Đưa con vượt 30 km thi vào lớp 10, bố bóp vai mong con viết văn thật tốt

Từ năm học 2025 - 2026, công tác phân luồng học sinh (HS) sau THCS có nhiều chuyển biến tích cực nhờ giáo dục nghề nghiệp (GDNN) được Bộ GD-ĐT quản lý thống nhất, mở rộng liên thông và tăng cường hướng nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này vẫn gặp nhiều khó khăn: nền kinh tế thiếu lao động kỹ thuật, nhưng phần lớn phụ huynh vẫn ưu tiên cho con vào lớp 10 THPT công lập rồi ĐH. Vấn đề phân luồng sau THCS vẫn là bài toán còn nhiều thách thức.

Một trong những thay đổi quan trọng nhất hiện nay là việc GDNN được đưa về Bộ GD-ĐT quản lý thống nhất cùng với giáo dục phổ thông và giáo dục ĐH. Điều này giúp học viên có bằng nghề có cơ hội liên thông lên cao đẳng và ĐH.

Việc quản lý thống nhất mở ra cơ hội xây dựng một hệ thống giáo dục liên thông và linh hoạt hơn. Từ năm học 2025 - 2026, nhiều chính sách mới đã được triển khai theo hướng tăng cường hướng nghiệp thực chất thay vì phân luồng cơ học như trước.

Thông tư 16/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD-ĐT quy định về hướng nghiệp và phân luồng đã quy định rõ việc phối hợp giữa trường phổ thông, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp trong hoạt động hướng nghiệp. HS không chỉ được tư vấn lý thuyết mà còn được trải nghiệm nghề nghiệp, tiếp cận thông tin thị trường lao động và hiểu rõ hơn các con đường học tập sau THCS.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi luật GDNN đã bổ sung mô hình "trung học nghề". Theo định hướng này, HS sau THCS có thể vừa học văn hóa vừa học nghề, sau khi tốt nghiệp được cấp bằng trung học nghề có giá trị tương đương THPT. Điều này giúp HS đi theo con đường tích hợp, vừa có nghề nghiệp sớm vừa duy trì cơ hội học lên cao đẳng hoặc ĐH.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm giảm dần tâm lý "học nghề là hết đường học tiếp" vốn tồn tại nhiều năm.

Một thay đổi tích cực khác là chính sách miễn học phí đào tạo nghề cho HS tốt nghiệp THCS học trung cấp.

Trong bối cảnh nhiều gia đình còn khó khăn về kinh tế, chính sách này có ý nghĩa rất lớn. Với không ít HS ở nông thôn hay vùng khó khăn, việc vừa được học nghề miễn phí, vừa có thể tham gia thị trường lao động sớm là lựa chọn thực tế và phù hợp hơn.

Đặc biệt, bối cảnh kinh tế hiện nay cũng đang tạo ra cơ hội mới cho GDNN. VN đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh các ngành công nghệ và kỹ thuật cao như: cơ khí chính xác, tự động hóa, logistics, công nghệ ô tô, bán dẫn, sản xuất thông minh, AI và công nghệ số, các lĩnh vực dịch vụ bậc cao… Tất cả đều cần số lượng lớn lao động kỹ thuật tay nghề cao, kỹ thuật viên trình độ trung cấp, cao đẳng và kỹ sư thực hành.

Trong khi đó, nhiều năm qua, thị trường lao động VN rơi vào nghịch lý: thiếu lao động kỹ thuật nhưng dư thừa cử nhân ở nhiều ngành. Không ít sinh viên ĐH ra trường làm trái ngành hoặc làm các công việc không cần trình độ ĐH, trong khi doanh nghiệp lại rất khó tuyển kỹ thuật viên có tay nghề tốt.

Điều này khiến GNNN bắt đầu được nhìn nhận lại dưới góc độ thực tế hơn. Nếu trước đây nhiều phụ huynh xem học nghề là "lối đi phụ", thì nay ngày càng có nhiều gia đình bắt đầu quan tâm đến khả năng có việc làm sớm, thu nhập ổn định và cơ hội nghề nghiệp thực chất.

Dù có nhiều điều kiện thuận lợi mới, phân luồng sau THCS hiện vẫn đối mặt với những rào cản rất lớn.

Khó khăn lớn nhất vẫn nằm ở tâm lý xã hội. Trong nhiều gia đình, học THPT rồi ĐH vẫn được xem là con đường thành công "chuẩn mực". Ngược lại, học nghề thường bị gắn với hình ảnh HS học lực yếu hoặc thất bại trong cạnh tranh học tập. Đây là rào cản mang tính văn hóa rất khó thay đổi trong thời gian ngắn. Thực tế nhiều cử nhân thất nghiệp hoặc làm trái ngành, nhưng hầu như phụ huynh vẫn muốn con học ĐH hơn là vào trường nghề từ sớm.

