Nằm cheo leo trên dãy Andes của Peru ở độ cao khoảng 5.100m so với mực nước biển, La Rinconada được xem là khu định cư cao nhất thế giới. Khoảng 50.000 người đang sinh sống tại đây giữa băng tuyết, không khí loãng và điều kiện hạ tầng thiếu thốn, với hy vọng tìm được vàng để đổi đời.
Phía sau những mỏ vàng nằm sâu trong núi là cuộc sống được nhiều người mô tả như “địa ngục trên mây”, nơi cư dân phải đối mặt với thiếu oxy, ô nhiễm hóa chất, bệnh tật và tuổi thọ ngắn ngủi.
La Rinconada nằm ở vùng Puno, phía Đông Nam Peru, dưới chân sông băng La Bella Durmiente và cách biên giới Bolivia khoảng 650km. Từ xa, thị trấn hiện lên như một cụm nhà tạm bằng tôn và gỗ bám trên sườn núi phủ tuyết trắng.
Con đường dẫn vào La Rinconada là tuyến độc đạo kéo dài qua những triền núi phủ đầy băng giá, đá vụn và bùn đất. Một chuyến đi thường mất nhiều ngày do địa hình hiểm trở và thời tiết khắc nghiệt.
Trong khi đó, không khí loãng kéo dài khiến nhiều cư dân mắc chứng bệnh núi mãn tính, tình trạng gây đau đầu, chóng mặt, khó thở và các vấn đề tim mạch nghiêm trọng.
Các nhà khoa học ước tính khoảng 25% dân số tại đây có thể mắc căn bệnh này. Tuy nhiên, cơ sở y tế ở La Rinconada vô cùng hạn chế. Với những trường hợp nặng, bệnh nhân thường phải được chuyển xuống vùng thấp hơn để điều trị.
Nhiệt độ tại đây thường xuyên xuống dưới 0 độ C. Đất đá lẫn băng tuyết và rác thải khai khoáng phủ kín các con đường lầy lội. Dẫu vậy, cuộc sống vẫn tiếp diễn giữa vùng đất được xem là một trong những nơi khắc nghiệt nhất mà con người sinh sống.
La Rinconada ban đầu chỉ là một trại khai thác vàng tạm thời, hình thành cách đây hơn 40 năm. Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều người đổ về tìm vận may, nơi này dần phát triển thành khu dân cư đông đúc gần như không có quy hoạch hạ tầng.
Khu vực này không có hệ thống xử lý nước thải, cống rãnh hay dịch vụ vệ sinh hoàn chỉnh. Điện chỉ mới được lắp đặt từ đầu những năm 2000, trong khi lương thực phải vận chuyển từ vùng thấp hơn.
Người dân chủ yếu sử dụng nước mưa hoặc nước từ băng tan để sinh hoạt. Tuy nhiên, các nguồn nước này đang bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi hoạt động khai thác vàng kéo dài nhiều năm.
Một số người từng đặt chân tới La Rinconada mô tả nơi đây giống “một bãi rác khổng lồ” nằm giữa vùng núi tuyết. Rác thải sinh hoạt và chất thải khai khoáng bị đổ hoặc đốt ngay bên ngoài khu dân cư.
Những căn nhà bằng tôn và gỗ mọc san sát trên sườn núi, xen lẫn các cửa hàng nhỏ, quán ăn tạm bợ và những con đường đất hẹp ngoằn ngoèo. Dù điều kiện khí hậu khắc nghiệt và thiếu thốn dịch vụ công cộng, La Rinconada vẫn tiếp tục mở rộng từng ngày.
Từ năm 2001-2009, giá vàng toàn cầu tăng, kéo theo làn sóng người đổ về La Rinconada tìm cơ hội đổi đời. Dân số thị trấn tăng nhanh lên hơn 50.000 người chỉ trong thời gian ngắn.
Kinh tế địa phương gần như phụ thuộc hoàn toàn vào khai thác vàng. Bao quanh thị trấn là hàng loạt mỏ vàng nhỏ hoạt động tự phát, nhiều nơi bị cho là khai thác trái phép.
