Người phụ nữ 54 tuổi mất ngủ kéo dài, đến Bệnh viện Quân y 175 khám trong trạng thái gần như không còn sức làm việc. Nhiều tháng liền, chị chỉ chợp mắt vài tiếng mỗi đêm, thường xuyên căng thẳng, lo âu. Thuốc an thần chỉ giúp ngủ tạm thời song khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải vào ban ngày.
ThS.BS Lý Minh Đăng chỉ định chị điều trị bằng kích thích từ trường xuyên sọ (Transcranial Magnetic Stimulation – TMS), phương pháp không xâm lấn đang được ứng dụng trong các bệnh lý thần kinh và tâm thần kinh. Trong mỗi buổi điều trị kéo dài vài chục phút, thiết bị phát xung từ được đặt bên ngoài da đầu để tác động lên vùng não liên quan giấc ngủ và cảm xúc. Người bệnh không cần phẫu thuật hay gây mê, vẫn tỉnh táo và có thể sinh hoạt bình thường sau đó.
Theo bác sĩ, các xung từ trường nhẹ xuyên qua hộp sọ để tác động có chọn lọc lên vùng não mục tiêu, giúp điều chỉnh hoạt động của những khu vực đang mất cân bằng. Có thể hình dung đơn giản, TMS giống như cách “hiệu chỉnh tín hiệu” ở những vùng não hoạt động chưa phù hợp.
Sau khoảng 20 buổi điều trị, người phụ nữ ngủ tự nhiên hơn, ít thức giấc, tâm trạng ổn định hơn nên tiếp tục liệu trình duy trì. Hiện sức khỏe và sinh hoạt gần như trở lại bình thường.
Còn người đàn ông 63 tuổi nhiều tháng sống cùng cơn đau thần kinh sau zona với cảm giác “buốt như dao đâm”. Những cơn đau dữ dội khiến ông gần như không ngủ được, sinh hoạt đảo lộn, trong khi nhiều phương pháp giảm đau trước đó hiệu quả hạn chế. Sau liệu trình điều trị phối hợp có TMS, mức độ đau của bệnh nhân giảm đáng kể, giấc ngủ cải thiện, tinh thần ổn định hơn.
Trước đây phác đồ điều trị các bệnh lý thần kinh, tâm thần kinh chủ yếu dựa vào thuốc, phục hồi chức năng hoặc trị liệu tâm lý. Hiện người bệnh có thêm lựa chọn hỗ trợ là TMS. Trên thế giới, kỹ thuật này được ứng dụng trong điều trị trầm cảm kháng trị, đau mạn tính, phục hồi sau đột quỵ và nhiều rối loạn thần kinh. Tại Việt Nam, TMS dần phổ biến, như Trung tâm Sinh lý Thần kinh lâm sàng, Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 đã triển khai nhiều năm với hơn 9.000 lượt điều trị.
Tuy nhiên, TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết đây không phải phương pháp “thần kỳ”, thay thế hoàn toàn thuốc hay phục hồi chức năng mà là một phần trong chiến lược điều trị tổng thể. Hiệu quả phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng người bệnh, đúng chỉ định và tuân thủ liệu trình. Trước điều trị, người bệnh cần được đánh giá tiền sử bệnh, thuốc đang dùng, nguy cơ co giật hoặc các thiết bị kim loại cấy ghép để bảo đảm an toàn.
TMS hiện được ứng dụng hỗ trợ ở nhiều nhóm bệnh. Với đau mạn tính, phương pháp này được cân nhắc trong điều trị đau đầu, đau sau zona, đau thần kinh liên sườn, đau cơ sợi, đau dây thần kinh số V, đau do bệnh lý cột sống cổ và cột sống thắt lưng. Đây là những tình trạng thường kéo dài, dễ ảnh hưởng giấc ngủ, vận động và sinh hoạt.
Trong phục hồi thần kinh, TMS có thể hỗ trợ bệnh nhân sau đột quỵ cải thiện vận động, ngôn ngữ hoặc giảm co cứng cơ. Một số bệnh như Parkinson, sa sút trí tuệ, liệt dây thần kinh VII ngoại biên hoặc ù tai kéo dài cũng có thể được bác sĩ xem xét chỉ định.
Ở lĩnh vực tâm thần kinh, kỹ thuật này được ứng dụng trong mất ngủ kéo dài, lo âu hoặc trầm cảm, nhất là khi người bệnh đáp ứng kém với điều trị thông thường hoặc gặp tác dụng phụ của thuốc.
Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý TMS không phải lựa chọn phù hợp với mọi trường hợp. Người bị đau mạn tính, mất ngủ kéo dài, lo âu, trầm cảm hoặc cần phục hồi chức năng thần kinh nên khám chuyên khoa để được đánh giá đầy đủ trước khi điều trị.
