Sau ba tháng giao tranh làm rung chuyển Trung Đông, Mỹ và Iran đang tiến gần hơn đến một thỏa thuận hòa bình. Các nguồn tin từ Mỹ, Iran và khu vực ngày 28/5 cho biết hai bên đã thảo luận về một bản ghi nhớ nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn, mở cửa eo biển Hormuz và nối lại đàm phán.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance tối cùng ngày nói hai bên đã đạt được một khuôn khổ sơ bộ và quyền quyết định đang nằm ở Tổng thống Donald Trump, trong khi giới chức Iran chưa xác nhận các thông tin trên truyền thông.
Các diễn biến cho thấy cấu trúc của một thỏa thuận tiềm năng giữa Washington và Tehran đang dần hiện rõ sau ba tháng xung đột và có thể quyết định thành bại của tiến trình hòa bình trong những tuần tới, theo AFP.
Gia hạn ngừng bắn
Theo các nguồn tin được nhiều hãng truyền thông lớn như AP, Reuters, CNN dẫn lời, phái đoàn Mỹ và Iran đã nhất trí gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày. Khoảng thời gian này được xem là giai đoạn chuyển tiếp để hai bên tiếp tục thương lượng về các vấn đề khó giải quyết hơn.
Mỹ và Iran đã ngừng bắn từ đầu tháng 4 nhưng chưa chấm dứt xung đột hoàn toàn, khi hai bên gần đây tiếp tục tấn công mục tiêu của nhau. Nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu, ngay cả khi các cuộc đàm phán có tiến triển.
Giới chức khu vực cho biết dự thảo thỏa thuận còn bao gồm chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah, cùng cam kết không can thiệp vào công việc nội bộ của các nước trong khu vực.
Một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài được kỳ vọng sẽ giúp khôi phục hoạt động vận tải quốc tế qua eo biển Hormuz và tạo điều kiện tái thiết cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh.
Eo biển Hormuz
Trong thời bình, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu từ vùng Vịnh ra thế giới. Ngay khi chiến sự bùng phát, Hormuz đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia “thân thiện” đi qua, một số phải trả phí để được đảm bảo an toàn.
Các nguồn tin nói dự thảo thỏa thuận hiện bao gồm việc khôi phục lưu thông thương mại quốc tế qua Hormuz. Axios cho biết Iran sẽ phải gỡ bỏ toàn bộ thủy lôi trong vòng 30 ngày và không tiếp tục áp đặt các khoản phí hoặc hạn chế đối với tàu hàng quốc tế. Đổi lại, Mỹ sẽ dần chấm dứt phong tỏa các cảng Iran, biện pháp Washington triển khai từ ngày 13/4 nhằm gây áp lực lên nền kinh tế Tehran.
Tuy nhiên, truyền thông Iran cho thấy nước này chưa hoàn toàn đồng tình với cách diễn giải từ Mỹ. Fars News và Tasnim đưa tin nếu thỏa thuận được ký, Iran vẫn sẽ duy trì vai trò quản lý nhất định đối với eo biển Hormuz.
Nới lỏng trừng phạt
Iran yêu cầu được tiếp cận khối tài sản trị giá 100-123 tỷ USD đang bị đóng băng ở nước ngoài do các biện pháp trừng phạt của Mỹ, nhằm giảm bớt sức ép lên nền kinh tế.
Tasnim cho biết Tehran muốn được tiếp cận khoảng 24 tỷ USD trong số đó sau khi ký thỏa thuận. Trong số này, 12 tỷ USD “cần được giải ngân ngay khi biên bản ghi nhớ được công bố”. Fars News nhấn mạnh Tehran “sẽ không chuyển sang giai đoạn đàm phán tiếp theo cho đến khi được giải ngân ít nhất 12 tỷ USD”.
“Mỹ cam kết sẽ cho Iran toàn quyền tiếp cận 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa trong vòng 60 ngày, để số tiền này có thể được chuyển đến và sử dụng tại các ngân hàng được Iran chỉ định mà không chịu bất kỳ hạn chế nào”, đài truyền hình nhà nước Iran ngày 30/5 cho biết.
Trong khi đó, Tổng thống Trump tuyên bố “sẽ không có khoản tiền nào được trao đổi, cho đến khi có thông báo tiếp theo”.
