Từ nước ngọt không đường, trà sữa “zero sugar”, bánh kẹo dành cho người ăn kiêng đến các loại đường ăn kiêng như stevia, erythritol hay xylitol…, các chất tạo ngọt thay thế đường đang trở nên rất phổ biến.
Tuy nhiên theo bác sĩ Nguyễn Quang Bảy, Trưởng khoa nội tiết – đái tháo đường Bệnh viện Bạch Mai, các nghiên cứu mới cho thấy câu chuyện không đơn giản như chúng ta từng nghĩ.
Theo bác sĩ Bảy, đường là một trong những yếu tố góp phần làm gia tăng béo phì, gan nhiễm mỡ và đái tháo đường type 2. Vì vậy các chất tạo ngọt nhân tạo hoặc chất thay thế đường được quảng bá như một giải pháp “ngọt nhưng ít calo”. Một số chất thường gặp gồm aspartame, sucralose, saccharin, stevia, erythritol, xylitol.
Các chất này giúp tạo vị ngọt nhưng cung cấp rất ít hoặc gần như không có năng lượng. Trong ngắn hạn, việc thay thế đường bằng các chất tạo ngọt có thể giúp giảm lượng calo đưa vào cơ thể, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và đường huyết. Đây là lý do chúng thường được khuyến cáo ở người thừa cân hoặc đái tháo đường.
Tuy nhiên “không đường” chưa chắc đã vô hại. Bác sĩ Bảy cho hay nhiều người có xu hướng nghĩ rằng: “Đã là nước ngọt không đường thì có thể uống thoải mái”. Đây có thể là một hiểu lầm nguy hiểm, vì các nghiên cứu gần đây cho thấy một số chất tạo ngọt có thể ảnh hưởng đến nhiều vấn đề trong cơ thể.
Bác sĩ Bảy nêu rõ chất tạo ngọt có thể làm ảnh hưởng đến chuyển hóa của cơ thể. Một số nghiên cứu cho thấy dù không chứa nhiều calo, vị ngọt nhân tạo vẫn có thể làm rối loạn cơ chế kiểm soát cảm giác đói – no của não bộ.
Khi cơ thể cảm nhận vị ngọt nhưng lại không nhận được năng lượng tương ứng, não có thể thúc đẩy cảm giác thèm ăn hoặc ăn bù sau đó. Điều này khiến tổng lượng calo tiêu thụ trong ngày không giảm như mong muốn. Nói cách khác: uống đồ “zero sugar” không đồng nghĩa chắc chắn sẽ giảm cân.
Bên cạnh đó nó còn làm ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột. “Ruột của chúng ta chứa hàng nghìn tỉ vi khuẩn có lợi, gọi là hệ vi sinh vật đường ruột. Đây là “cơ quan vô hình” có vai trò quan trọng trong chuyển hóa, miễn dịch và kiểm soát đường huyết.
Một số nghiên cứu cho thấy các chất tạo ngọt như saccharin, sucralose hoặc aspartame có thể làm thay đổi sự cân bằng của hệ vi sinh vật này. Khi hệ vi sinh vật bị rối loạn, nguy cơ tăng đề kháng insulin, tăng đường huyết và viêm mạn tính cũng có thể tăng theo”, bác sĩ Bảy nêu rõ.
Bên cạnh đó chất tạo ngọt còn có thể gây ảnh hưởng đến tim mạch và mạch máu. Một số chất thay thế đường từng được xem là khá an toàn, như erythritol, gần đây đang được chú ý vì có thể liên quan đến tăng nguy cơ huyết khối và các biến cố tim mạch ở một số nghiên cứu.
Dù cần thêm nhiều bằng chứng để khẳng định chắc chắn, điều này nhắc chúng ta rằng các chất tạo ngọt không hoàn toàn “trung tính” với cơ thể.
“Câu trả lời là có thể dùng, nhưng không nên lạm dụng. Các chuyên gia hiện nay cho rằng chất tạo ngọt có thể hữu ích như một biện pháp chuyển tiếp giúp giảm lượng đường tiêu thụ, đặc biệt ở người đang quen ăn quá ngọt hoặc uống nhiều nước ngọt có đường.