6 tiếng nữa, chàng trai phải có mặt ở văn phòng, nhưng lúc này, anh không nghĩ đến điều đó. Suốt 13 tiếng trước, chuyên viên truyền thông tại một công ty ở TP HCM bị cuốn vào các cuộc họp, tin nhắn khách hàng, KPI và những tình huống cần xử lý khủng hoảng liên tục.
Bữa trưa, anh vừa ăn vừa nhìn màn hình. Về đến nhà lúc 9h tối, tắm rửa và ăn uống qua loa xong đã hơn 10 giờ rưỡi. Cơ thể rệu rã, mắt díu lại vì mệt, nhưng anh không đi ngủ. "Chẳng lẽ cả ngày mệt mỏi thế này, chút thời gian cho riêng mình cũng không có sao?" anh tự nhủ, rồi bật máy tính lên.
Minh Anh không đơn độc trong cái vòng lặp đó. Mai, 32 tuổi, ở Tây Ninh, bắt đầu "sống cho bản thân" lúc 9h30 tối, khi hai đứa con nhỏ và chồng đã ngủ. Người phụ nữ ở nhà nội trợ quay cuồng từ 6h sáng đến 19h tối với bỉm sữa, dọn dẹp, nấu nướng và dỗ con.
Đến tối, Mai ngồi co ro ở góc sofa, tự thưởng cho mình một cốc trà sữa, lướt sàn thương mại điện tử hoặc xem phim truyền hình dài tập đến tận 1h30 sáng. "Lúc này thế giới chỉ thuộc về mình, không ai làm phiền, không ai đòi hỏi", chị nói.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi tên tình huống của Mai và Minh Anh là "Revenge Bedtime Procrastination" hay RBP, trì hoãn giấc ngủ để "trả thù" hoặc "sống bù".
Thuật ngữ này mô tả việc cố tình hy sinh giấc ngủ để giành lại thời gian cá nhân sau một ngày bị ngoại cảnh chi phối hoàn toàn. Điểm cốt lõi khiến RBP khác biệt với thói quen thức khuya thông thường là người mắc nhận thức rõ tác hại của việc thiếu ngủ nhưng vẫn tiếp tục, bởi nhu cầu tâm lý được kiểm soát cuộc sống của chính mình lấn át cả nhu cầu sinh học cơ bản.
Dù chưa được WHO hay DSM-5-TR xếp vào nhóm rối loạn tâm thần chính thức, RBP đang lan rộng theo quy mô đáng lo ngại. Một khảo sát trên nhóm trẻ tuổi và sinh viên cho thấy khoảng 40 đến 50% người tham gia có chỉ số RBP cao, với mối liên hệ rõ ràng đến mức độ căng thẳng ban ngày và thói quen sử dụng công nghệ.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí International Journal of Environmental Research and Public Health chỉ ra rằng những người có khả năng tự kiểm soát thấp vào cuối ngày, đặc biệt khi cảm thấy ban ngày "không thuộc về mình", dễ rơi vào bẫy trì hoãn giấc ngủ hơn hẳn. Hiện tượng này tập trung ở nhóm từ 16 đến 40 tuổi, tức thế hệ Gen Z và Millennials, những người chịu áp lực kép về hiệu suất công việc và kết nối xã hội liên tục.
Ông Thiện cho rằng gốc rễ của RBP nằm ở sự thiếu hụt khả năng tự điều chỉnh, không phải ý chí yếu kém. Ở người trẻ và sinh viên, cảm giác thiếu kiểm soát xuất phát từ áp lực học tập và lịch trình dày đặc. Ở người trưởng thành như Minh Anh hay chị Mai, nguyên nhân là gánh nặng công việc và trách nhiệm gia đình tích lũy suốt cả ngày khiến buổi tối trở thành mảnh đất duy nhất họ có thể khai hoang cho bản thân.
Cái bẫy nguy hiểm ở chỗ hành động "giành lại tự do" đó lại chính xác là thứ đang tước đoạt tự do của họ vào ngày hôm sau. Mỗi đêm chỉ ngủ 4 tiếng, Minh Anh dậy trễ, làm việc kém hiệu quả và phải tăng ca để bù đắp, rồi tối về lại thức khuya để "bù đắp" cho cái mà anh đã mất. Chị Mai thiếu ngủ kinh niên đến mức trở nên dễ cáu gắt, thường xuyên quên trước quên sau và nhận ra làn da mình sạm đi trông thấy. Chị biết rõ những điều đó. Nhưng đêm hôm sau người phụ nữ vẫn không cưỡng lại được.
Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Sleep Medicine Reviews cho thấy thiếu ngủ kinh niên dưới 6 tiếng mỗi đêm làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch lên 48%, tăng nguy cơ trầm cảm lên 35% so với người ngủ đủ giấc. Não bộ mất đi sự linh hoạt nhận thức, phản xạ chậm lại và ngưỡng kiểm soát cảm xúc bị hạ thấp, khiến người thiếu ngủ dễ cáu kỉnh hơn vào chính ngày hôm sau, đúng vào lúc họ cần tỉnh táo nhất.
Thạc sĩ Thiện cho rằng lối thoát không nằm ở việc ép bản thân đi ngủ sớm hơn theo ý chí thuần túy, mà ở chỗ phải giải quyết trực tiếp nguyên nhân gốc rễ: sự thiếu hụt thời gian tự chủ trong ban ngày.
Điều này đòi hỏi phải thiết lập ranh giới cứng giữa công việc và cuộc sống cá nhân, học cách nói không để bảo vệ quỹ thời gian ban ngày, đồng thời lên kế hoạch cụ thể cho các hoạt động thư giãn trong khung giờ hợp lý trước khi đêm muộn, thay vì để chúng "chảy" vào giờ ngủ.
Về vệ sinh giấc ngủ, ông khuyên tránh xa thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ, duy trì giờ ngủ và thức dậy cố định kể cả cuối tuần để củng cố nhịp sinh học của cơ thể.
Minh Anh nói anh biết mình cần thay đổi. Anh chỉ chưa biết bắt đầu từ đâu khi ngày làm việc vẫn kéo dài đến 8 giờ tối và khoảng duy nhất còn lại cho chàng trai vẫn là màn hình máy tính lúc nửa đêm. Đó chính xác là mâu thuẫn mà thạc sĩ Thiện mô tả: "Người mắc RBP không thức khuya vì họ không muốn ngủ. Họ thức khuya vì họ chưa thực sự được sống trong ngày hôm đó".
Ngày 4/6, Bệnh viện Đa khoa Lâm Đồng thông tin, gần đây đơn vị tiếp nhận nhiều trường hợp ngộ độc do ăn nấm tự hái trong rừng. Nhiều bệnh nhân nhập viện với các triệu chứng nặng, phải điều trị kéo dài để loại bỏ độc tố khỏi cơ thể.
Theo các bác sĩ, chỉ trong 3 ngày đầu tháng 6, đơn vị tiếp nhận 4 người trong cùng một gia đình ở phường Xuân Trường - Đà Lạt bị ngộ độc sau khi ăn nấm rừng. Hiện 3 người đã xuất viện, một bệnh nhân vẫn đang tiếp tục được điều trị và theo dõi.
Ông H.L. (SN 1958), một trong các bệnh nhân, cho biết, người thân hái một giỏ nấm trong rừng thông mang về chế biến, làm món ăn cho cả gia đình. Loại nấm mà gia đình ông dùng chế biến món ăn thường được người dân gọi là “nấm gan bò”, xuất hiện nhiều ở rừng thông mỗi khi mùa mưa đến.
Khoảng 2 giờ sau khi dùng bữa cùng món nấm, các thành viên trong gia đình ông L. lần lượt xuất hiện triệu chứng đau bụng, nôn ói và tiêu chảy, phải nhập viện cấp cứu.
Không chỉ trường hợp trên, trong hơn một tháng qua, nhiều cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng cũng ghi nhận các ca ngộ độc liên quan đến việc sử dụng nấm rừng.
Theo bác sĩ Nguyễn Kỳ Sơn, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Lâm Đồng, việc nhận biết nấm độc bằng mắt thường rất khó khăn vì nhiều loại có hình dạng, màu sắc tương tự nấm ăn được, thậm chí mọc xen lẫn trong cùng một khu vực.
Bác sĩ Sơn cho biết, ngộ độc nấm có thể gây đau bụng, nôn ói, tiêu chảy trong các trường hợp nhẹ. Với những loại nấm chứa độc tố mạnh, người bệnh có nguy cơ tổn thương gan, suy thận cấp, rối loạn đa cơ quan và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Cơ quan chức năng bang Burgenland hôm 19/4 phát đi cảnh báo khẩn cấp sau khi xác nhận có khả năng một lọ thực phẩm ăn dặm HiPP thứ hai chứa thuốc diệt chuột đã được bán ra thị trường, theo Die Presse, nhật báo có ảnh hưởng nhất tại Áo. Vụ việc đang được điều tra theo hướng "cố ý gây nguy hiểm cho cộng đồng" trong một âm mưu tống tiền xuyên quốc gia.
Trước đó, cảnh sát Áo xác nhận tìm thấy thuốc diệt chuột trong hũ thực phẩm ăn dặm loại Cà rốt và Khoai tây, 190 gram, sau khi sản phẩm này bị thu hồi tại 1.500 cửa hàng của chuỗi siêu thị SPAR do lo ngại nhiễm độc. Cả hai lọ trên đều được xác định có nguồn gốc từ một siêu thị SPAR ở Eisenstadt, thủ phủ bang Burgenland.