Các nguồn tin khu vực nói Washington đang xem xét cấp miễn trừ để Iran nối lại hoạt động xuất khẩu dầu trong thời gian đàm phán. Những vấn đề liên quan tới dỡ bỏ trừng phạt và giải ngân tài sản nhiều khả năng sẽ tiếp tục được thương lượng trong 60 ngày, nếu bản ghi nhớ được thông qua.
Chương trình hạt nhân của Iran
Chương trình hạt nhân Iran là chủ đề hai bên còn nhiều bất đồng. Theo các nguồn tin Mỹ, một trong những nội dung cốt lõi của thỏa thuận là Iran sẽ từ bỏ kho uranium làm giàu ở mức cao.
Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế cho biết Iran hiện sở hữu khoảng 440 kg uranium làm giàu tới 60%, thấp hơn ngưỡng 90% dùng cho vũ khí hạt nhân nhưng cao hơn nhiều so với nhu cầu của chương trình điện hạt nhân dân sự.
Một số nguồn tin tham gia đàm phán nói các phương án đang được thảo luận gồm pha loãng lượng uranium này hoặc chuyển một phần sang nước thứ ba.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố trọng tâm hiện nay là chấm dứt chiến tranh và “ở giai đoạn này Tehran không thảo luận chi tiết vấn đề hạt nhân”. Fars News và Tasnim cũng khẳng định Iran chưa cam kết bàn giao kho uranium hay từ bỏ quyền phát triển công nghệ hạt nhân.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Iran sẵn sàng “bảo đảm với thế giới rằng chúng tôi không theo đuổi vũ khí hạt nhân”.
Hiện chưa rõ khuôn khổ của bản ghi nhớ sẽ đề cập vấn đề này thế nào.
Lebanon và đồng minh
Dự thảo thỏa thuận sẽ hướng tới chấm dứt giao tranh tại Lebanon, nơi Israel vẫn phát động các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Hezbollah, đồng minh của Iran. Tehran từ đầu đã nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm toàn bộ các mặt trận liên quan tới cuộc chiến, trong đó có Lebanon.
Một số nguồn tin cho biết Mỹ muốn bảo đảm Israel có quyền tự vệ trước những mối đe dọa mà Tel Aviv cho là cận kề. Trong khi đó, Iran phản đối việc Israel duy trì quyền tấn công sau khi một thỏa thuận ngừng chiến được ký kết.
Ngoài Hezbollah, các cuộc thảo luận cũng được cho là liên quan tới những lực lượng thân Iran khác trong khu vực như Houthi ở Yemen và các nhóm vũ trang Hồi giáo dòng Shiite tại Iraq.
Hiện chưa có thông tin cho thấy hai bên đã đạt đồng thuận về nội dung này.
Những đảm bảo khác
Dù các cuộc đàm phán được mô tả là có tiến triển, nhiều câu hỏi quan trọng vẫn chưa được trả lời. Hiện chưa rõ Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không và nếu có thì giới hạn sẽ là bao nhiêu. Số phận chương trình tên lửa của Iran cũng chưa được đề cập rõ ràng.
Một trong những yêu cầu then chốt của Iran là Mỹ phải đưa ra các bảo đảm rằng sẽ tôn trọng bất kỳ thỏa thuận nào đạt được. Iran và nhóm các cường quốc P5+1, trong đó có Mỹ, từng đạt thỏa thuận hạt nhân hồi năm 2015, nhưng ông Trump năm 2018 đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này.
Đại diện đàm phán của Iran cho rằng Tehran chỉ có thể đặt niềm tin vào hành động cụ thể của Washington, không phải những tuyên bố suông. Nếu hai bên đạt được thỏa thuận, văn bản cuối cùng sẽ được trình lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để phê chuẩn, cấp độ bảo đảm cao nhất trong luật pháp quốc tế.
Một quan chức Nhà Trắng ngày 29/5 cho biết Tổng thống Trump sẽ chỉ ký thỏa thuận hòa bình với Iran nếu nó có lợi cho Mỹ và thỏa mãn các điều kiện đề ra.
“Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân”, người này nói thêm.
Tại nhiều khách sạn ở Bình Nhưỡng, ôtô lấp đầy bãi đỗ và tràn ra đường phố xung quanh. Xe cộ vây quanh nhà thi đấu bowling Gold Lane và chợ Rakrang, trung tâm buôn bán thực phẩm ở ngoại ô.
