khoảng trắng sau buổi học cuối. "Em không dám giặt vì sợ chữ ký phai mất. Có những người chắc sau này khó gặp lại nữa", Duy Nam nói.
Thời hiện đại, mọi thứ đều nằm trong điện thoại, nét bút vẽ tay lại mang đến cảm giác rất khác. Nó có thể gấp lại, cất trong tủ và nhiều năm sau vẫn còn cầm lên được bằng tay.
"Điện thoại có thể lưu hàng ngàn bức ảnh, nhưng nhìn lại nét chữ viết tay của bạn bè vẫn có cảm giác khác hoàn toàn", một cựu học sinh chia sẻ trên mạng xã hội.
Nhưng không phải ai cũng nhìn chuyện ký áo bằng sự hoài niệm. Trên mạng xã hội, nhiều ý kiến cho rằng đồng phục học sinh là trang phục gắn với môi trường giáo dục nên cần được giữ gìn sạch sẽ, nghiêm túc.
Một số phụ huynh nói họ thấy tiếc vì đồng phục hiện nay khá đắt, đặc biệt ở các trường tư thục. Có gia đình muốn giữ lại để em nhỏ mặc tiếp hoặc tận dụng sau khi tốt nghiệp.
Nhiều người còn lo ngại việc ký áo đang bị biến tướng. Thỉnh thoảng, mạng xã hội xuất hiện hình ảnh học sinh viết nội dung phản cảm, đùa quá trớn hoặc ký tên ngay trong giờ học gây tranh cãi.
Ở chiều ngược lại, nhiều người cho rằng không nên nhìn trào lưu này quá nặng nề. Bởi sâu bên dưới chuyện ký áo thực chất là nhu cầu lưu giữ ký ức tuổi học trò theo cách rất tự nhiên.
Thực tế, mỗi thế hệ đều có cách riêng để giữ thanh xuân. Thế hệ trước từng ép hoa phượng vào lưu bút, ghi số điện thoại lên áo trắng hay cẩn thận giữ từng tấm ảnh rửa từ tiệm chụp hình. Học sinh hôm nay quay video kỷ niệm, chụp ảnh kỷ yếu và tự vẽ lên đồng phục cuối cấp.
Giữa thời đại trí tuệ nhân tạo, hình ảnh chỉnh sửa và mọi thứ đều có thể lưu trên mạng, nhiều học sinh lại thích việc mang tính thủ công hơn. Từ viết tay, làm sổ lưu niệm, chụp ảnh phim đến tự trang trí đồ vật cá nhân, thể hiện nhu cầu được chạm vào ký ức bằng những thứ thật sự cầm nắm được. Cái áo đầy chữ ký cũng nằm trong xu hướng đó.
Vì vậy, chuyện ký tên lên áo đồng phục cuối cấp có lẽ không nằm ở việc đẹp hay lãng phí, mà ở cách người ta nhìn và gìn giữ kỷ niệm ấy.
Một cái áo chỉ thực sự vô nghĩa khi bị xem như món đồ để phá cho vui. Nhưng nếu trên đó là lời chúc, chữ ký và ký ức của tuổi học trò, thì đó đơn giản là cách nhiều người trẻ lưu lại một phần thanh xuân của mình.
Trong đám cưới diễn ra đâu tháng 5, vợ chồng He Yinsheng dựng một sàn đấu ở trung tâm hôn lễ cùng tấm áp phích "Chú rể đại chiến Cô dâu".
Cả hai dẫn dắt đội của mình tham gia trận đấu ba hiệp. Theo luật chơi, đội thua sẽ làm toàn bộ việc nhà sau kết hôn. Các video tại hôn lễ cho thấy dàn đô vật thực hiện các cú quật và vật lộn mạnh.
Thực chất đây là những trận đấu biểu diễn (Pro wrestling), trình diễn theo kịch bản.
Cao trào của buổi lễ là khi đôi tân hôn trực tiếp đối đầu. Cô dâu nhanh chóng chiếm ưu thế, né đòn và hạ gục chồng bằng một cú quăng vai. Trọng tài sau đó tuyên bố cô dâu thắng cuộc.
Anh He cho biết ý tưởng nảy ra khi ngân sách cưới vượt quá dự kiến. Thay vì thuê đội vũ công hay ca sĩ trong ngày vui, anh tận dụng nghề nghiệp đô vật của mình để tối ưu chi phí. "Cuối cùng tôi phải thua. Tôi không thể để vợ làm việc nhà", anh He nói. Anh cho biết thêm tất cả đô vật tham gia đều là người chuyên nghiệp, đảm bảo an toàn cho chương trình.
Gia đình hai bên ban đầu không hiểu ý tưởng này nhưng sau đó tôn trọng lựa chọn của họ. Sự kiện thu hút gần 300 khách.
Qua đám cưới, anh He hy vọng giới thiệu rộng rãi hơn môn đấu vật chuyên nghiệp tại Trung Quốc.
Trong kho tàng ẩm thực ven biển Nam Trung Bộ, gỏi cá mai được xem là một trong những món ăn đặc trưng, thể hiện rõ nét sự tinh tế trong cách chọn nguyên liệu và chế biến của người dân địa phương.
Loài cá mai – nguyên liệu chính của món ăn này thường xuất hiện nhiều từ tháng giêng đến cuối mùa hè, khi nước biển ổn định và nguồn thực phẩm trở nên dồi dào.