Tuy nhiên về lâu dài, điều quan trọng nhất vẫn là thay đổi thói quen ăn uống, vì không có loại chất tạo ngọt nào có thể thay thế hoàn toàn một chế độ ăn lành mạnh”, bác sĩ Bảy khuyến cáo.
Bác sĩ khuyến cáo thay vì dùng chất tạo ngọt, nên tập giảm dần khẩu vị ngọt. Thực tế, vị giác có thể thích nghi. Sau vài tuần giảm đồ ngọt, nhiều người bắt đầu thấy trái cây tự nhiên “ngọt hơn” và không còn quá phụ thuộc vào trà sữa hay nước ngọt. Đây là chiến lược bền vững nhất cho sức khỏe.
Ngoài ra nên ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép. Trái cây nguyên quả chứa chất xơ, vitamin, polyphenol và các vi chất có lợi. Những thành phần này giúp làm chậm hấp thu đường và tốt hơn cho chuyển hóa.
Ngược lại, nước ép trái cây – ngay cả là “100% tự nhiên” – vẫn có thể chứa lượng đường rất cao và làm tăng đường huyết nhanh vì đã bị loại bỏ các chất xơ.
Hạn chế thực phẩm siêu chế biến. Nhiều sản phẩm “ăn kiêng”, “diet”, “zero sugar” vẫn là thực phẩm chế biến sẵn, chứa nhiều phụ gia và có thể khiến chúng ta duy trì thói quen thích ăn ngọt. Đừng để chữ “không đường” làm chúng ta chủ quan.
“Nếu vẫn phải dùng chất tạo ngọt thì trong số các chất tạo ngọt hiện nay, stevia có vẻ là lựa chọn tương đối thuận lợi hơn về mặt chuyển hóa theo các dữ liệu hiện có.
Tuy nhiên ngay cả với stevia, các nghiên cứu dài hạn vẫn còn hạn chế. Vì vậy nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là dùng ở mức vừa phải”, bác sĩ Bảy khuyến cáo.
Bắt đầu ngày mới với tin tức sức khỏe, bạn đọc có thể xem các bài viết hấp dẫn trên Thanh Niên như: Uống nước ép củ dền buổi sáng, nhận 4 lợi ích đáng ngạc nhiên; Thận yếu nên đi bộ bao nhiêu phút mỗi ngày là vừa?; Đường nâu có thực sự tốt hơn đường trắng?...
Hãy bắt đầu ngày mới với tin tức sức khỏe để xem chi tiết nội dung các bài viết trên bạn nhé!
Rau lang là một món ăn quen thuộc trên mâm cơm của nhiều gia đình. Bác sĩ Trương Gia Minh, khoa Di truyền và Ưu sinh thuộc Bệnh viện Tổng hợp Cựu chiến binh Đài Bắc, Đài Loan (Trung Quốc), chỉ ra rằng đây là loại rau càng tìm hiểu lại càng mang đến nhiều bất ngờ.
Nhờ sở hữu hàm lượng dưỡng chất phong phú, rau lang đóng vai trò tích cực trong việc ổn định đường huyết, bảo vệ hệ tim mạch, phòng ngừa ung thư, chăm sóc đôi mắt và nuôi dưỡng làn da, xứng đáng được mệnh danh là siêu thực phẩm.
Trong một bài viết chia sẻ trên trang cá nhân, bác sĩ Trương cho biết rau lang vừa có giá thành phải chăng, hương vị thơm ngon lại vừa mang giá trị dinh dưỡng vượt trội. Ban đầu, loại rau này vốn chỉ được sử dụng như một nguồn bổ sung chất xơ thông thường nhưng về sau, các nghiên cứu phát hiện ra chúng sở hữu hàng loạt công dụng quý giá như kháng viêm, chống oxy hóa và hạ đường huyết.