Theo Cơ quan An toàn Thực phẩm Áo (AGES), các loại thuốc diệt chuột chứa nhiều hoạt chất khác nhau với những tác động tương ứng lên sức khỏe. Hoạt chất thường được sử dụng nhất là bromadiolone, một chất được gọi là kháng vitamin K. Chất này gây ức chế quá trình đông máu tự nhiên của cơ thể, dẫn đến nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng nếu vô tình nuốt phải.
Các triệu chứng ngộ độc thường không xuất hiện ngay lập tức mà có xu hướng khởi phát muộn sau khoảng 2-5 ngày sau khi trẻ ăn phải sản phẩm. Các bậc phụ huynh cần theo dõi sát những dấu hiệu bất thường như chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất hiện các vết bầm tím dưới da hoặc có máu trong phân.
Trong trường hợp trẻ có biểu hiện xuất huyết, suy nhược trầm trọng hoặc da dẻ nhợt nhạt, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức và thông báo với bác sĩ rằng trẻ đã sử dụng sản phẩm ăn dặm nằm trong diện cảnh báo.
"Đây được nghi vấn là một âm mưu tống tiền", cơ quan AGES giải thích trên hệ thống trực tuyến.
Nếu được can thiệp y tế kịp thời, đặc biệt thông qua việc bổ sung vitamin K, tình trạng ngộ độc này hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả.
Về phía nhà sản xuất, đại diện HiPP cho biết công ty đang phối hợp chặt chẽ với cơ quan điều tra và chưa thể cung cấp thêm thông tin chi tiết để đảm bảo tính bảo mật cho quá trình phá án. Người phát ngôn của HiPP nhấn mạnh: "Tình huống nghiêm trọng này liên quan đến một hành vi can thiệp tội phạm từ bên ngoài nhắm vào kênh phân phối của hệ thống SPAR tại Áo". Công ty đồng thời cho biết quy trình sản xuất và đảm bảo chất lượng của hãng vẫn đảm bảo tiêu chuẩn.
Reuters dẫn lời đại diện chuỗi siêu thị SPAR cho hay việc thu hồi toàn diện tại 1.500 cửa hàng trên toàn nước Áo là một biện pháp phòng ngừa khẩn cấp. Khách hàng đã mua sản phẩm HiPP tại SPAR được khuyến cáo tuyệt đối không sử dụng và mang trả lại cửa hàng để được hoàn tiền 100%.
Cảnh sát Áo cho biết những dấu hiệu nhận diện sản phẩm bị can thiệp bao gồm nhãn dán màu trắng có vòng tròn đỏ dưới đáy lọ, nắp lọ bị hư hại hoặc không phát ra tiếng "pop" đặc trưng khi mở lần đầu. Ngoài ra, bất kỳ sự thay đổi nào về mùi vị hay kết cấu sản phẩm cũng là dấu hiệu đáng nghi ngại. Trong trường hợp phát hiện lọ sản phẩm có dấu hiệu bất thường, người dân tuyệt đối không được mở nắp hay cho trẻ ăn, thay vào đó hãy bảo quản sản phẩm tách biệt khỏi các loại thực phẩm khác và nên sử dụng găng tay khi tiếp xúc. Sau khi xử lý các lọ nghi vấn, cần rửa tay kỹ bằng xà phòng trong ít nhất 30 giây trước khi tiếp xúc với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, và báo ngay cho đồn cảnh sát gần nhất để phục vụ công tác điều tra.
Hiện chưa rõ tại sao thuốc diệt chuột xuất hiện trong sản phẩm ăn dặm HiPP. Trước diễn biến phức tạp của vụ việc nghi vấn tống tiền nhắm vào sản phẩm ăn dặm HiPP, Bộ Y tế và AGES khuyến cáo người dân cần đặc biệt thận trọng cho đến khi vụ việc được làm sáng tỏ hoàn toàn.
Bộ Y tế Việt Nam cũng yêu cầu các địa phương khẩn cấp thu hồi và khuyến cáo người dân ngừng sử dụng hũ ăn dặm HiPP vị cà rốt, khoai tây do nghi nhiễm thuốc diệt chuột.
Vụ việc của HiPP xảy ra trong bối cảnh thị trường thực phẩm trẻ em vừa trải qua những đợt rúng động hồi đầu năm. Vào tháng 1 và tháng 2, hai tập đoàn Nestlé và Danone cũng từng phải thu hồi sữa bột tại hơn 60 quốc gia sau khi nhiều trẻ em có triệu chứng ngộ độc do nhiễm độc tố Cereulide, một loại độc tố không bị tiêu diệt bởi nhiệt độ nấu nướng.
