Người phụ nữ 54 tuổi mất ngủ kéo dài, đến Bệnh viện Quân y 175 khám trong trạng thái gần như không còn sức làm việc. Nhiều tháng liền, chị chỉ chợp mắt vài tiếng mỗi đêm, thường xuyên căng thẳng, lo âu. Thuốc an thần chỉ giúp ngủ tạm thời song khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải vào ban ngày.
ThS.BS Lý Minh Đăng chỉ định chị điều trị bằng kích thích từ trường xuyên sọ (Transcranial Magnetic Stimulation – TMS), phương pháp không xâm lấn đang được ứng dụng trong các bệnh lý thần kinh và tâm thần kinh. Trong mỗi buổi điều trị kéo dài vài chục phút, thiết bị phát xung từ được đặt bên ngoài da đầu để tác động lên vùng não liên quan giấc ngủ và cảm xúc. Người bệnh không cần phẫu thuật hay gây mê, vẫn tỉnh táo và có thể sinh hoạt bình thường sau đó.
Theo bác sĩ, các xung từ trường nhẹ xuyên qua hộp sọ để tác động có chọn lọc lên vùng não mục tiêu, giúp điều chỉnh hoạt động của những khu vực đang mất cân bằng. Có thể hình dung đơn giản, TMS giống như cách “hiệu chỉnh tín hiệu” ở những vùng não hoạt động chưa phù hợp.
Sau khoảng 20 buổi điều trị, người phụ nữ ngủ tự nhiên hơn, ít thức giấc, tâm trạng ổn định hơn nên tiếp tục liệu trình duy trì. Hiện sức khỏe và sinh hoạt gần như trở lại bình thường.
Còn người đàn ông 63 tuổi nhiều tháng sống cùng cơn đau thần kinh sau zona với cảm giác “buốt như dao đâm”. Những cơn đau dữ dội khiến ông gần như không ngủ được, sinh hoạt đảo lộn, trong khi nhiều phương pháp giảm đau trước đó hiệu quả hạn chế. Sau liệu trình điều trị phối hợp có TMS, mức độ đau của bệnh nhân giảm đáng kể, giấc ngủ cải thiện, tinh thần ổn định hơn.
Trước đây phác đồ điều trị các bệnh lý thần kinh, tâm thần kinh chủ yếu dựa vào thuốc, phục hồi chức năng hoặc trị liệu tâm lý. Hiện người bệnh có thêm lựa chọn hỗ trợ là TMS. Trên thế giới, kỹ thuật này được ứng dụng trong điều trị trầm cảm kháng trị, đau mạn tính, phục hồi sau đột quỵ và nhiều rối loạn thần kinh. Tại Việt Nam, TMS dần phổ biến, như Trung tâm Sinh lý Thần kinh lâm sàng, Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 đã triển khai nhiều năm với hơn 9.000 lượt điều trị.
Tuy nhiên, TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết đây không phải phương pháp “thần kỳ”, thay thế hoàn toàn thuốc hay phục hồi chức năng mà là một phần trong chiến lược điều trị tổng thể. Hiệu quả phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng người bệnh, đúng chỉ định và tuân thủ liệu trình. Trước điều trị, người bệnh cần được đánh giá tiền sử bệnh, thuốc đang dùng, nguy cơ co giật hoặc các thiết bị kim loại cấy ghép để bảo đảm an toàn.
TMS hiện được ứng dụng hỗ trợ ở nhiều nhóm bệnh. Với đau mạn tính, phương pháp này được cân nhắc trong điều trị đau đầu, đau sau zona, đau thần kinh liên sườn, đau cơ sợi, đau dây thần kinh số V, đau do bệnh lý cột sống cổ và cột sống thắt lưng. Đây là những tình trạng thường kéo dài, dễ ảnh hưởng giấc ngủ, vận động và sinh hoạt.
Trong phục hồi thần kinh, TMS có thể hỗ trợ bệnh nhân sau đột quỵ cải thiện vận động, ngôn ngữ hoặc giảm co cứng cơ. Một số bệnh như Parkinson, sa sút trí tuệ, liệt dây thần kinh VII ngoại biên hoặc ù tai kéo dài cũng có thể được bác sĩ xem xét chỉ định.
Ở lĩnh vực tâm thần kinh, kỹ thuật này được ứng dụng trong mất ngủ kéo dài, lo âu hoặc trầm cảm, nhất là khi người bệnh đáp ứng kém với điều trị thông thường hoặc gặp tác dụng phụ của thuốc.
Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý TMS không phải lựa chọn phù hợp với mọi trường hợp. Người bị đau mạn tính, mất ngủ kéo dài, lo âu, trầm cảm hoặc cần phục hồi chức năng thần kinh nên khám chuyên khoa để được đánh giá đầy đủ trước khi điều trị.
Thế nhưng, món ăn đặc sản, lạ vị này lại khiến nhiều người rơi vào cảnh dở khóc dở cười, thậm chí nhập viện sau khi ăn thử vài miếng.
Những năm gần đây, bánh trứng kiến trở thành món ăn lạ miệng được nhiều người săn tìm mỗi khi vào mùa. Đây là đặc sản của vùng núi phía Bắc, thường xuất hiện trong thời gian ngắn, khoảng tháng 3 âm lịch.
Món bánh trứng kiến gây sốt trên mạng xã hội không chỉ vì vị ngon, lạ miệng và chỉ xuất hiện theo mùa mà còn gây chú ý bởi "những nạn nhân của bánh trứng kiến". Nhiều người chia sẻ hình ảnh chân tay, mặt mũi sưng đỏ sau khi ăn loại bánh này.
Thực tế, trước đó các cơ sở y tế cũng liên tiếp ghi nhận những ca dị ứng, thậm chí sốc phản vệ sau khi ăn trứng kiến.
Năm 2025, Trung tâm Y tế huyện Lục Yên (Yên Bái cũ) từng tiếp nhận một bệnh nhân bị phản vệ độ II sau khi ăn bánh trứng kiến. Hay Bệnh viện Đa khoa khu vực Vị Xuyên (Hà Giang cũ) cũng cấp cứu hai bệnh nhi có biểu hiện nổi mẩn ngứa toàn thân, khó thở, nôn sau khoảng một giờ ăn bánh trứng kiến. Các bác sĩ chẩn đoán các trường hợp này đều bị sốc phản vệ độ II.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, bác sĩ Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội viên Hội Da liễu Việt Nam, cho hay mặc dù trứng kiến là món ăn đặc sản với hương vị độc đáo tại vùng núi phía Bắc được yêu thích nhưng không ít người lại bị dị ứng trứng kiến sau khi thưởng thức món ăn này gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
Bác sĩ Thành cho hay trứng kiến là trứng của kiến rừng, thường là kiến gai đen, được khai thác từ tổ kiến trong các kẽ đá hoặc hốc cây ở vùng núi phía Bắc.
Đây là thực phẩm giàu dinh dưỡng chứa nhiều protein, axit amin và chất béo tốt. Trứng kiến được chế biến thành nhiều món ăn như trứng kiến rang, chả trứng kiến, xôi trứng kiến, bánh trứng kiến,…
Mặc dù trứng kiến không chứa độc tố gây nguy hiểm nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ dị ứng cao, đặc biệt với những người có cơ địa nhạy cảm hoặc tiền sử dị ứng thực phẩm.
"Tình trạng dị ứng trứng kiến thường do hệ miễn dịch quá mẫn cảm với lượng protein lớn trong trứng kiến. Cơ địa dị ứng với côn trùng bao gồm nọc hoặc dịch tiết từ kiến còn sót lại trong trứng. Quá trình chế biến không đảm bảo vệ sinh còn tồn tại tạp chất trong món ăn,…", bác sĩ Thành cho hay.
Theo đó, phản ứng dị ứng có thể xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn trứng kiến, tùy thuộc vào cơ địa mỗi người. Các triệu chứng thường được chia thành hai mức độ triệu chứng nhẹ và nặng.
Với trường hợp dị ứng mức độ nhẹ, các dấu hiệu có khả năng tự thuyên giảm trong vài giờ nếu ngừng hấp thụ thực phẩm và chăm sóc đúng cách. Các biểu hiện thường gặp như da nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy ở vùng miệng, cổ và chân tay.
Cảm giác châm chích râm ran, khó chịu ở đầu lưỡi và khoang miệng. Hắt hơi nhiều lần, chảy nước mũi, đau bụng âm ỉ, buồn nôn và tiêu chảy
Với trường hợp dị ứng nặng, sẽ có những diễn biến nghiêm trọng như vùng môi, lưỡi, họng và toàn mặt bị phù nề, sưng tấy, cảm giác khó thở, thở khò khè và tức ngực. Cơ thể choáng váng, tụt huyết áp nhanh và ngất xỉu. Thậm chí mất ý thức, sốc phản vệ gây nguy hiểm đến tính mạng.