Xu hướng này được thúc đẩy nhờ chính sách cho phép cá nhân sở hữu ôtô mà Triều Tiên ban hành hai năm trước. Người có bằng lái được phép mua một ôtô cho mỗi hộ gia đình thông qua đại lý được nhà nước cấp chứng nhận.
Hình ảnh vệ tinh và nội dung trên mạng xã hội cho thấy lưu lượng giao thông tăng lên và các phương tiện mang thương hiệu nước ngoài xuất hiện tại Triều Tiên.
Biển số xe ở Bình Nhưỡng theo truyền thống có màu xanh dương hoặc đen, biểu thị quyền sở hữu của nhà nước hoặc quân đội. Nhưng biển số vàng dành cho xe cá nhân đang trở nên phổ biến.
Aram Pan, nhiếp ảnh gia người Singapore điều hành một tài khoản Instagram đăng tin về Triều Tiên, cho biết ông đã rất sửng sốt khi lần thứ 20 tới Bình Nhưỡng vào tháng 10/2025 và gặp cảnh tắc đường.
"Các tuyến đường chính tắc nghẽn vì bây giờ có quá nhiều ôtô", ông nói. "Tôi chắc chắn đã nhìn thấy hơn một trăm chiếc xe biển vàng". Theo ông, số xe này đa phần mang thương hiệu Trung Quốc.
Một doanh nhân nước ngoài thường xuyên đến thăm Triều Tiên cho biết việc đỗ xe ở trung tâm Bình Nhưỡng đã trở nên khó khăn. Nhiều nơi không phải bãi đỗ cũng có người trông giữ thu phí. Hồi tháng 4, ông Kim đi tham quan một bệnh viện mới có bãi đỗ xe tầng hầm, thứ vốn không phổ biến ở thủ đô Triều Tiên.
Cơ sở hạ tầng sạc điện cho ôtô còn hạn chế nhưng các trạm sạc cho taxi điện đã bắt đầu xuất hiện, theo một doanh nhân và một nhà ngoại giao.
Hiện chưa rõ có bao nhiêu xe cá nhân trên đường phố Triều Tiên nhưng các biển số xe có 5 chữ số đã xuất hiện gần đây. Một video và một hình ảnh được người nước ngoài ở Triều Tiên đăng trên mạng xã hội Trung Quốc hồi tháng 3 cho thấy số đăng ký biển vàng đã ở mức hơn 10.000.
Jung Chang-hyun, nhà phân tích về Triều Tiên kiêm giám đốc Viện nghiên cứu Kinh tế và Hòa bình Triều Tiên tại Seoul, ước tính tổng số xe cá nhân ở Triều Tiên có thể đạt hơn 20.000 chiếc trong năm tới.
Triều Tiên bị cấm nhập khẩu ôtô theo lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc từ tháng 12/2017. Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc, nước này chỉ xuất khẩu hai chiếc xe sang Triều Tiên năm ngoái, ít hơn nhiều so với hơn 3.200 chiếc vào năm lệnh cấm có hiệu lực.
Tuy nhiên, lượng xuất khẩu các mặt hàng liên quan đến ôtô của Trung Quốc sang Triều Tiên đã tăng mạnh so với mức trước đại dịch. Các lô hàng lốp mới cho xe con đã tăng lên gần 193.000 chiếc vào năm 2025, tăng 88% so với mức trung bình trước Covid-19, trong khi xuất khẩu gương chiếu hậu tăng gần gấp 4 lần. Các lô hàng dầu nhớt và mỡ bôi trơn tăng hơn 150%.
Ôtô tiếp tục đi vào Triều Tiên thông qua các kênh không chính thức dọc theo đường biên giới dài 1.400 km với Trung Quốc, bất chấp cuộc trấn áp buôn lậu của Trung Quốc trong những tháng gần đây.
Lu Ming, người bán xe cũ tại tỉnh Cát Lâm, đông bắc Trung Quốc, cho biết mỗi chiếc xe thường đổi chủ nhiều lần trước khi qua biên giới Triều Tiên, những kẻ buôn lậu kinh nghiệm đảm nhận việc giao hàng cuối cùng.
