Sinh năm 1893 tại huyện Phượng Hoàng, tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc), cụ Điền Long Ngọc từng được nhiều người biết đến khi lọt danh sách những người sống thọ nhất Trung Quốc vào năm 2008.
Theo Sohu, điều khiến nhiều người bất ngờ là ở tuổi ngoài 100, cụ bà vẫn có thể tự đi lại, leo cầu thang, trồng rau và thường xuyên ra ngoài dạo phố. Đến tháng 9/2020, cụ qua đời, hưởng thọ 127 tuổi.
Theo người thân, cụ Điền không theo đuổi những phương pháp dưỡng sinh cầu kỳ. Những thói quen gắn bó với cụ suốt cả cuộc đời lại vô cùng đơn giản.
Duy trì vận động từ lao động thường ngày
Sinh ra trong một gia đình nghèo, cụ Điền Long Ngọc quen lao động từ khi còn nhỏ. Công việc đồng áng, trồng trọt và sinh hoạt tự thân gần như gắn bó với cụ suốt nhiều thập kỷ.
Ngay cả khi tuổi cao, cụ vẫn không thích ngồi yên trong nhà. Người thân kể rằng cụ thường xuyên ra vườn chăm rau, đi bộ quanh làng hoặc trò chuyện với hàng xóm.
Năm 2006, khi chuyển lên sống tại thành phố cùng con cháu, cụ vẫn duy trì thói quen đi bộ mỗi ngày quanh khu phố cổ Phượng Hoàng để ngắm cảnh và gặp gỡ mọi người.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc duy trì vận động nhẹ nhàng trong thời gian dài có thể giúp người lớn tuổi cải thiện tuần hoàn máu, hỗ trợ xương khớp và giảm nguy cơ suy giảm chức năng vận động.
Theo các chuyên gia lão khoa, người cao tuổi không nhất thiết phải tập luyện quá sức. Những hoạt động đều đặn như đi bộ, làm vườn hoặc vận động trong sinh hoạt hàng ngày cũng mang lại lợi ích đáng kể cho tim mạch và tinh thần.
Ăn uống đơn giản, không ăn quá no
Khác với suy nghĩ phải dùng nhiều thực phẩm bổ dưỡng mới có thể sống khỏe, chế độ ăn của cụ Điền Long Ngọc lại khá thanh đạm.
Người thân cho biết cụ thường chỉ ăn hai bữa mỗi ngày. Bữa sáng vào khoảng 9h và bữa tối trước 17h. Cụ cũng không ăn quá no, mỗi bữa chỉ ăn khoảng 70% sức.
Thực đơn quen thuộc của cụ chủ yếu gồm ngô, khoai lang, rau xanh, đậu nành và các loại ngũ cốc thô. Dù điều kiện sống khá hơn khi về già, cụ vẫn không có thói quen ăn nhiều thịt cá hay sơn hào hải vị.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng việc ăn uống điều độ, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và tránh ăn quá no có thể giúp giảm áp lực cho hệ tiêu hóa cũng như hạn chế nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa.
Một số nghiên cứu cũng ghi nhận chế độ ăn giàu chất xơ từ rau củ và ngũ cốc nguyên hạt có liên quan đến việc giảm nguy cơ tim mạch, tiểu đường type 2 và béo phì.
Tuy nhiên, các bác sĩ lưu ý không nên áp dụng chế độ ăn quá ít hoặc kiêng khem cực đoan với người lớn tuổi vì có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng.
Giữ tinh thần vui vẻ sau nhiều biến cố
Ít ai biết rằng phía sau nụ cười hiền hậu của cụ Điền Long Ngọc là cuộc đời trải qua không ít mất mát. Chồng và nhiều người con của cụ qua đời từ sớm.
Những năm cuối đời, cụ sống cùng người con nuôi và được gia đình chăm sóc. Dù từng trải qua nhiều biến cố, cụ hiếm khi than phiền hay bi quan.
Theo người dân địa phương, cụ là người hòa đồng, thích trò chuyện và luôn giữ thái độ vui vẻ với mọi người xung quanh. Mỗi ngày, cụ thường đi dạo, gặp gỡ hàng xóm để cuộc sống thêm nhộn nhịp.
Các nhà khoa học cho rằng tinh thần lạc quan có thể tác động đến sức khỏe tổng thể thông qua việc giảm căng thẳng kéo dài, cải thiện giấc ngủ và hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch.
Một nghiên cứu công bố trên Proceedings of the National Academy of Sciences từng ghi nhận những người có thái độ sống tích cực thường có tuổi thọ cao hơn nhóm thường xuyên căng thẳng hoặc bi quan.
Luộc là một trong những phương pháp chế biến thực phẩm đơn giản nhất. Luộc thực phẩm giữ lại nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu hơn các phương pháp nấu ăn ở nhiệt độ cao khác. Cách chế biến này giúp cơ thể nhận được nhiều dưỡng chất như vitamin A, C, K, các khoáng chất kali, magiê. Luộc cũng không sử dụng gia vị, các loại dầu giống như món chiên, nướng, ít gây hại sức khỏe.