Để bảo vệ sức khỏe bản thân, bác sĩ Thành khuyến cáo hạn chế nguy cơ dị ứng thức ăn, mọi người nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh như tìm hiểu tiền sử dị ứng của gia đình và chủ động phòng ngừa. Không cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch yếu dùng thử thực phẩm lạ.
Khi thử món ăn mới hoặc đặc sản vùng miền lần đầu, hãy kiểm tra bằng cách ăn một lượng nhỏ. Nếu không có dấu hiệu bất thường mới nên tiếp tục dùng với liều lượng vừa phải.
Chọn nguồn thực phẩm rõ ràng, đảm bảo vệ sinh, tránh sử dụng món ăn có dấu hiệu hư hỏng, ôi thiu. Mang theo thuốc chống dị ứng nếu từng có tiền sử dị ứng gồm thuốc kháng histamin hoặc bút tiêm Epipen để xử lý nhanh trong trường hợp khẩn cấp.
Cà phê là một trong những đồ uống phổ biến nhất thế giới và thường được nhắc đến với nhiều lợi ích sức khỏe nhờ chứa caffeine và chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, điều tạo khác biệt lớn lại nằm ở lượng đường được thêm vào mỗi ly. Dưới đây là một số tác dụng phụ tiềm ẩn khi thường xuyên uống cà phê có đường.
Dễ tăng lượng calo nạp vào
Nhiều người nghĩ thêm vài thìa đường trong cà phê là không đáng kể, nhưng khi kết hợp thêm sữa đặc, chất tạo ngọt hoặc kem béo, lượng calo có thể tăng nhanh.
Theo Healthline, một số đồ uống cà phê pha sẵn chứa lượng đường tương đương nước ngọt có gas. Do ở dạng lỏng nên cơ thể thường tiêu thụ nhanh mà không tạo cảm giác no rõ rệt, khiến tổng năng lượng nạp vào tăng lên.
Các chuyên gia cũng cảnh báo trên trang Health, thói quen thêm nhiều đường hoặc chất tạo ngọt vào cà phê có thể trở thành nguồn "calo ẩn" mỗi ngày, nhất là với người uống nhiều ly thường xuyên.
Tăng đường huyết
Theo Verywell Health, các loại đồ uống nhiều đường là một trong những nguồn bổ sung đường phổ biến nhất trong chế độ ăn hiện đại. Đường bổ sung khiến lượng glucose trong máu tăng nhanh sau khi uống. Nếu duy trì thường xuyên, điều này có thể ảnh hưởng khả năng kiểm soát đường huyết và làm tăng nguy cơ tiểu đường type 2 ở một số người.
Có thể làm giảm lợi ích vốn có của cà phê
Uống cà phê đen được cho là có liên quan đến lợi ích cho sức khỏe tim mạch, gan và não bộ khi dùng ở mức hợp lý. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc thêm quá nhiều đường có thể làm giảm một phần tác dụng tích cực này. Trang Healthline cho rằng lợi ích sức khỏe của cà phê chủ yếu đến từ cà phê nguyên chất, thay vì các loại cà phê pha nhiều đường và kem
Dễ tạo thói quen thích đồ ngọt
Theo Times of India, khi quen với vị cà phê nhiều đường, nhiều người dần cảm thấy cà phê ít ngọt hoặc cà phê đen trở nên khó uống hơn. Điều này có thể làm khẩu vị thay đổi theo hướng phụ thuộc vào vị ngọt.
Các chuyên gia cho rằng thói quen này không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của cà phê mà còn có thể khiến nhu cầu tiêu thụ đồ uống ngọt và thực phẩm nhiều đường tăng lên theo thời gian.
Bao nhiêu đường là hợp lý?
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nếu muốn giữ lợi ích của cà phê, nên giảm dần lượng đường thay vì thêm nhiều chất tạo ngọt, sữa đặc hoặc kem béo. Một vài thay đổi nhỏ như giảm một nửa lượng đường hoặc chọn cà phê ít ngọt có thể giúp giảm đáng kể lượng đường bổ sung tiêu thụ mỗi ngày.
Cà phê không nhất thiết phải uống hoàn toàn không đường, nhưng càng ít đường, cơ thể càng nhận được nhiều lợi ích hơn từ thức uống này.
Trong cơn sốt giảm cân hiện nay, nhiều người mang tâm lý "sợ tinh bột", coi cơm hay mì là "kẻ thù" gây béo phì và tăng đường huyết. Tuy nhiên, carbohydrate vốn là một trong ba dưỡng chất thiết yếu duy trì sự sống.