Lu thừa nhận một số xe ông bán đã đến Triều Tiên nhưng ông không giao dịch trực tiếp với người nhập khẩu. Một khi xe đã bán, ông không còn quyền kiểm soát đối với việc bán lại hoặc người dùng cuối.
Video và ảnh đăng trên mạng xã hội từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2026 bởi gần một chục cư dân và du khách tại Bình Nhưỡng, cho thấy các phương tiện mang thương hiệu nước ngoài tại một trung tâm dịch vụ và trên đường phố. Trong số đó có các mẫu xe từ các hãng xe Trung Quốc như Changan, Chery và Geely, cũng như các thương hiệu châu Âu như BMW và Audi.
"Trước đây, bạn có thể chỉ ra một thương hiệu cụ thể là phổ biến nhất ở Triều Tiên. Nhưng gần đây, số lượng xe lưu thông đa dạng tới mức khó có thể xác định thương hiệu nào chiếm ưu thế nhất", Joung Eun-lee, nghiên cứu viên tại Viện Thống nhất Quốc gia Hàn Quốc, cho biết.
Giá xe dao động từ 5.000 đến 30.000 USD cho tất cả các loại mẫu mã mới và cũ, chạy xăng và chạy điện, bà Joung nói, dẫn thông tin từ các thương nhân ở vùng biên giới. Joung chia sẻ ảnh chụp từ phía Trung Quốc vào năm ngoái, cho thấy hơn 30 phương tiện đỗ dọc biên giới Triều Tiên tại thành phố Hyesan, một trong số nhiều điểm nhập cảnh.
Đại diện hai hãng xe Audi và BMW cho biết không kinh doanh tại Triều Tiên và các nhà nhập khẩu cũng như đại lý của họ có nghĩa vụ hợp đồng phải tuân thủ lệnh trừng phạt. Changan, Chery và Geely không trả lời yêu cầu bình luận.
Trên những con phố ngày càng đông đúc của Bình Nhưỡng, tác động cộng dồn của tất cả những chiếc xe nhập khẩu là điều không thể bỏ qua.
"Thật điên rồ khi chứng kiến giao thông đã trở nên đông đúc như thế nào", một doanh nhân nước ngoài nói. "Biển số vàng ở khắp mọi nơi".
Đại sứ quán Triều Tiên tại Bắc Kinh và phái đoàn của nước này tại Liên Hợp Quốc ở New York không trả lời yêu cầu bình luận.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho hay Trung Quốc và Triều Tiên là láng giềng thân thiện và duy trì các hoạt động trao đổi thương mại bình thường. Cơ quan này không trực tiếp đề cập đến dòng xe do Trung Quốc sản xuất đang lưu thông ở Triều Tiên, nhưng cho biết Trung Quốc yêu cầu các công ty thực hành thương mại hợp pháp, tuân thủ quy định.
Lập trường của Iran trong các cuộc đàm phán với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh không thay đổi nhiều so với các vòng đàm phán trước đó, vốn không mang lại tiến triển nào hướng tới một thỏa thuận, báo Wall Street Journal dẫn lời các nhà trung gian khu vực và các quan chức Mỹ cho biết.
Điều này đang làm dấy lên câu hỏi liệu có thể tìm ra lối thoát cho cuộc xung đột này hay không.
Những bình luận này được đưa ra sau khi Tổng thống Trump tuyên bố đã hủy bỏ các cuộc tấn công quân sự dự kiến xảy ra vào ngày 19/5 vì những gì ông gọi là "những diễn biến tích cực tại bàn đàm phán".
Nhưng các nhà trung gian cho biết Iran vẫn tiếp tục nhấn mạnh nỗ lực chấm dứt chiến sự, viện trợ tài chính, bồi thường thiệt hại chiến tranh và vai trò giám sát tuyến đường thủy chiến lược eo biển Hormuz.
Quốc gia Hồi giáo này đồng thời vẫn bất đồng với các yêu cầu của Washington liên quan đến việc đóng cửa hoặc đình chỉ lâu dài chương trình hạt nhân của nước này.
Trong khi đó, những nguồn tin thân cận cho biết, Mỹ và Israel đã chuẩn bị thực hiện các cuộc tấn công mới vào Iran trong vài ngày tới. Một số người nói rằng các cuộc tấn công vẫn có thể xảy ra sớm nhất là vào tuần tới.