Các thợ mỏ tại đây làm việc theo hệ thống gọi là “cachorreo”. Theo cơ chế này, họ làm việc liên tục khoảng 30 ngày mà không nhận lương. Đổi lại, vào ngày cuối cùng, họ được phép mang khỏi mỏ lượng quặng nhiều nhất có thể tự vác được. Nếu quặng chứa vàng, toàn bộ số vàng sẽ thuộc về họ. Nếu không tìm thấy vàng, coi như cả tháng lao động trắng tay.
Cơ hội đổi đời khiến hàng nghìn người chấp nhận đánh đổi sức khỏe để bám trụ tại vùng núi cao khắc nghiệt này. Mỗi ngày, các thợ mỏ phải đi bộ khoảng 30 phút để tới những đường hầm tối, thiếu ánh sáng và chứa đầy khí độc như thủy ngân, xyanua.
Phần lớn hoạt động khai thác được thực hiện thủ công. Thủy ngân được sử dụng phổ biến để tách vàng khỏi đá, khiến đất, nước và không khí tại La Rinconada ô nhiễm nặng.
Các hóa chất độc hại xâm nhập vào cơ thể người dân qua nguồn nước và không khí, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh thần kinh, tim, gan, phổi và các vấn đề về trí nhớ. Nhiều cư dân bị đổi màu da hoặc ngộ độc thủy ngân sau thời gian dài sinh sống tại đây. Một số báo cáo cho rằng tuổi thọ trung bình của công nhân mỏ ở La Rinconada chỉ khoảng 30-35 năm, bằng gần một nửa mức trung bình của Peru.
Ngoài vấn đề ô nhiễm và an ninh, La Rinconada còn đối mặt với tác động từ biến đổi khí hậu khi các sông băng quanh khu vực đang dần tan chảy.
Dù điều kiện sống khắc nghiệt, La Rinconada vẫn tiếp tục thu hút người lao động nghèo từ nhiều nơi ở Peru. Với họ, vàng vẫn là cơ hội hiếm hoi để thay đổi cuộc sống, dù phải đánh đổi bằng sức khỏe và tuổi thọ giữa vùng núi cao lạnh giá quanh năm.
Theo China Times, bác sĩ Lâm Tương Hoành, chuyên khoa tiêu hóa gan mật tại Phòng khám Quản lý sức khỏe Hòa Hân (Đài Loan, Trung Quốc) chia sẻ về trường hợp bệnh nhân 50 tuổi liên tục bị đi ngoài ra máu suốt 1 năm nhưng luôn nghĩ là do bệnh trĩ.
Gần đây người này mới đi nội soi đại tràng và phát hiện trong ruột có một polyp đã ung thư hóa, kích thước gần 3 cm và đang chảy máu. Hình dạng của nó trông giống hệt một cây nấm khổng lồ.
Vì bề mặt polyp bị loét và sung huyết, lại nằm gần hậu môn, phân đi qua dễ bị cọ xát và gây chảy máu, khiến bệnh nhân nhầm tưởng đó là chảy máu trĩ đỏ tươi.
May mắn trường hợp này hiện được xác định là ung thư biểu mô tại chỗ giai đoạn 0 và polyp đã được cắt bỏ hoàn toàn, bác sĩ Lâm Tương Hoành cho biết.
Ông cũng hơi tiếc khi đáng lẽ bệnh nhân thực hiện xét nghiệm máu ẩn trong phân sớm hơn khoảng 5 năm, có hơn 60% cơ hội phát hiện polyp từ sớm, không để kéo dài tới mức ung thư hóa mới phải cắt bỏ.
Bác sĩ này kêu gọi mọi người nên kiểm tra định kỳ, đừng tiếp tục coi đi ngoài ra máu chỉ là bệnh trĩ mà làm chậm trễ tình trạng bệnh. Bên cạnh đó, mọi người cần chú ý để nhận biết sớm những dấu hiệu của ung thư đại trực tràng
Bị đi táo, lỏng kéo dài
Bệnh ung thư đại trực tràng biểu hiện ở tất cả những bộ phận có rối loạn về đường tiêu hóa từ trên miệng xuống hậu môn như: Hơi thở hôi, hay ợ hơi, ợ chua, giáp thực quản sau xương ức,...