Bởi vậy, nhiều quan niệm cho rằng chỉ cần ăn đồ luộc như các loại rau luộc, thịt luộc là sẽ tốt sức khỏe, giảm cân hiệu quả, điều này hoàn toàn không đúng. Luộc, hấp chỉ là một cách chế biến, điều quan trọng là tổng năng lượng, sự cân đối giữa các nhóm chất và khả năng duy trì lâu dài. Việc ăn quá đơn điệu sẽ khiến cơ thể thiếu năng lượng, thiếu vi chất và tạo cảm giác chán ăn. Nhiều người vì quá khắt khe với bản thân nên nhanh chóng bỏ cuộc hoặc ăn bù sau đó, khiến cân nặng tăng trở lại.
Khi tuổi tác tăng lên, tốc độ chuyển hóa cơ bản giảm dần, khối cơ suy giảm và sự thay đổi hormone khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn hơn. Việc cắt giảm năng lượng quá mức càng khiến cơ thể phản ứng theo hướng bất lợi. Khi liên tục rơi vào trạng thái thiếu năng lượng, cơ thể sẽ kích hoạt cơ chế "tiết kiệm", làm chậm quá trình chuyển hóa để duy trì hoạt động sống.
Hệ quả là người giảm cân dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi, suy giảm khối cơ, giảm hiệu quả đốt cháy năng lượng và thường xuyên thèm ăn. Đây cũng là lý do nhiều người dù ăn rất ít nhưng cân nặng lại giảm chậm hoặc nhanh chóng tăng trở lại sau khi kết thúc chế độ ăn kiêng.
Thực tế, các nền ẩm thực lành mạnh như Nhật Bản không chỉ ăn đồ luộc mà chú trọng sự đa dạng, cân đối khẩu phần và chất lượng bữa ăn. Giảm cân hiệu quả vẫn cần phải đảm bảo chất lượng cuộc sống. Phương pháp hấp, luộc giúp giảm năng lượng của các thực phẩm nhưng không nên áp dụng lâu dài, cần cân đối giữa các nhóm dưỡng chất và khả năng duy trì chế độ ăn trong thời gian dài.
Nhiều người trong quá trình giảm cân thường chọn cách cắt bỏ hoàn toàn tinh bột (carb). Tuy nhiên, theo bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện (Đài Loan, Trung Quốc) chia sẻ trên kênh YouTube cá nhân, chúng ta hoàn toàn không cần phải áp dụng phương pháp cực đoan đến vậy. Chỉ cần thay đổi một chút thứ tự ăn uống trong bữa ăn hàng ngày, bạn đã có thể cải thiện rõ rệt cả cân nặng lẫn chỉ số đường huyết.
Bác sĩ Tiêu đã chia sẻ trường hợp một bệnh nhân nữ từng chật vật suốt thời gian dài vì cân nặng không thể giảm, kèm theo đó là chỉ số đường huyết biến động thất thường. Sau khi được hướng dẫn và bắt đầu thực hiện chiến lược "ăn protein trước bữa ăn", chỉ trong vòng nửa năm, cân nặng của cô đã giảm ngoạn mục từ 86 kg xuống còn 62 kg, đồng thời chỉ số đường huyết cũng ổn định hơn thấy rõ.
Bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện giải thích chi tiết, việc nạp các thực phẩm giàu protein như đậu phụ, trứng, thịt nạc hoặc sữa lắc protein (protein shake) trước bữa ăn sẽ tạo ra một "lớp đệm" trong dạ dày. Lớp đệm này giúp làm chậm tốc độ tiêu hóa carbohydrate (tinh bột và đường), từ đó kiểm soát hiệu quả mức tăng đường huyết sau ăn.
Bác sĩ nhấn mạnh rằng người giảm cân không cần phải kiêng hoàn toàn cơm trắng. Việc điều chỉnh thứ tự ăn uống này giúp quá trình tiêu hóa và hấp thụ diễn ra êm dịu hơn. Cách ăn này không chỉ giảm cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ sau khi ăn mà còn tăng cảm giác no, giảm cảm giác thèm ăn vặt, giúp duy trì cân nặng ổn định lâu dài.
Theo một nghiên cứu vào năm 2019 của Trường Y khoa Cornell (Mỹ), nếu ưu tiên ăn protein và rau xanh đầu tiên, sau đó mới ăn đến tinh bột, phản ứng đường huyết sau bữa ăn có thể giảm khoảng 40%.
Một nghiên cứu khác thực hiện trên bệnh nhân tiểu đường cũng cho thấy, phương pháp ăn này giúp kiểm soát đường huyết cực kỳ hiệu quả:
Không chỉ tác động tích cực đến đường huyết, protein còn đóng vai trò then chốt trong việc quản lý cân nặng. Bác sĩ Tiêu chỉ ra rằng, protein kích thích đường ruột tiết ra GLP-1 - một loại hormone được ví như "thuốc giảm cân tự nhiên". Hormone này giúp kéo dài thời gian làm rỗng dạ dày, tăng cảm giác no kéo dài và giảm sự thèm ăn vặt.