Trong những tuần gần đây, các trợ lý và đồng minh bên ngoài đã tham vấn cho Tổng thống Trump rằng, việc ông cho phép tiến hành một cuộc tấn công hạn chế có thể gây áp lực buộc Iran phải đạt được một thỏa thuận, một quan chức Mỹ cho hay.
“Tôi hy vọng chúng ta không phải gây chiến nhưng có thể sẽ phải giáng cho họ một đòn mạnh nữa”, ông Trump nói với các phóng viên hôm 19/5.
Mỹ và Israel đã tấn công hơn 20.000 mục tiêu trên khắp Iran trong suốt cuộc chiến bùng nổ hôm 28/2 nhưng vẫn không thể buộc Tehran phải nhượng bộ tại các bàn đàm phán.
Phát biểu với các phóng viên tại Nhà Trắng, Phó Tổng thống JD Vance cho rằng Iran muốn một thỏa thuận để chấm dứt chiến tranh, nhưng nói thêm: “Tôi sẽ không tự tin nói rằng chúng ta sẽ đạt được một thỏa thuận cho đến khi thực sự ký kết một thỏa thuận dàn xếp đã được đàm phán”.
Iran cũng đã có đòn đáp trả gây ra những tổn thất riêng cho Mỹ, bằng cách phong tỏa giao thông qua eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu mỏ của thế giới - và tấn công các quốc gia vùng Vịnh bằng hàng nghìn máy bay không người lái và tên lửa, gây thiệt hại cho nền kinh tế thế giới.
Tehran đã cảnh báo về "một đòn đáp trả dữ dội hơn nữa" nếu bị tấn công một lần nữa.
Hãng AP ngày 5.6 dẫn lời giới chức Úc cho hay cơ quan chức năng nước này vừa thu giữ hơn 100.000 con gián được một người nuôi trái phép tại thành phố Bathurst (bang New South Wales), số lượng kỷ lục từng được phát hiện.
Theo Bộ Biến đổi Khí hậu, Năng lượng, Môi trường và Nước của Úc, một lượng lớn gián Madagascar và gián Dubia, trị giá 200.000 AUD (khoảng 3,75 tỉ đồng), đã bị thu giữ vào tháng 5 từ một cơ sở nuôi thương mại.
Gián Madagascar là một trong những loài gián lớn nhất thế giới với chiều dài từ 5-8 cm. Hình ảnh do cơ quan chức năng đưa ra cho thấy những con gián nâu bóng lớn hơn ngón tay người.
Chúng lớn hơn nhiều so với loài gián thường ở Úc, vốn chỉ dài 2,3-3,6 cm. Gián phát triển mạnh tại Úc do khí hậu cận nhiệt đới và nước này là nơi sinh sống của hàng trăm loài gián.
Đài ABC dẫn lời chuyên gia bắt rắn Stefanie Lesser ở Bathurst nói rằng các loài gián ngoại lai lớn có thể đang được bán để làm thức ăn cho bò sát, giúp tiết kiệm chi phí vì kích thước lớn của chúng đồng nghĩa với việc cần ít côn trùng hơn. Các quan chức khuyến cáo chủ nuôi bò sát nên tìm mua dế hoặc gián gỗ để làm thức ăn cho chúng.
Cả gián Madagascar và gián Dubia đều bị cấm nhập khẩu vào Úc. Chúng không được phép nuôi, nhân giống hoặc buôn bán bất kể nguồn gốc xuất xứ.
Úc áp dụng các biện pháp kiểm soát an ninh sinh học nghiêm ngặt tại biên giới để bảo vệ ngành nông nghiệp, trồng trọt và động vật hoang dã bản địa khỏi sự xâm nhập của sâu bệnh. Những người mang theo động vật, côn trùng hoặc thực vật không khai báo hoặc bất hợp pháp khi nhập cảnh có thể bị phạt hàng ngàn AUD.
Các loài gián ngoại lai trên chưa được đánh giá rủi ro môi trường và chúng có thể lây lan bệnh tật hoặc gây hại cho động vật hoang dã bản địa. Các quan chức cảnh báo sẽ truy tố những người bị bắt quả tang nuôi loài động vật không xương sống này.
Cơ quan chức năng cho biết chưa có cáo buộc nào được đưa ra đối với người nuôi gián ở Bathurst. Trước mắt, số gián trên sẽ bị tiêu hủy.