Đến nay, các nghiên cứu khoa học chuyên sâu còn khẳng định rau lang có khả năng kích thích cơ thể tự bài tiết hormone GLP-1, vốn là cơ chế cốt lõi mà các loại "tiêm giảm cân" thịnh hành hiện nay áp dụng.
Bác sĩ Trương giải thích các mũi tiêm giảm cân hoạt động bằng cách đưa một cấu trúc tương tự GLP-1 từ bên ngoài vào cơ thể để mô phỏng hormone do đường ruột tiết ra, từ đó làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, tăng cảm giác no, ổn định đường huyết và giảm cảm giác thèm ăn nhằm đạt hiệu quả giảm cân và kiểm soát đường huyết. Mặc dù phương pháp này mang lại tác dụng nhanh chóng, nó lại tiềm ẩn một số tác dụng phụ không mong muốn như buồn nôn, khó chịu ở đường tiêu hóa và gây suy giảm khối lượng cơ bắp.
Ngược lại, các kết quả nghiên cứu cho thấy các axit caffeoylquinic, điển hình là axit chlorogenic, có rất nhiều trong rau lang lại có khả năng thúc đẩy các tế bào L ở đường ruột tăng cường sản sinh GLP-1. Điều này đồng nghĩa với việc cơ thể không cần đến các nguồn kích thích tiêm ngoại sinh mà có thể tự đánh thức các tế bào nội tại tự bài tiết hormone một cách tự nhiên. Cơ chế nội sinh này diễn ra ôn hòa hơn, hoàn toàn không gây tác dụng phụ và rất phù hợp để duy trì trong thời gian dài.
Bên cạnh đặc tính thúc đẩy bài tiết GLP-1, rau lang còn hội tụ hàng loạt phân tử nhỏ có lợi cho sức khỏe. Trong đó có chất anthocyanin giúp cơ thể chống lại các gốc tự do, làm chậm tiến trình lão hóa, đồng thời ổn định mạch máu và các tín hiệu thần kinh não bộ. Các chất axit chlorogenic và axit dicaffeoylquinic mang lại khả năng chống oxy hóa, kháng viêm và chống khối u mạnh mẽ.
Đặc biệt, loại rau này còn chứa một loại protein lưu trữ đặc trưng của khoai lang, có tiềm năng lớn trong việc chống ung thư, giải tỏa căng thẳng và ức chế hoạt tính của các enzym thúc đẩy khối u.
Sự kết hợp giữa lutein và beta-carotene trong rau lang giúp bảo vệ thị lực, tăng cường hệ miễn dịch, nuôi dưỡng làn da cùng lớp niêm mạc của hệ hô hấp. Nguồn khoáng chất dồi dào như kali, magie, sắt và canxi đóng vai trò hỗ trợ dẫn truyền thần kinh cơ, thúc đẩy quá trình tạo máu và giữ cho hệ xương luôn ổn định. Ngoài ra, hàm lượng chất xơ dồi dào cùng các polysaccharide hòa tan có trong rau lang sẽ giúp nuôi dưỡng các lợi khuẩn đường ruột, ổn định lượng đường trong máu, đồng thời làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thụ của cơ thể.
Bác sĩ Trương nhận định chính sự tổng hòa của các thành phần này đã biến rau lang trở thành một loại rau dinh dưỡng toàn diện, sở hữu đồng thời các đặc tính chống đường hóa, kháng ung thư, bảo vệ tim, giải độc gan, sáng mắt và chống lão hóa.
Thêm vào đó, nhiều báo cáo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Molecules vào năm 2021 và tạp chí Foods vào năm 2024 đã chỉ ra rằng các dưỡng chất có trong rau lang không chỉ có ích mà còn sở hữu hoạt tính sinh học cao cùng độ ổn định tuyệt vời, biến loại rau quen thuộc này thành một nguồn cung cấp các thành phần chức năng tự nhiên lý tưởng cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe hàng ngày.