Đại tràng là nơi chứa và bài tiết phân trong quá trình tiêu hóa nên ở giai đoạn sớm, người bị ung thư đại trực tràng thường hay bị chứng rối loạn đại tiện, bài tiết phân như: Đi táo, đi lỏng thất thường hay có thời gian đi táo (hoặc lỏng) kéo dài.
Đi ngoài hay rặn
Đau quặn, mót rặn, khó chịu khi đi ngoài, đi ngoài ra máu mũi, phân dính máu, phân nát, phân hình lá lúa (bởi phân phải đi qua khối u), đi xong vẫn muốn rặn tiếp.
Uống thuốc kháng sinh không khỏi
Người bị ung thư đại trực tràng bị rối loạn tiêu hóa, đi ngoài nhiều lần trong ngày rất giống với triệu chứng bệnh lị. Tuy nhiên, khác ở chỗ: Khi bị lị, người bệnh uống thuốc kháng sinh đặc trị sẽ khỏi nhưng khi bị ung thư đại trực tràng, uống kháng sinh cũng không khỏi được tình trạng đi ngoài.
Đi ngoài ra máu
Đáng chú ý với những người hay đi ngoài ra máu. Có 2 loại đi ngoài ra máu cần phân biệt. Đi ngoài ra máu do trĩ: Đi ngoài ra máu tươi ngay sau khi đi ngoài. Máu này như máu gà cắt tiết phủ lên trên phân.
Còn khi đi ngoài ra máu lẫn với nhầy trong phân thì thường dẫn tới ung thư đại trực tràng. Vì máu chảy ở niêm mạc vùng ung thư có thể bị viêm nên tiết nhầy.
Đau quặn bụng, gầy, sút cân
Các dấu hiệu muộn như: Đau quặn bụng từng cơn, gầy, sút cân khi ung thư phát triển. Khi ở giai đoạn muộn, có người sờ thấy cả khối u nổi ở dưới da bụng, vàng da, bụng to dần,…
Cuối tuần qua, tôi ngồi cà phê với một nhóm bạn cùng tuổi. Chúng tôi đều trên dưới 60: người sống ở Úc, người ở Mỹ, người ở Việt Nam. Câu chuyện ban đầu xoay quanh sức khỏe, công việc và những trải nghiệm.
Nhưng rồi câu chuyện nhanh chóng chuyển sang con cái.
Chúng tôi nhận ra mình đang chia sẻ một nỗi băn khoăn khá giống nhau. Một người bạn kể con trai mình vừa tốt nghiệp đại học nhưng chưa có người yêu. Một người khác nói con gái đã đi làm vài năm nhưng dường như không mặn mà chuyện tình cảm.
Một anh bạn nửa đùa nửa thật: “Hồi bằng tuổi tụi nó mình đã lo cưới vợ rồi. Còn tụi nhỏ bây giờ thì lo tập gym”.
Một khảo sát của Institute for Family Studies và Wheatley Institute (Đại học Brigham Young, Mỹ), được trích dẫn trong bài báo The Reason Gen Z Isn’t Dating của The New York Times, cho thấy chỉ khoảng 30% người trẻ đang tích cực hẹn hò, dù gần một nửa nói họ muốn có một mối quan hệ.
Chưa đến 40% tin mình đủ hấp dẫn với bạn đời tiềm năng, và chỉ khoảng một phần tư cảm thấy tự tin tiếp cận người mình thích.
Các nhà nghiên cứu cho rằng mạng xã hội khiến việc tìm hiểu nhau diễn ra qua màn hình nhiều hơn ngoài đời. Những năm COVID-19 làm gián đoạn kỹ năng giao tiếp trực tiếp. Trong khi đó, các cuộc tranh cãi gay gắt về tình yêu và giới tính trên mạng đôi khi khiến không ít người trẻ trở nên dè dặt hơn khi bước vào các mối quan hệ.