Thực tế, không phải mọi loại tinh bột đều giống nhau. Các nghiên cứu mới nhất chỉ ra rằng: Chế độ ăn giàu carb chất lượng cao đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc làm chậm quá trình lão hóa và quản lý cân nặng. Tầm quan trọng của chúng vượt xa những gì bạn hằng tưởng tượng.
Ăn ít tinh bột khiến con người mau già
Mối liên hệ giữa chế độ ăn và tuổi tác là vô cùng mật thiết. Một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Dinh dưỡng (The Journal of Nutrition) vào tháng 1/2025 cho thấy: Chế độ ăn giàu carb chất lượng cao giúp làm chậm quá trình lão hóa biểu quan (epigenetic aging) tới 1,2 năm.
Các chuyên gia giải thích, các dưỡng chất trong thực phẩm nguồn gốc thực vật giúp giảm tình trạng căng thẳng oxy hóa và phản ứng viêm, từ đó tác động tích cực đến quá trình methyl hóa DNA.
Nhiều người lo ngại ăn tinh bột sẽ béo, nhưng sự thật ngược lại: Carb chất lượng cao hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Nghiên cứu trên Tạp chí Y khoa Anh (BMJ) năm 2023 khẳng định, việc hạn chế các loại "carb kém chất lượng" (đường tinh luyện, nước ngọt, ngũ cốc tinh chế) và tăng cường "carb chất lượng cao" (ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau không chứa tinh bột) giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn.
Thế nào là "carbohydrate chất lượng cao"?
Để lựa chọn đúng, chúng ta cần phân biệt rõ hai nhóm tinh bột dựa trên giá trị dinh dưỡng:
Nhóm carb chất lượng cao ("carb tốt")
Không chỉ cung cấp năng lượng, nhóm này còn dồi dào vitamin, khoáng chất và chất xơ. Theo chuyên gia dinh dưỡng Tưởng Văn Tĩnh (Bệnh viện Quảng An, Đại học Tứ Xuyên), nhóm này bao gồm:
Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, ngô, gạo đen, yến mạch, kiều mạch... giàu chất xơ.
Các loại củ: Khoai tây, khoai lang, khoai môn, củ từ... có hàm lượng chất xơ cao.
Các loại đậu: Đậu đỏ, đậu xanh, đậu nành, đậu gà... giàu protein và tạo cảm giác no lâu.
Rau củ giàu tinh bột: Bí đỏ, củ sen... chứa nhiều polysaccharide có lợi.
Trái cây: Chứa đường tự nhiên dễ hấp thụ kèm chất xơ, ít ảnh hưởng tiêu cực đến đường huyết nếu ăn lượng vừa phải.
Nhóm carb kém chất lượng ("carb xấu")
Nhóm này chủ yếu cung cấp "calo rỗng", thiếu hụt vi chất và thường đi kèm lượng dầu, muối, đường cao. Chuyên gia Lý Á Nhu (Bệnh viện Hữu nghị Bắc Kinh) liệt kê:
Vậy cơm trắng, mì trắng là "tốt" hay "xấu"?
Chuyên gia Lý Á Nhu cho biết không nên "dán nhãn" tiêu cực hoàn toàn cho tinh bột tinh chế. Chúng dễ tiêu hóa, phù hợp với người có hệ đường ruột yếu. Nếu chỉ ăn hoàn toàn ngũ cốc thô, bạn dễ bị đầy hơi, đau bụng. Chìa khóa nằm ở việc phối hợp giữa thô và tinh.
Công thức ăn tinh bột chuẩn để khỏe mạnh nhất
Dựa trên hướng dẫn của WHO năm 2023 và Tháp dinh dưỡng cư dân Trung Quốc (2022), lộ trình ăn tinh bột lý tưởng mỗi ngày như sau:
Ngũ cốc nguyên hạt: Nên chiếm 1/4-1/3 tổng lượng tinh bột hàng ngày (khoảng 50-150 g). Tổng lượng ngũ cốc cho người trưởng thành là 200-300 g/ngày.
Rau xanh: Đảm bảo ít nhất 300 g rau tươi mỗi ngày, trong đó rau màu đậm (xanh thẫm, đỏ, tím) chiếm một nửa.
Trái cây: Ăn trực tiếp 200-350 g mỗi ngày, ưu tiên trái cây theo mùa. Lưu ý: Nước ép không thể thay thế trái cây tươi.
Các loại đậu: Kết hợp đậu cùng cơm hoặc làm nhân bánh để bổ sung vitamin nhóm B, kali, magie và tăng hiệu quả sử dụng protein.