Cá có kích thước nhỏ, thân dài, màu trắng đục gần giống cá cơm nhưng phần thịt lại trong và chắc hơn. Chính đặc điểm này khiến cá mai được ưa chuộng vì khi chế biến không bị bở hay nhớt, giữ được độ giòn tự nhiên.
Ở nước ta, cá mai có nhiều ở Nha Trang, Ninh Thuận, Bình Thuận, Vũng Tàu, Phú Quốc… Trên thế giới, cá mai phân bố ở vùng biển Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Australia.
Cá mai sống chủ yếu ở vùng nước lợ, nhờ vậy được đánh giá có giá trị dinh dưỡng cao và tốt cho sức khỏe. Loài cá này sinh sống theo đàn, thường phân bố nhiều tại khu vực biển phía Nam.
Mùa đánh bắt cá mai của ngư dân bắt đầu từ đầu tháng 4 đến tháng 11 âm lịch vì đây là thời điểm loài cá này tập trung thành đàn đi kiếm ăn và giao phối để sinh sản. Đây cũng là thời điểm người dân địa phương đẩy mạnh việc chế biến các món đặc sản từ cá mai có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn, lạ miệng như: Gỏi cá mai, canh cá mai nấu riêu chua, cá mai kho tiêu, cá mai xào chua ngọt… trong đó ngon và nổi tiếng nhất là món gỏi cá mai. Thịt cá mai không có máu nên ít tanh, có vị ngọt, giòn, dai, không bị bở và nhớt như thịt của các loại khác.
Để làm được một đĩa gỏi cá mai đạt chuẩn, việc quan trọng nhất là chọn được cá thật tươi. Người chế biến thường ưu tiên những con cá vừa được đưa vào bờ, dài khoảng 5 – 6cm, thân trong và chắc thịt. Cá sau khi mua về sẽ được làm sạch, bỏ đầu, dùng tay bóp nhẹ phần bụng để rút xương.
Thịt cá thường được ngâm với nước đá trong thời gian ngắn để tạo độ giòn và săn hơn. Tiếp theo, cá được ướp nhẹ với nước cốt chanh hoặc giấm để làm chín tái, giúp thịt có màu trắng trong hấp dẫn. Người chế biến cũng sẽ trộn cá với tỏi giã nhỏ, ớt, tiêu, gia vị và ít rau thì là để tạo mùi thơm. Một thành phần quan trọng không thể thiếu trong món gỏi cá mai là thính gạo rang.
Điểm đặc biệt nhất của gỏi cá mai nằm ở loại nước chấm được làm cầu kỳ theo công thức truyền thống. Loại nước chấm này có vị mặn ngọt hòa quyện, kết hợp độ bùi của đậu phộng và hương thơm đặc trưng, mang đến hương vị khó trộn lẫn với bất kỳ loại nước mắm nào khác.
Gỏi cá mai thường được ăn kèm với nhiều loại rau sống như xà lách, cải xanh, rau thơm, thì là, khế chua và chuối xanh thái lát. Khi thưởng thức, người ăn lấy một miếng bánh tráng dẻo, cho lên đó một ít bún tươi, thêm rau sống, lát chuối chát, rồi đặt phần cá đã trộn thính và gia vị vào giữa. Cuốn chặt tay và chấm vào bát nước mắm đậu phộng.
Sự hòa quyện của từng thành phần tạo nên một tổng thể hương vị hài hòa: Vị ngọt tự nhiên của cá tươi, vị chua nhẹ của chanh, vị bùi của đậu phộng, mùi thơm của thính gạo, cái giòn mát từ rau sống và độ chát đặc trưng của chuối xanh. Tất cả mang lại cảm giác tròn vị, vừa thanh mát vừa đậm đà. Món ăn này đặc biệt được ưa chuộng vào những ngày nắng nóng bởi tính chất tươi ngon và dễ ăn.
Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác và tinh tế. Nhiều đầu bếp địa phương cho rằng người làm gỏi cá mai phải có khẩu vị nhạy bén để cân chỉnh được vị chua, ngọt, cay và bùi sao cho hài hòa, bởi chỉ cần sai lệch một chút cũng khiến món ăn mất đi sự hấp dẫn.
Món gỏi cá mai.
Gỏi cá mai không chỉ là món ăn dân dã mà còn là một phần trong đời sống ẩm thực của cư dân ven biển. Món ăn phản ánh sự thích nghi của con người với nguồn thực phẩm sẵn có, đồng thời thể hiện kinh nghiệm lâu đời trong cách xử lý và bảo quản hải sản tươi. Hương vị của gỏi cá mai mang đậm dấu ấn vùng biển, kết hợp cùng thói quen ăn uống của người miền Trung vốn chuộng vị thanh, ít béo và sử dụng nhiều rau sống.
Ngày nay, gỏi cá mai xuất hiện nhiều trong các nhà hàng hải sản, quán ăn ven biển và trở thành món đặc sản được du khách yêu thích. Món ăn không chỉ hấp dẫn về hương vị mà còn góp phần quảng bá ẩm thực địa phương. Nhiều du khách khi đến các tỉnh Nam Trung Bộ đều tìm thưởng thức gỏi cá mai như một trải nghiệm không thể bỏ qua.