Từ đó dẫn đến nghịch lý đang tồn tại khá rõ: xã hội thiếu lao động kỹ thuật nhưng người học vẫn ngại học nghề.

Nếu trước đây phân luồng phần nào diễn ra do không đủ chỗ học THPT, do áp đặt chỉ tiêu (40% HS sau THCS tham gia GDNN) thì hiện nay cơ cơ hội THPT được mở, không áp đặt chỉ tiêu phân luồng cứng. Đây là thành tựu của phổ cập giáo dục, nhưng đồng thời cũng tạo thêm thách thức cho GDNN, khi cánh cửa vào THPT ngày càng rộng, HS sẽ ít lựa chọn trường nghề hơn, đặc biệt là HS khá giỏi.

Việc đưa mô hình trung học nghề vào luật Giáo dục và luật GDNN được xem là bước đi đáng chú ý. Đây là mô hình phù hợp xu hướng quốc tế khi nhiều nước công nghiệp phát triển mạnh các trường trung học kỹ thuật, trung học nghề gắn với công nghệ hiện đại và doanh nghiệp. Ở các nước này, học nghề không bị xem thấp hơn học hàn lâm, thậm chí nhiều trường kỹ thuật có chất lượng đào tạo cao và cơ hội việc làm rất hấp dẫn.

Tuy nhiên, tại VN, mô hình trung học nghề vẫn chưa đủ sức hút. Nhiều phụ huynh còn băn khoăn về giá trị xã hội của bằng trung học nghề, khả năng liên thông lên ĐH, cơ hội việc làm và thu nhập; đồng thời lo ngại học nghề từ năm 15 tuổi là quá sớm. Đặc biệt, quy chế thi tốt nghiệp trung học nghề hiện vẫn chưa được ban hành.

Bên cạnh đó, nhiều trường nghề chưa tạo được hình ảnh hiện đại đối với HS khá giỏi. Không ít người vẫn gắn học nghề với lao động chân tay, công việc vất vả, thu nhập thấp và ít cơ hội thăng tiến. Các hình mẫu thành công từ GDNN cũng chưa được truyền thông mạnh mẽ, khiến khoảng cách về vị thế xã hội của GDNN giữa VN và các nước công nghiệp vẫn còn khá lớn.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy phân luồng không thể thành công nếu chỉ dựa vào giảm chỉ tiêu lớp 10, áp lực tuyển sinh hay các biện pháp hành chính.

Người dân chỉ thay đổi lựa chọn khi thật sự nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp tốt, thu nhập ổn định, môi trường làm việc hiện đại và khả năng học tiếp rộng mở.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy GDNN chỉ phát triển mạnh khi chất lượng đào tạo tốt, doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo, đầu ra nghề nghiệp hấp dẫn và hệ thống liên thông thật sự thông suốt.

VN đang bước vào giai đoạn phải thay đổi cách nhìn về phân luồng sau THCS. Trong một nền giáo dục hiện đại, phân luồng không nên mang ý nghĩa "sàng lọc", mà phải hướng tới tạo ra nhiều con đường phát triển thành công khác nhau cho người học.

Tin Gốc: Thanh Niên

Những ngày cuối năm học, đoạn clip ghi lại khoảnh khắc một cậu bé tiểu học cầm giấy khen cùng phần thưởng, vui vẻ chụp ảnh gửi cho bố đang đi làm khiến nhiều người xúc động. Chỉ sau thời gian ngắn đăng tải, đoạn clip nhanh chóng thu hút gần nửa triệu lượt xem trên mạng xã hội.

Theo nội dung trong đoạn clip, vừa về đến nhà, cậu bé liền lấy điện thoại chụp lại giấy khen rồi gửi khoe với bố. Em đạt danh hiệu học sinh xuất sắc nhưng trong buổi lễ tổng kết năm học lại không có người thân đến dự như nhiều bạn bè cùng trang lứa.

Đằng sau nụ cười hồn nhiên ấy là câu chuyện khiến không ít người chạnh lòng.

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, anh Diên (ngụ tại Lâm Đồng) - bố của cậu bé, đồng thời là người đăng tải đoạn clip - cho biết bản thân làm việc cả ngày nên không thể đến trường cùng con trong ngày nhận thưởng.

Sau khi nhận được tin nhắn của con, anh đã hứa sẽ thưởng cho bé một chuyến đi biển vào tháng 6 tới.

“Tôi đi làm suốt nên hầu như không có nhiều thời gian cho con. Bản thân luôn cố gắng bù đắp tình yêu thương cho con khi có thể. Hết kỳ nghỉ hè này là con vào lớp 3 rồi”, anh nói.