Hệ quả là sự xuất hiện của những trào lưu mới trong giới trẻ phương Tây như “looksmaxxing”, tập trung tối đa vào việc cải thiện ngoại hình với niềm tin rằng ngoại hình quyết định cơ hội trong tình cảm và cuộc sống. Một số người trẻ dành nhiều thời gian cho việc tập gym, chăm sóc hình ảnh trên mạng xã hội, thậm chí theo đuổi những tiêu chuẩn ngoại hình khá cực đoan.
Những xu hướng toàn cầu này cũng đang dần xuất hiện ở Việt Nam. Thế hệ Z đang định nghĩa lại khái niệm về hạnh phúc và thành công, dẫn đến những thay đổi đáng chú ý trong bức tranh nhân khẩu học.
Là những “công dân số” coi trọng sự tự do và trải nghiệm cá nhân, nhiều bạn trẻ không còn xem kết hôn là mục tiêu bắt buộc. Nhiều người độc thân cho biết họ không có ý định lập gia đình.
Một phần của sự thay đổi này đến từ việc nhiều người trẻ dành nhiều thời gian để nâng cấp bản thân: học thêm kỹ năng, tập luyện thể thao, xây dựng hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội. Điều đó không có gì sai nhưng khi việc hoàn thiện bản thân trở thành ưu tiên hàng đầu, các mối quan hệ tình cảm đôi khi cũng bị trì hoãn.
Môi trường kết nối của người trẻ đã thay đổi. Trong một thế giới con người có thể tìm hiểu nhau qua vài bức ảnh, vài dòng giới thiệu và vài bài đăng trên mạng xã hội, việc làm quen có thể nhanh hơn, nhưng dễ trở thành một quá trình so sánh.
Người ta không chỉ gặp một người, mà có thể đồng thời cân nhắc nhiều lựa chọn khác nhau. Tình cảm vì thế đôi khi bắt đầu bằng những cân nhắc khá lý trí: ngoại hình, thu nhập, phong cách sống hay triển vọng tương lai.
Ở nhiều nơi, giá nhà tăng nhanh trong khi thu nhập của nhiều người trẻ chưa theo kịp. Với nhiều cặp đôi, nghĩ đến chuyện kết hôn đồng nghĩa với việc phải đối mặt với những câu hỏi rất cụ thể: mua nhà ở đâu, thu nhập có đủ ổn định hay không, và ai sẽ gánh trách nhiệm tài chính.
Áp lực nghề nghiệp cũng góp phần làm thay đổi cách người trẻ nhìn về các mối quan hệ...
Thế hệ của chúng tôi lớn lên trong bối cảnh rất khác. Khi vừa tốt nghiệp đại học, nhiều người đã nghĩ đến chuyện lập gia đình. Bản thân khi ấy chưa hoàn thiện, cuộc sống còn khó khăn, thu nhập chưa cao, nhưng những kỳ vọng xã hội lại khá rõ ràng: đi làm, lập gia đình, rồi ổn định cuộc sống.
Chuyện tình cảm và hôn nhân thời đó đơn giản hơn. Không có mạng xã hội, không có ứng dụng hẹn hò, và cũng không có quá nhiều lựa chọn. Những mối quan hệ thường bắt đầu từ trường học, nơi làm việc hoặc qua bạn bè giới thiệu. Người ta gặp nhau nhiều hơn ngoài đời, nói chuyện nhiều hơn và cũng dễ chấp nhận nhau hơn.
Sự đơn giản ấy không đồng nghĩa với sự bảo đảm. Kết hôn khá sớm, đôi khi chưa kịp hiểu hết bản thân hay người bạn đời, nên những bất trắc trong hôn nhân thời đó cũng không phải là hiếm.
Những cuộc hôn nhân bền lâu của thế hệ trước vì thế không chỉ là kết quả của sự lựa chọn đúng đắn, mà còn là sự thích nghi, nhẫn nại và cùng nhau trưởng thành theo thời gian.