Khoảng cách từ Tây Bắc về Hà Nội là quá xa (453km) đối với một bệnh nhân đang đứng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết. Sau khi hội chẩn, chúng tôi quyết định một phương án không dễ dàng: thay vì đưa bệnh nhân nặng về tiềm ẩn nhiều rủi ro vì quãng đường quá xa, chúng tôi cử bác sĩ lên trực tiếp phẫu thuật cấp cứu tại bệnh viện tỉnh, sau đó khi tình trạng ổn định mới chuyển bệnh nhân về Hà Nội để tiếp tục điều trị.
Và người được chọn: TS Nguyễn Thanh Xuân, Phó trưởng Khoa Thần kinh 1 lên đường dưới sự giúp đỡ rất nhiệt tình của Vietnam Airlines, sau 2 giờ bệnh nhân được phẫu thuật lấy máu tụ, giải tỏa não và 2 ngày sau bệnh nhân được chuyển về Khoa Hồi sức tích cực 2 - Trung tâm Gây mê và hồi sức ngoại khoa, Bệnh viện hữu nghị Việt Đức điều trị tiếp, sau đó khoảng 3-4 tuần bệnh nhân được cứu sống và ra viện.
Trong y khoa, có những thời điểm phải đưa ra quyết định rất nhanh nhưng dựa trên sự bình tĩnh tuyệt đối. Chỉ một lựa chọn đúng lúc có thể thay đổi cả cuộc đời một con người.
Hôm nay, trong chuyến công tác tại Nghệ An, tôi gặp lại bệnh nhân uống với nhau cốc bia giữa cái nắng gắt của miền Trung, tôi thực sự xúc động. Anh khỏe mạnh, đi lại, sinh hoạt gần như bình thường. Nếu không biết câu chuyện phía sau, ít ai nghĩ rằng anh từng ở rất gần cửa tử.
Trong câu chuyện của mình, anh kể:
"Không hiểu sao mình linh cảm trên đường về Hà Nội, mình thấy trời đất tối đen, sương mù dày đặc và hình dung mình đang đi về phía có ánh sáng ở xa. Rồi khi hôn mê nằm hồi sức, mình có cảm giác như đang rơi xuống một cái hố rất sâu, cố vùng vẫy, cố bơi để thoát ra. Đúng lúc kiệt sức nhất, có một bàn tay đưa xuống kéo mình lên...".
Tôi lặng người và hơi rùng mình nghe anh kể. Thỉnh thoảng, tôi vẫn được nghe những câu chuyện của bệnh nhân hôn mê, nguy kịch khi được cứu sống, họ kể lại những gì họ thấy khi nằm điều trị tại hồi sức.
Vì vậy tôi luôn nhắc nhân viên của mình: "Hãy chăm sóc bệnh nhân bằng sự tận tâm của mình vì dù có hôn mê họ vẫn biết được mình điều trị chăm sóc như thế nào". Nhiều khi chúng ta không trung thực nơi trần thế nhưng không thể lừa dối được cõi âm…
Là người làm nghề y, chúng tôi tin vào khoa học, vào phẫu thuật, vào thuốc men, máy thở và những nỗ lực không ngừng nghỉ của cả một tập thể. Nhưng sau nhiều năm điều trị bệnh nhân nặng, tôi cũng hiểu rằng có những điều vượt ra ngoài những con số trên monitor.
Có thể đó là nghị lực sống mãnh liệt của người bệnh.
Có thể đó là tình yêu của gia đình đang chờ đợi.
Có thể đó là sự tận tâm của những người thầy thuốc chưa bao giờ từ bỏ hy vọng.
Và cũng có thể, ở một góc nào đó của cuộc đời, đó chính là "bàn tay của số phận" trao thêm cho con người một cơ hội được sống.
Điều kỳ diệu không phải là chiến thắng cái chết.
Điều kỳ diệu là sau khi đi qua bóng tối, con người ta biết trân trọng hơn từng ngày được sống, được yêu thương và được trở về bên gia đình.
Với chúng tôi, đó chính là phần thưởng lớn nhất của nghề y.