Anh Diên cho hay mình trở thành bố đơn thân từ khi con mới 2 tuổi. Hiện tại, cậu bé sống cùng bố và ông nội. Vì bố thường xuyên bận công việc, em sớm hình thành tính tự lập từ nhỏ.

Mỗi sáng, cậu bé tự thức dậy, vệ sinh cá nhân, ăn sáng rồi đi bộ đến trường. Tan học, em cũng tự về nhà như một thói quen.

“Nhà gần trường nên từ lớp 1, chỉ khoảng một tuần nhập học là bé đã tự đi học được”, anh Diên kể.

Dù còn nhỏ tuổi, cậu bé được người thân nhận xét là sống tình cảm, lễ phép và hiểu chuyện. Theo lời anh Diên, con trai gặp ai cũng chào hỏi, dạ thưa ngoan ngoãn.

“Tối nào hai bố con cũng ôm nhau nói chuyện một lúc rồi mới ngủ. Con lúc nào cũng chúc bố ngủ ngon, hôn bố rồi mới đi ngủ”, anh chia sẻ.

Có lần, cậu bé bất ngờ thủ thỉ với bố: “Sau này có tiền, con sẽ mua ô tô chở bố đi chơi”.

Câu nói ngây ngô của con trai khiến anh Diên vừa bật cười vừa nghẹn lòng.

Đoạn clip ngắn nhưng đã chạm tới cảm xúc của nhiều người. Dưới phần bình luận, nhiều cư dân mạng cho rằng phía sau tờ giấy khen của một đứa trẻ là hành trình lớn lên trong thiếu thốn, sớm tự lập nhưng vẫn giữ được sự hồn nhiên và tình cảm dành cho gia đình.

Tài khoản B.B. chia sẻ: “12 năm đi học, mẹ tần tảo đi bán nên chưa từng đến dự một buổi tổng kết nào của mình. Năm cuối đại học, mẹ bất ngờ đến rồi nói với tôi rằng “mẹ sợ mẹ hối hận vì bỏ lỡ quá nhiều lần trưởng thành của con, mong con đừng giận mẹ”. Nghe xong câu đó, tôi bật khóc”.

Một tài khoản khác tên N. bày tỏ: “Từ lúc lên lớp 6, tôi đã tự làm hồ sơ nhập học, tự chuẩn bị sách vở, quần áo. Cấp 3 chuyển trường, tôi cũng tự xoay xở mọi thứ một mình. Không có buổi tổng kết hay kỳ thi nào có gia đình tham gia. Sau này nhìn lại mới thấy hầu hết những cột mốc quan trọng trong đời mình đều tự bước qua”.

Trong khi đó, tài khoản T.Q. cho rằng: “Tiền rất quan trọng nhưng tuổi thơ của con còn quan trọng hơn. Tôi cũng từng lớn lên trong gia đình ba mẹ ly hôn sớm nên rất hiểu cảm giác cố gắng cả năm mà không biết khoe với ai. Đôi khi chỉ cần một món quà nhỏ hay một lời khen cũng đủ khiến đứa trẻ cảm thấy nỗ lực của mình được ghi nhận”.

Nhiều người cho rằng điều khiến họ xúc động nhất không nằm ở thành tích học tập của cậu bé, mà là tình yêu thương giữa hai cha con sau những bộn bề cuộc sống.

Tin Gốc: Dân Trí

Không gian sự kiện được thiết kế như hành trình trải nghiệm thay vì buổi tư vấn tuyển sinh. Trước phần hội thảo, phụ huynh, học sinh đã tham quan hệ thống phòng học, phòng lab, studio; trao đổi với giảng viên theo hình thức 1-1 để giải đáp băn khoăn về ngành học, môi trường đào tạo.

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm là phiên đối thoại giữa phụ huynh và nhà trường.

Trước lo ngại về việc sinh viên tham gia OJT thực sự được giao việc hay "chỉ mang tính hình thức", ThS Lê Bình Trung (Phó giám đốc Trường đại học FPT cơ sở TP.HCM) cho biết OJT không phải là kỳ thực tập thuần túy mà là nơi sinh viên được hướng dẫn, tham gia làm việc tại doanh nghiệp.

Ông Trung cho biết trường có mạng lưới hơn 500 đối tác và triển khai OJT theo nhiều đợt để đảm bảo chất lượng. "Nếu mỗi năm có khoảng 4.000 sinh viên thì không phải tất cả đều tham gia cùng lúc. Chất lượng từng kỳ OJT phụ thuộc vào doanh nghiệp đối tác và năng lực tổ chức của nhà trường. Trong gần 20 năm qua, đây là một trong những giá trị cốt lõi chưa từng mai một của FPTU", ông nói.