Bên cạnh đó, hiệu ứng nhiệt của thực phẩm (TEF) từ protein cao hơn nhiều so với tinh bột, nghĩa là cơ thể phải tiêu hao nhiều năng lượng hơn để tiêu hóa chúng. Đồng thời, việc nạp đủ protein giúp bảo toàn khối lượng cơ bắp, tránh tình trạng mất cơ khi giảm cân, từ đó giảm thiểu tối đa nguy cơ tăng cân trở lại (hiệu ứng bumerang/yoyo).
Để duy trì sức khỏe và hệ trao đổi chất hoạt động tốt, bác sĩ khuyến nghị mỗi người nên nạp đủ lượng protein tương thích với trọng lượng cơ thể:
Người bình thường: Áp dụng nguyên tắc 1 g protein trên mỗi kg thể trọng mỗi ngày.
Người có nhu cầu giảm mỡ, giữ cơ: Khuyến nghị tăng lên 1,5 g protein trên mỗi kg thể trọng mỗi ngày.
Lượng protein nên được chia đều vào cả ba bữa ăn trong ngày, thay vì dồn hết vào bữa tối. Cách chia này giúp duy trì cảm giác no và hiệu suất trao đổi chất ổn định suốt cả ngày, hỗ trợ kiểm soát kép cả cân nặng lẫn đường huyết về lâu dài.
Riêng đối với những người mắc bệnh thận, cần tham khảo ý kiến và sự đánh giá của bác sĩ chuyên khoa để có hàm lượng protein nạp vào phù hợp nhất với thể trạng.
Tại hội thảo khoa học "Cập nhật những tiến bộ điều trị đa mô thức ung thư gan", ông Trần Công Duy Long - Trưởng khoa ngoại gan mật tụy Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cho biết Việt Nam là quốc gia có tỉ lệ viêm gan vi rút cao, do đó số lượng bệnh nhân mắc viêm gan mạn tính, xơ gan và các bệnh lý gan mạn khác rất lớn.
Đây chính là nền tảng quan trọng dẫn đến sự xuất hiện của ung thư gan.
Khác với nhiều loại ung thư khác như ung thư dạ dày hay ung thư đại trực tràng, ung thư gan thường khó xác định trước ai sẽ là người mắc bệnh. Tuy nhiên đối với ung thư biểu mô tế bào gan, khoảng 80% trường hợp xuất hiện trên nền bệnh gan mạn tính.
Điều này giúp nhận diện khá rõ nhóm đối tượng có nguy cơ cao, đặc biệt là những bệnh nhân viêm gan vi rút B, viêm gan vi rút C và xơ gan.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Ngọc Thao - Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn - chia sẻ thêm ung thư gan là một trong những loại ung thư thường gặp nhất hiện nay và có tỉ lệ tử vong thuộc nhóm cao hàng đầu, không chỉ tại Việt Nam mà còn trên thế giới. Những năm gần đây số ca ung thư gan có xu hướng gia tăng.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Thứ nhất là các yếu tố liên quan đến chế độ ăn uống, lối sống và môi trường sống không lành mạnh. Thứ hai là yếu tố di truyền.
Ngoài ra, các bệnh lý truyền nhiễm như viêm gan B, viêm gan C hay một số tình trạng nhiễm trùng khác cũng là những yếu tố nguy cơ quan trọng. Chính sự tác động tổng hợp của nhiều nguyên nhân đã khiến tỉ lệ mắc ung thư gan ngày càng tăng.
Cũng theo bác sĩ Thao, gan nhiễm mỡ là một trong những vấn đề nổi bật trong những năm gần đây. Trước đây khi nói đến ung thư gan, người ta thường nghĩ nhiều đến viêm gan B hoặc viêm gan C. Tuy nhiên hiện nay gan nhiễm mỡ đang trở thành một yếu tố nguy cơ ngày càng quan trọng.
Việc thường xuyên sử dụng các thực phẩm chiên xào, đồ nướng, thực phẩm chứa nhiều hóa chất bảo quản hoặc phụ gia chính là nguyên nhân có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan, gan nhiễm mỡ. Nếu không được kiểm soát tốt, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan và làm gia tăng nguy cơ ung thư gan.
Bên cạnh đó, lối sống thiếu khoa học như thức khuya kéo dài, ít vận động và căng thẳng thường xuyên cũng ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa của cơ thể, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý về gan, trong đó có ung thư gan.
Theo bác sĩ Thao, ung thư gan ở giai đoạn sớm thường rất ít triệu chứng. Đây cũng là lý do khiến nhiều trường hợp được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh có thể chỉ cảm thấy đau tức nhẹ vùng gan, ăn uống kém hoặc mệt mỏi. Khi bệnh tiến triển nặng hơn có thể xuất hiện các dấu hiệu như sụt cân, suy kiệt cơ thể, vàng da, vàng mắt...