Là cha mẹ, chúng tôi tự hỏi thế hệ mình có vô tình góp phần tạo ra áp lực cho con cái không. Chúng ta khuyên con phải học tốt, phải nỗ lực phát triển bản thân và có nghề nghiệp ổn định. Nhưng chúng ta lại ít khi nói với con về tình yêu hay cách xây dựng những mối quan hệ lành mạnh, và rằng việc phấn đấu cho tương lai không nhất thiết phải tách rời khỏi chuyện hẹn hò, tìm hiểu và xây dựng một tổ ấm.
Chính những kỳ vọng của gia đình khiến người trẻ trở nên thận trọng hơn. Mối quan hệ tình cảm nhanh chóng bị đặt trước những câu hỏi quen thuộc: bao giờ cưới, công việc thế nào, nhà cửa ra sao. Khi tình yêu gắn với quá nhiều điều kiện như vậy, không ít người trẻ chọn cách đứng ngoài.
Nếu mục đích cuối cùng của cuộc sống là tìm kiếm hạnh phúc, dù không phải lúc nào cũng theo những chuẩn mực quen thuộc của xã hội, có lẽ những bậc cha mẹ như chúng tôi cũng nên bớt so sánh và bớt kỳ vọng theo khuôn mẫu cũ. Và nếu con cái chọn một cuộc sống độc thân mà vẫn thấy an vui, biết đâu đó cũng là một lựa chọn đáng để mừng.
Gia đình của chị Halima Cissé và anh Abdelkader Arby ở Mali từng trở thành tâm điểm chú ý toàn cầu kể khi 9 người con của họ cùng chào đời vào năm 2021.
Tên của 9 anh em bao gồm: Các bé trai Mohammed VI, Oumar, Elhadji, Bah và các bé gái Kadidia, Fatouma, Hawa, Adama và Oumou.
Điều đặc biệt nhất là Cissé thụ thai hoàn toàn tự nhiên, không qua bất kỳ phương pháp hỗ trợ sinh sản nào.
Bác sĩ tại Mali ban đầu chẩn đoán chị Cissé mang 7 thai. Chính phủ Mali sau đó đưa hai vợ chồng sang một phòng khám chuyên khoa ở Morocco để tiện theo dõi. Tại đây, các bác sĩ khám và phát hiện thêm 2 thai nhi. Đến tuần thai thứ 30, các bác sĩ tiến hành phẫu thuật lấy thai. 9 em bé chào đời với cân nặng dao động từ 0,5 kg đến 1 kg.
Ngày 4/5 vừa qua, 9 đứa con của gia đình Arby đã tổ chức ngày sinh nhật chung tại Mali.
Trong bữa tiệc tại nhà, 11 thành viên gia đình đã cùng nhau chụp ảnh kỷ niệm. Chị Cissé, mẹ 9 bé, cầm trên tay chứng nhận kỷ lục của Tổ chức Kỷ lục Guiness Thế giới trong khi 5 con gái mặc trang phục denim đồng bộ, còn 4 con trai mặc quần đen phối cùng áo thun trắng.
Chị Cissé xác nhận 9 người con hiện đều khỏe mạnh và gia đình đang chuẩn bị cho các bé đến trường.
Cha của các bé, anh Abdelkader Arby, tiết lộ mỗi đứa trẻ đều có tính cách riêng biệt, có bé rất điềm tĩnh, có bé hiếu động và thường xuyên đòi được bế trên tay.
Việc nuôi dạy cùng lúc 9 đứa trẻ mang lại những thách thức khổng lồ. Cissé thú nhận rằng khó khăn lớn nhất hiện nay là chuẩn bị cho các con đi học.
Nhìn lại lịch sử y khoa, các ca sinh 9 cực kỳ hiếm gặp và trước đây chưa từng có trường hợp nào mà tất cả các bé đều sống sót quá vài giờ sau khi sinh.
Ca sinh của gia đình Arby-Cissé đã phá vỡ mọi tiền lệ, vượt qua cả kỷ lục của "Octomum" Nadya Suleman (người sinh 8 con vào năm 2009). Đây không chỉ là câu chuyện hi hữu về y tế mà còn là biểu tượng của tình yêu thương, sự nỗ lực không ngừng nghỉ của gia đình và sự hỗ trợ của bạn bè quốc tế.