Hay trong thời điểm AI là chủ đề nóng, nhiều phụ huynh không khỏi băn khoăn: "Kỹ sư phần mềm làm gì trong thời đại AI?". ThS Lâm Hữu Khánh Phương (Giảng viên Kỹ thuật phần mềm) cho biết: "Công việc của Kỹ sư phần mềm không chỉ là viết code mà còn thu thập yêu cầu, xây dựng sản phẩm, kiểm thử, bàn giao, bảo trì. Vậy nên dù AI có thể hỗ trợ các công việc lặp lại nhưng về tổng thể, kỹ thuật phần mềm vẫn giữ vai trò quan trọng và là chương trình đào tạo cốt lõi của FPTU".

Về khác biệt của chương trình Logistics tại FPTU, TS Nguyễn Hoàng Dũng (Chủ nhiệm bộ môn Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng toàn cầu) nhấn mạnh:"Điểm khác biệt lớn nhất là chương trình đào tạo được xây dựng với sự tham vấn từ doanh nghiệp. Sinh viên được 'nhúng' mình vào các chuyến kiến tập, dự án thực tế. Việc cọ xát liên tục giúp các em tích lũy kinh nghiệm tương đương 1 - 2 năm làm việc, khi còn ngồi trên giảng đường".

Ngoài ra, hội thảo còn mang đến góc nhìn rất khác của giảng viên FPTU. Theo ThS Phan Thùy Thiên Hương (Chủ nhiệm bộ môn tiếng Anh) mục tiêu của nhà trường không phải đào tạo ra những sinh viên giống giảng viên, mà là tạo điều kiện để người học vượt qua giới hạn của thế hệ đi trước.

"Tại FPTU, giảng viên không phải là 'trần nhà' của sinh viên. Bởi nếu chúng tôi là 'trần nhà' của sinh viên thì thế hệ sau sẽ không thể tiến bộ được", ThS Hương chia sẻ.

Bên cạnh nội dung về chương trình đào tạo, nhiều phụ huynh còn trao đổi trực tiếp cùng nhà trường về học phí, học bổng, cơ hội học tập quốc tế,…

Là phụ huynh tham dự hội thảo, chị Trần Anh Minh Chiêu (TP.HCM) quan tâm đặc biệt đến chuyên ngành Truyền thông đa phương tiện. Chị Minh Chiêu bày tỏ: "Điều tôi đánh giá cao là nhà trường chú trọng ứng dụng công nghệ và AI vào đào tạo. Tôi thấy chương trình đào tạo có thế mạnh về công nghệ, truyền thông trong môi trường doanh nghiệp, khả năng ứng dụng thực tiễn".

Tương tự, chị Huỳnh Bích Thùy (TP.HCM) - phụ huynh có con gái lớn đang học năm cuối ngành Quản trị kinh doanh tại FPTU và nay tiếp tục đưa con trai thứ hai đến tìm hiểu về trường chia sẻ:"Sau gần 4 năm quan sát con gái lớn học tập, tôi thấy quyết định vào FPTU là đúng đắn. Môi trường học tập giúp con trưởng thành hơn khi liên tục chủ động nghiên cứu, tìm hiểu kiến thức, dù áp lực nhưng kết quả xứng đáng".

Không chỉ phụ huynh, nhiều học sinh cũng dành mối quan tâm cho môi trường trải nghiệm thực tế tại FPTU.

Lê Huỳnh Hải Đăng, Trường THPT Nguyễn Khuyến (TP.HCM), cho biết em quan tâm đến lĩnh vực công nghệ vì thấy phù hợp với thế mạnh bản thân. "Đến hội thảo, mục tiêu có thêm thông tin về chương trình đào tạo và định hướng nghề nghiệp của em trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết", Đăng cho biết.

Trong khi đó, Nguyễn Cảnh Bé, Trường THPT Trịnh Hoài Đức (Bình Dương cũ), lại quan tâm đến Công nghệ tài chính và thích chương trình đào tạo có định hướng thực tiễn, giúp sinh viên kết nối với doanh nghiệp, tạo cơ hội làm việc để tích lũy kinh nghiệm ngay từ khi ngồi trên giảng đường.

Thông qua hoạt động trải nghiệm và đối thoại trực tiếp do FPTU tổ chức, phụ huynh, học sinh không tiếp nhận thông tin một chiều mà được trực tiếp quan sát, đặt câu hỏi, tìm thấy điểm giao giữa mục tiêu của gia đình và sứ mệnh của nhà trường, để từ đó có thêm cơ sở lựa chọn hành trình đại học phù hợp.

Tin Gốc: Thanh Niên